E-zdrowie rozkręci profilaktykę?

Cyfryzacja zdrowia w Polsce nabiera tempa, a wdrożenie wielu narzędzi w tym zakresie przyspieszyła pandemia COVID-19. Polacy coraz powszechniej korzystają z różnych form telemedycyny. Dlatego warto zastanowić się jak wykorzystać e-zdrowie do tego, aby zachęcić i przekonać do szerszej profilaktyki, która w naszym kraju wciąż kuleje.

Jak wynika z raportu „Cyfrowe zdrowie Polek. Co digitalizacja usług medycznych zmieni w praktyce zdrowia Polek?”, przygotowanego przez infuture.instytut w ramach projektu „Zdrowa ONA,” Polki są otwarte na digitalizację i nowe technologie, ale jednocześnie obawiają się e-rozwiązań dotyczących ich zdrowia.

Cyfryzacja usług medycznych w Polsce będzie się dynamicznie rozwijała po tym, jak pandemia przyspieszyła zainteresowanie Polaków e-medycyną. Nadal jednak nie mamy w zwyczaju sami pamiętać o kontrolach czy badaniach profilaktycznych. Brakuje nam również dostępu do wiarygodnych źródeł informacji, a proces samodiagnozy często opieramy na wiedzy pochodzącej z wyszukiwarek internetowych.

Raport pokazał, że  Polki, które w czasie pandemii skorzystały z teleporad lekarskich szybko się do nich przekonały i oceniają je jako  nowoczesne, wygodne rozwiązania, które pozwalają zaoszczędzić czas, ale również mogą ułatwić dostęp do badań profilaktycznych i decyzję o ich zrobieniu .

Blisko połowa Polek jest też pozytywnie nastawiona do takich rozwiązań jak e-recepta, e-zwolnienie, teleporada, e-wizyta. Niestety w czasie pandemii nie wszystkie pacjentki były zadowolone z jakości konsultacji telefonicznych. 1/3 kobiet, które wzięły udział w badaniu  w ramach akcji „(z)Badaj się w kobiecym interesie”, przyznała, że w związku e-wizytą i teleporadą odczuwa negatywne emocje. Wynikają one m.in. ze obawy przed błędną lub niedokładną diagnozą.

Polki nie pamiętają o profilaktyce

W ciągu ostatniego roku tylko 39 proc. Polaków i Polek wykonało badanie ogólne moczu, 53 proc. morfologię krwi. Ponad połowa kobiet (53 proc.) w czasie pandemii (marzec 2020 roku - marzec 2021 roku) nie wykonywała profilaktycznych badań ginekologicznych. Choć na skutek pandemii Polki miały ograniczony dostęp do lekarzy z powodu zamkniętych gabinetów (35 proc.) oraz bały się zarażenia koronawirusem (30 proc.), to aż 37 proc. kobiet wskazywało, że nie zrobiło badań, bo nie miały żadnych dolegliwości.

Obawy przez nieznanym

Aktualnie już nawet co piąta Polka byłaby skłonna skorzystać z narzędzi do samodiagnozy . Kobiety pozytywnie oceniły m.in. urządzenie do samobadania piersi, jednak 55 proc. Polek bałaby się, że nie będzie w stanie poprawnie obsłużyć narzędzi do samodiagnozy, 28 proc. - nie ufa takim narzędziom i tyle samo respondentek deklaruje, że nie wiedziałaby, co zrobić dalej wynikami . Do wykonania określonych badań profilaktycznych samodzielnie mogłaby skłonić Polki prosta obsługa i bardzo jasna instrukcja.

Obecnie Polki są gotowe na cyfryzację takich obszarów terapeutycznych jak diabetologia czy alergologia, ale większość nie wyobraża sobie digitalizacji w zakresie ginekologii.

O korzyściach i wyzwaniach związanych z cyfryzacją rozmawiano podczas debaty po przedstawieniu wyników raportu.

- W przyszłości realne funkcjonowanie zdalnej samoopieki zdrowotnej może oznaczać samomonitorowanie zdrowia i przeprowadzanie wstępnej samodiagnozy przy pomocy narzędzi technologicznych - dedykowanych aplikacji, akcesoriów wyposażonych w czujniki pozyskujących dane od pacjentów, które mogą pełnić uzupełniającą rolę w diagnozach oraz stanowić bazę do określania terapii - przekonuje Zuza Bonecka, future change analyst w infuture.institute.

Automatyczne komunikaty o badaniach

B. wiceminister zdrowia, a obecnie pełnomocnik rządu ds. cyberbezpieczeństwa Janusz Cieszyński podkreślał, że nie zawsze lekarz ma tyle czasu na profilaktykę, ile by potrzebował, a informatyzacja tego obszaru daje szansę na systematyczne badania.

Jak mówił, obecnie Polacy założyli już ponad 12 mln Internetowych Kont Pacjenta. Daje to możliwość wykorzystania szeregu danych o wieku, płci, adresie, do formułowania automatycznie personalizowanych komunikatów do konkretnych osób, np. o badaniach profilaktycznych czy programach zdrowotnych realizowanych dla konkretnej populacji w najbliższej okolicy danego pacjenta.

Prof. Krzysztof Czajkowski, kierownik II Katedry i Kliniki Położnictwa i Ginekologii WUM ocenił, że sprawny system kt óry będzie przypominał o wykonywaniu systematycznyh badań to bardzo dobry zwrot, bo często zdarza się nam zapomnieć o badaniu, jakie mamy wykonać po 2 lub 3 latach od poprzedniego. Wskazał, że trend powrotu do profilaktyki z wykorzystaniem nowych technologii jest bardzo dobry, jednak ważne jest, aby system nie tylko przypominał o badaniu, ale również pozwalał na zdalną rejestrację na badanie.

Cyfryzacja nie zastąpi bezpośrednich wizyt

Prof. Agnieszka Mastalerz-Migas z Polskiego Towarzystwa zwracała z kolei uwagę, że na formę wyboru kontaktu z lekarzem bardzo duży wpływ powinien mieć nadal pacjent. - Pr óba narzucenia teleporady jest błędem. Natomaiast teleporada jako narzędzie ułatwiające pracę lekarzowi i życie pacjentowi jest bardzo dobrym rozwiązaniem - mówiła. Dodała, że podczas wizyty bezpośredniej lekarz może zaobserwować to, czego nie widać w trakcie teleporady.

Według niej, profilaktyka przed pandemią też "kulała". - Nie umiemy, nie wiemy, nie pamiętamy, nie mamy zbudowanej świadomości, że trzeba się systematycznie badać - mówiła i podała przykład realizowanego od lipca programu profilaktyki 40 plus, egalitarnego, dostępnego dla każdego, w ramach którego badania zrobił dotychczas zaledwie promil obywateli. 

- Cyfryzacja nie jest celem, ale środkiem do uzyskania celu. Ważne, aby nie zgubić w tym procesie pacjent ów, kt órzy są poza szybko postępującą cyfryzacją - przestrzegała.

Także J. Cieszyński przyznał, że cyfryzacja nigdy nie zastąpi człowieka "i bardzo dobrze", ale może istotnie wspom óc pracę i odciążyć od automatycznych zadań. Np. w przypadku koordynatorów profilaktyki informatyzacja pozwala za pomocą algorytmów i dostępnych danych, automatycznie przygotowywać listy pacjentów, którzy kwalifikują się do konkretnych badań.