„Apteka dla pacjenta” czy "Apteka dla aptekarza"? Burzliwa debata w Sejmie nad deregulacją prawa farmaceutycznego

Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Regulacji Rynku Aptecznego i Produktów Leczniczych zaprezentowano projekt zmian w Prawie farmaceutycznym, który – według jego autorów – ma realnie poprawić dostępność aptek, zwiększyć konkurencyjność rynku oraz zahamować wzrost cen leków. Już pierwsze wystąpienia pokazały jednak, że propozycje te dzielą środowisko i mogą wywołać poważny spór o przyszłość rynku aptecznego w Polsce.

Projekt, przedstawiony przez wiceprzewodniczącego, posła Jerzego Meysztowicza, ma charakter deregulacyjny i – jak podkreślano – stanowi odpowiedź na wieloletnie ograniczenia rozwoju rynku oraz pogarszającą się sytuację pacjentów, szczególnie w mniejszych miejscowościach.

Wśród kluczowych propozycji znalazły się:

• zniesienie limitu czterech aptek na jeden podmiot,
• wprowadzenie progu koncentracji na poziomie 20% w skali województwa,
• uproszczenia w prowadzeniu działalności i dopuszczenie szerszych form prawnych,
• ułatwienia w dziedziczeniu aptek,
• możliwość zachowania zezwolenia przy przeniesieniu placówki do 500 metrów,
• mechanizmy zachęcające do otwierania aptek tam, gdzie dziś ich brakuje.

Projekt roboczo określono „Apteka dla pacjenta”, co – jak wskazywano – ma odzwierciedlać jego główny cel: poprawę dostępności usług farmaceutycznych.

Autorzy projektu oraz część ekspertów wskazywali, że obecne regulacje – w tym tzw. „apteka dla aptekarza” z 2017 roku – doprowadziły do niekorzystnych zmian na rynku.

Podobną diagnozę przedstawił Mariusz Kisiel, prezes Związku Aptek Franczyzowych:

Mariusz Kisiel, Prezes Związku Aptek Franczyzowych, nie pozostawił wątpliwości co do oceny dotychczasowych przepisów:

W jego opinii regulacje z 2017 roku odwróciły wcześniejsze trendy i doprowadziły do spadku liczby aptek zarówno w dużych miastach, jak i na terenach wiejskich.

W trakcie posiedzenia wielokrotnie podkreślano, że rola aptek wykracza dziś daleko poza sprzedaż leków.

Z kolei przedstawiciele organizacji pacjenckich i senioralnych zwracali uwagę na dramatyczną sytuację osób starszych.

Propozycje deregulacyjne spotkały się jednak z ostrą krytyką części środowiska aptekarskiego. Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Marek Tomków ocenił projekt jednoznacznie:

W jego opinii zmiany mogą doprowadzić do przejęcia rynku przez duże, także zagraniczne podmioty oraz osłabić kontrolę nad obrotem lekami.

Podobne głosy wskazywały, że liberalizacja może uderzyć w bezpieczeństwo lekowe państwa i doprowadzić do koncentracji rynku w rękach nielicznych graczy.

Jednak - jak wynikało z przebiegu spotkania - są to hipotezy, a NIA nie złożyła oficjalnych poprawek do przedstawionego dokumentu, na którym pracują członkowie posiedzenia.

W trakcie dyskusji pojawiły się także argumenty prawne. Część ekspertów wskazywała na wcześniejsze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które podważały ograniczenia w prowadzeniu aptek.

Projekt przewiduje między innymi zniesienie limitu czterech aptek na jeden podmiot oraz wprowadzenie nowego progu koncentracji na poziomie 20% w skali województwa, a także uproszczenia w prowadzeniu działalności, co według zwolenników zmian ma przywrócić konkurencyjność rynku, zwiększyć dostępność aptek i obniżyć ceny leków, przy jednoczesnym zachowaniu praworządności i umożliwieniu pozyskania tańszego, bezpiecznego i przewidywalnego finansowania. Jednocześnie część uczestników dyskusji kwestionowała aktualność wcześniejszych wyroków Trybunału, argumentując, że zmieniający się kontekst prawny i gospodarczy może wymagać nowych rozwiązań, a wcześniejsze orzeczenia nie powinny automatycznie blokować procesów deregulacyjnych, co dodatkowo podkreśla złożony charakter sporu między ochroną interesu publicznego a potrzebą liberalizacji rynku aptecznego.

Posiedzenie nie obyło się bez napięć politycznych. Wypowiedzi posła Janusza Cieszyńskiego miały konfrontacyjny charakter i wywołały emocjonujące reakcje.

Sam autor projektu apelował jednak o powrót do merytorycznej dyskusji:

Choć projekt znajduje się na wczesnym etapie, jego znaczenie jest niebagatelne. Dotyka bowiem fundamentalnych kwestii: dostępności leków, struktury rynku oraz bezpieczeństwa zdrowotnego państwa.

Jak podkreślali uczestnicy, dalsze prace będą polegały na doprecyzowaniu rozwiązań i uwzględnieniu zgłaszanych uwag.

Jedno jest pewne – spór o przyszłość rynku aptecznego będzie trwał, a znalezienie kompromisu między deregulacją a bezpieczeństwem systemu ochrony zdrowia będzie jednym z największych wyzwań nadchodzących miesięcy. Czy w tym sporze faktycznie najważniejsi będą pacjenci i bezpieczeństwo lekowe?