Nowa ustawa o usługach cyfrowych: jak DSA poprawi bezpieczeństwo użytkowników i ochronę zdrowia online

Sejm uchwalił ustawę wdrażającą w Polsce unijny Akt o usługach cyfrowych (DSA). Nowe przepisy mają zwiększyć bezpieczeństwo użytkowników internetu, wzmocnić ich prawa wobec decyzji platform oraz usprawnić walkę z nielegalnymi treściami i nadużyciami. Wprowadzone rozwiązania wpisują się w europejski trend budowania przejrzystego i odpowiedzialnego środowiska cyfrowego. To również narzędzie ochrony zdrowia użytkowników internetu – od przeciwdziałania przemocy po ograniczanie dezinformacji zdrowotnej.

Choć ustawa o usługach cyfrowych dotyczy przede wszystkim regulacji platform internetowych, jej znaczenie dla ochrony zdrowia jest niepodważalne. Ograniczenie ekspozycji na przemocowe treści, przeciwdziałanie wykorzystywaniu małoletnich, walka z oszustwami oraz możliwość szybkiej reakcji na materiały namawiające do samookaleczeń czy samobójstwa przekładają się bezpośrednio na zdrowie psychiczne i fizyczne użytkowników. Wzmocnienie nadzoru nad platformami to także sposób na ograniczenie dezinformacji zdrowotnej, która w ostatnich latach stanowiła jedno z największych wyzwań dla zdrowia publicznego.

Nowelizacja ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną wprowadza do polskiego prawa najważniejsze elementy unijnego Aktu o usługach cyfrowych. To jedna z najistotniejszych regulacji ostatnich lat, która ma uporządkować relacje między platformami a użytkownikami. Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski ujął to w syntetycznym, ale kluczowym dla zrozumienia problemu stwierdzeniu, że nowe prawo „to realne wzmocnienie głosu użytkowników internetu”. Przedstawiając założenia ustawy, podkreślał również, że jej celem jest stworzenie systemu, w którym „to, co jest przestępstwem w realu, powinno być też przestępstwem w internecie”.

W praktyce oznacza to uporządkowanie zasad usuwania treści, zwiększenie odpowiedzialności platform oraz zagwarantowanie obywatelom jasnych procedur odwoławczych. Jednocześnie państwo zyskuje narzędzia, które mają usprawnić reagowanie na nadużycia, od oszustw finansowych po poważne przestępstwa.

Usuwane będą tylko treści nielegalne, które dotyczą konkretnych poważnych przestępstw (m.in. rozpowszechnianie treści pornograficznych z udziałem dzieci, kradzież tożsamości, zlecenie zabójstwa, handel ludźmi, namawianie do samobójstwa). Katalog treści objętych procedurą nakazową ustawy jest zamknięty. Ustawa przewiduje też tryb przywracania materiałów błędnie uznanych przez platformę za nielegalne.

Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski wprost wskazał, że uchwalenie ustawy to krok, który nie tylko wzmacnia prawa obywateli, lecz także pozwala państwu skuteczniej reagować na zagrożenia. Omówił to w szerszej perspektywie, podkreślając, że regulacja równoważy siły między użytkownikiem a platformą. Dopiero po tym wyjaśnieniu przywołał swoje słowa, mówiąc:

To właśnie ta wypowiedź pokazuje, że ustawa ma przede wszystkim wymiar praktyczny: ma nie tylko regulować, ale też realnie chronić użytkowników internetu.

Nowe przepisy koncentrują się na zapewnieniu przejrzystości i sprawiedliwości w sposobie, w jaki platformy moderują treści. Po raz pierwszy polscy użytkownicy otrzymują gwarancję jasnego systemu odzyskiwania kontroli nad własnymi publikacjami. Jeśli platforma usunie materiał bez podstaw, użytkownik będzie miał prawo odwołać się i domagać przywrócenia treści. Proces ten ma być zarówno szybki, jak i transparentny.

Nowelizacja przewiduje także możliwość składania skarg do właściwych organów, jeśli platforma naruszy prawa użytkownika. W ten sposób obywatele zyskują realne narzędzie egzekwowania swoich praw, a nie tylko teoretyczną ochronę.

Jednym z najważniejszych elementów ustawy wdrażającej DSA jest krajowa procedura nakazowego blokowania treści. Ma ona dotyczyć jedynie ściśle określonych przestępstw wskazanych w kodeksie karnym, a łącznie obejmuje 27 czynów zabronionych. Ustawodawca wymienia m.in. handel ludźmi, wykorzystywanie seksualne małoletnich, oszustwa internetowe, kradzież tożsamości, zlecenie zabójstwa czy namawianie do samobójstwa.

Nowe przepisy tworzą system szybkiego podejmowania decyzji administracyjnych. Postępowania mają być prowadzone w wyznaczonych terminach:

• 2 dni, gdy wniosek pochodzi od Policji lub prokuratora,
• 7 dni, gdy wniosek składa użytkownik,
• 21 dni, jeśli sprawa jest szczególnie skomplikowana.

Autor treści będzie stroną postępowania, co ma zapewnić mu możliwość przedstawienia wyjaśnień oraz skorzystania z prawa do odwołania. To istotne, ponieważ zabezpiecza użytkowników przed nadużyciami i błędnymi blokadami.

Ustawa wprowadza trójpodział odpowiedzialności między instytucjami państwowymi. To rozwiązanie ma uporządkować nadzór i przypisać każdemu organowi precyzyjne kompetencje. Prezes Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE) zostaje koordynatorem ds. usług cyfrowych i będzie odpowiadał za nadzór nad platformami internetowymi oraz prowadzenie postępowań skargowych użytkowników. To właśnie UKE stanie się centralnym punktem kontaktowym również dla instytucji europejskich.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) zajmie się platformami e-commerce, a więc tym obszarem internetu, gdzie dochodzi do licznych naruszeń praw konsumentów.

Z kolei Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT) będzie nadzorować usługi udostępniania wideo, gdzie szczególnego znaczenia nabiera odpowiedzialność za treści oraz ich zgodność z przepisami.

Tak rozdzielony system nadzoru ma umożliwić sprawniejsze reagowanie na problemy i zwiększyć skuteczność egzekwowania przepisów.