Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie o cyfryzacji w medycynie

50% czasu wizyty pacjenta lekarz spędza przed komputerem wprowadzając dane i generując dokumentację. To frustrujące i dla lekarza i dla pacjenta. Czas na dyskusję o zmianach - postuluje Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie.

W przyszłym tygodniu ukaże się raport „Cyfryzacja zdrowia w interesie społecznym” – Kluczowe jest pytanie kto skorzysta na cyfryzacji, kto podejmie decyzje o zmianach praktyk? Danych o jakości jest już dziś naprawdę dużo i ważne jest, żeby były bezpieczne – mówił na konferencji Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie Michał Bedlicki, dyrektor Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia.

- rozwiązania cyfrowe w zakresie opieki zdrowotnej oraz społecznej są i będą w przyszłości jednym z głównym narzędzi )obok konwencjonalnych technologii medycznych) poprawy zdrowia obywateli

- jednym z najbardziej istotnych aspektów jest tworzenie bezpiecznego dostępu obywateli do danych dotyczących zdrowia oraz ich wymiana, a także rozwój narzędzi cyfrowych na rzecz wzmacniania pozycji obywateli i zapewnienia opieki skoncentrowanej na pacjencie 

- suwerenność cyfrowa (zasady tworzenia cyfrowej infrastruktury w opiece zdrowotnej, zachowanie publicznej kontroli nad systemem, minimalizacja ryzyka negatywnych zjawisk np. uzależnienia od jednego dostawcy rozwiązań czy niekontrolowanego użycia danych przez podmioty komercyjne.

- zarządzanie danymi - interoperacyjność, dostępność, transparentność. Interoperacyjność w zdrowiu to zapewnienie możliwości wymiany informacji pomiędzy podmiotami realizującymi zadania z zakresu ochrony zdrowia lub pomiędzy tymi podmiotami a ich klientami dzięki ujednoliconym standardom i procedurom stosowanym przez te podmioty w celu wspólnego użytkowania. 

- społeczny wymiar transformacji cyfrowej - z perspektywy pacjenta niezwykle istotne jest, aby systemy oparte na AI (sztucznej inteligencji) gwarantowały prawo do informacji oraz respektowały wolę pacjenta w zakresie dostępu do informacji. Szybko wprowadzane cyfrowe technologie zdrowotne zakładają powszechność dostępu do Internetu i urządzeń mobilnych, marginalizując osoby, które mają trudności w korzystaniu z nowych technologii.

- Obecnie mamy w Polsce do czynienia z tech-entuzjazmem, czyli zbawieniem dzięki technologii. Wszystko będzie się działo szybciej, dokładnie i lepiej. Techno-populizm, który obiecuje przede wszystkim pacjentom, że za chwilę wkroczy robotyka i to roboty a nie lekarze z asystą robotów będą operować ludzi. Chciałabym, żebyśmy zaczęli promować hasło techno-realizm. Czyli przyjmujemy, że cyfryzacja jest faktem, jest już nie do zatrzymania, przekształca praktykę i bardzo silnie wpływa zarówno na system ochrony zdrowia ze strony zarządzania, od strony użytkownika ale mocno zmieni rolę zawodów medycznych. To w jakim stopniu się top stanie, czy ułatwi pracę lekarzom, czy ją utrudni – wszystko zależy od tego jak środowisko medyczne zaangażuje się w zmianę cyfrową. Dlatego podjęliśmy trud przygotowania raportu. Chcemy pokazać, uświadomić kadrze medycznej konieczność zaangażowania się postępującą zmianę – powiedziała Maria Libura, kierowniczka Zakładu Dydaktyki i Symulacji Medycznej Collegium Medicum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, ekspertka Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego, wiceprezeska Polskiego Towarzystwa Komunikacji Medycznej i członkini Rady Ekspertów przy Rzeczniku Praw Pacjenta

W ramach rozdziału „Sztuczna inteligencja w ochronie zdrowia oraz standardy telemedyczne – zagadnienia wybrane” będącego częścią raportu „Cyfryzacja Zdrowia” postanowiliśmy wraz z dr n.med. Michałem Florczakiem zwrócić uwagę na dwa niezwykle istotne w naszej ocenie tematy, a mianowicie rozwiązania z zakresu AI oraz standardy telemedyczne - mówi prof. ucz. dr hab. Sebastian Sikorski z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, ekspert z zakresu prawa medycznego, adwokat.  

Rozwój rozwiązań z obszaru sztucznej inteligencji pociąga za sobą pilną konieczność przyjęcia stosownej regulacji prawnej na poziomie UE. Punktem odniesienia dla naszej analizy był projekt rozporządzenia z 21 kwietnia 2021 r. Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji) i zmieniającego niektóre akty ustawodawcze Unii”. W naszej ocenie zagadnieniem mającym zasadnicze znaczenie jest nadzór nad rozwiązaniami kwalifikowanym do rozwiązań z zakresu AI. Szczególnie istotna jest tutaj konieczność wprowadzenia rozwiązań polegających na „wbudowanych ograniczeniach operacyjnych”, których AI nie będzie w stanie sama obejść i będzie musiała reagować na działania człowieka–operatora systemu. Należy bardzo wyraźnie i jednoznacznie podkreślić konieczność pozostawienia zawsze ostatecznej decyzji - poprzez wykonywany nadzór - w rękach człowieka.

W naszym rozdziale sformułowaliśmy hipotezę, którą zweryfikuje dopiero przyszłość, że tzw. sztuczna inteligencja ze świadomością jest kwestią czasu i gdy tego typu rozwiązania już się pojawią prawo będzie musiało temu sprostać. Konieczna jest szybka reakcja na postęp technologiczny, dlatego tak ważny jest monitoring rozwiązań w tym zakresie, tak aby prawodawca mógł w odpowiednim czasie zareagować.  

W projekcie istotnym rozwiązaniem dla rozwoju AI jest przyjęcie tzw. piaskownic regulacyjnych. Rozwiązanie to zapewnia kontrolowane środowisko, w których rozwiązania z zakresu AI będą mogły być bezpiecznie testowane.

W drugim z poruszonych przez nas tematów - dotyczącym standardów telemedycznych- wskazaliśmy na zasadność ich wprowadzania i jednocześnie konieczność poprawienia już istniejących rozwiązań. Doskonałym przykładem są tutaj standardy teleporad w podstawowej opiece zdrowotnej. W przyjętym rozporządzeniu Minister Zdrowia bardzo trafnie określił terminy realizacji teleporady oraz zasady nawiązania kontaktu z pacjentem. Wreszcie niezwykle istotne było sprecyzowanie zasad potwierdzania tożsamości pacjenta. Natomiast krytycznie należy ocenić konieczność realizacji pierwszorazowej wizyty osobiście.

Analogiczne uwagi nasuwają się na tle innych wyjątków, w tym w szczególności wyłączenia możliwości udzielenia teleporady dzieciom do 6. roku życia. W naszej ocenie decyzję, czy właściwa jest w danym przypadku klinicznym teleporada czy wizyta stacjonarna, powinna być każdorazowo podejmowana przez lekarza. Jest to tym bardziej uzasadnione, że pacjent ma zagwarantowane swobodne prawo wyboru w podjęciu decyzji, na jaki rodzaj wizyty się decyduje. Minister Zdrowia może oczywiście dokonać wyłączeń takich świadczeń, ale w rozporządzeniach określających zakresy świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – zakresy świadczeń gwarantowanych, nie zaś w standardach ogólnych - wskazuje prof.  Sebastian Sikorski.