Telechirurgia w urologii: pierwszy w Europie zabieg na odległość. Wywiad z dr. n. med. Pawłem Wiszem

PW: Tak, pacjent czuje się bardzo dobrze. Już drugiego dnia po operacji mógł wrócić do domu, jego rekonwalescencja przebiega prawidłowo. Wszystkie wyniki kontrolne są zgodne z planem. Sukces pacjenta to największa radość dla mnie i dla całego zespołu.

PW: Udany program chirurgii robotycznej to nie tylko kwestia umiejętności i doświadczenia chirurga, choć są one absolutnie kluczowe. To także cały ekosystem czynników, które mogą taki program „unieść” lub… skutecznie go zablokować. Mówimy o kulturze organizacyjnej szpitala, o tym, jak współpracuje zespół na bloku operacyjnym, o eksperckości personelu, kompetencjach kadry zarządzającej, a przede wszystkim o konsekwentnym stawianiu potrzeb pacjenta w centrum uwagi. Tu nie ma miejsca na półśrodki. Liczy się dążenie do perfekcji w każdym etapie od planowania, przez przygotowanie, po sam zabieg i opiekę pooperacyjną. Bo tylko wtedy program chirurgii zrobotyzowanej może osiągnąć swój pełny potencjał. To, czego doświadczyliśmy, jest częścią większej zmiany paradygmatu w medycynie. Rewolucja technologiczna, społeczna i kulturowa sprawia, że pacjent staje się nie tylko odbiorcą, ale i współtwórcą opieki zdrowotnej. Jego potrzeby i oczekiwania definiują dziś sposób, w jaki organizujemy, realizujemy i oceniamy świadczenia medyczne. To oznacza, że system ochrony zdrowia musi być coraz bardziej elastyczny, dostępny i zorientowany na wartości, które dla pacjenta są naprawdę ważne.

PW: Odbiór w środowisku medycznym jest niezwykle entuzjastyczny. Otrzymujemy gratulacje z wiodących ośrodków na całym świecie. To dla nas ogromna satysfakcja, bo wiemy, że te operacje zapisała się w historii medycyny. Nie zatrzymujemy się na tym sukcesie. Naszym celem jest nie tylko doskonalenie technologii i procedur, ale także budowanie sieci współpracy międzynarodowej, która pozwoli upowszechnić dostęp do tej innowacyjnej formy leczenia.

PW: Pomysł przeprowadzenia zdalnych operacji dojrzewał od wielu miesięcy, a jego źródła sięgają międzynarodowych dyskusji w ramach Robotics, Telesurgery and Surgical AI Collaborative Community oraz inspiracji pierwszymi udanymi próbami telechirurgii na świecie. Chcieliśmy przenieść tę wizję na grunt europejski, pokazując, że w Polsce możemy realizować projekty, które jeszcze niedawno wydawały się zarezerwowane dla największych centrów badawczych na świecie.
Proces przygotowań trwał wiele miesięcy i obejmował nie tylko testy technologii, ale także szkolenia zespołów, opracowanie procedur awaryjnych oraz szczegółową synchronizację pracy obu ośrodków – operującego i wspierającego. Kluczowe było zapewnienie nieprzerwanej, bezpiecznej transmisji danych w jakości medycznej, a także wsparcie ze strony lokalnego zespołu medycznego w miejscu pacjenta, gotowego do natychmiastowego przejęcia zabiegu w razie potrzeby. Teraz kluczowe będzie stworzenie jasnych regulacji, wypracowanie standardów oraz zbudowanie modelu finansowania, który pozwoli włączyć telechirurgię do codziennej praktyki, nie tylko w dużych miastach, ale także w regionach, gdzie dostęp do wysoko wyspecjalizowanej opieki jest ograniczony.

PW: Zdecydowanie tak. Robotyka wspierana sztuczną inteligencją otwiera przed urologią zupełnie nowy rozdział. Już dziś mamy algorytmy, które potrafią analizować obraz operacyjny w czasie rzeczywistym, wspomagając identyfikację delikatnych struktur, takich jak pęczki nerwowe odpowiedzialne za trzymanie moczu czy funkcje erekcyjne. To daje chirurgowi dodatkową „warstwę” informacji, która może pomóc w jeszcze bardziej precyzyjnym preparowaniu tkanek i ochronie kluczowych struktur. AI może również wspierać optymalizację torów cięcia czy planowanie sekwencji ruchów narzędzi, minimalizując ryzyko błędów i skracając czas zabiegu. W przyszłości, dzięki analizie tysięcy zanonimizowanych operacji, takie systemy będą w stanie sugerować najlepsze rozwiązania w danej sytuacji klinicznej, szczególnie pomocne dla młodszych operatorów lub w trudnych przypadkach anatomicznych.
To nie jest wizja zastąpienia chirurga, to szansa na wyposażenie go w coraz doskonalsze narzędzia. Ale każde narzędzie, zwłaszcza w chirurgii, wymaga odpowiednich kompetencji do bezpiecznego i skutecznego użycia. Dlatego rosnące znaczenie zyskują programy szkoleniowe, które pozwalają rozwijać te umiejętności w kontrolowanym, bezpiecznym środowisku, zanim zostaną wykorzystane na sali operacyjnej.

PW: Zdalnie mogą być prowadzone te same rodzaje zabiegów, które są wykonywane stacjonarnie. Dziś z wykorzystaniem robotów można wykonać blisko 300 różnych typów zabiegów. W przypadku telechirurgii dochodzą dodatkowe kwestie technologiczne. Aby zdalna operacja była w pełni bezpieczna, musimy mieć gwarancję nieprzerwanej transmisji danych, minimalnego opóźnienia i najwyższej jakości obrazu. Dlatego kluczowe są nie tylko sieci 5G, ale też redundantne łącza światłowodowe, zaawansowane systemy zarządzania danymi, stałe monitorowanie jakości połączenia oraz obecność wyszkolonego zespołu medycznego na miejscu, gotowego do przejęcia kontroli w sytuacji awaryjnej. Przede wszystkim potrzebna jest odpowiednio ukształtowana kompetencja lekarzy operujących. Poza aspektami technicznymi istnieją również wyzwania regulacyjne.

PW: Tak, ale wymaga to solidnych fundamentów, zarówno technologicznych, jak i organizacyjnych. Pierwszym krokiem powinien być dobrze zaplanowany program pilotażowy i szkoleniowy. W Polsce moglibyśmy oprzeć się na sprawdzonych rozwiązaniach: zwalidowanym systemie szkoleń PBP, który uczy mierzalnych umiejętności i realnie zmniejsza liczbę błędów; transparentnych rejestrach medycznych, które pokazują efekty leczenia pacjentów; tele-mentoringu, pozwalającym ekspertom szkolić chirurgów w całym kraju i regionalnych centrach kompetencji, które staną się hubami wiedzy i technologii.
Dodając do tego rozwój telesystemów operacyjnych, umożliwiających operowanie i szkolenie bez względu na lokalizację pacjenta czy chirurga otrzymujemy narzędzie, które może wyrównać szanse zdrowotne w Polsce, skrócić kolejki i podnieść jakość opieki. To inwestycja, która się zwróci, a pacjent zyska dostęp do najlepszych specjalistów, natomiast system ochrony zdrowia stanie się bardziej wydajny i nowoczesny.

PW: Tak, standardy przygotowania szpitali, zespołów operacyjnych, sprzętu i procedur awaryjnych w chirurgii zdalnej zostały już opracowane i funkcjonują na świecie. Wspiera je m.in. międzynarodowe towarzystwo naukowe Society of Robotic Surgery, a także Robotics, Telesurgery and Surgical AI Collaborative Community, która skupia ekspertów z całego świata, tworząc rekomendacje i najlepsze praktyki zapewniające bezpieczeństwo pacjentów i zespołów operujących w różnych lokalizacjach. Ważnym kamieniem milowym był również konsensus wypracowany podczas spotkania w Orlando, który ujednolicił wiele kwestii związanych z organizacją i bezpieczeństwem operacji zdalnych.
Pierwszym i niezbędnym krokiem jest jednak kształcenie bazowe w zakresie prowadzenia zabiegów przy wparciu robota. Wprowadzenie robotów do chirurgii pozwoliło bowiem diametralnie zmienić model kształcenia przyszłych operatorów. W programach kształcenia chirurgów konieczne jest odejście od tradycyjnego modelu kształcenia na bloku operacyjnym na rzecz kształcenia w dedykowanych, odpowiedniej klasy centrach szkoleniowych, w oparciu o rozwiązania z zakresu sztucznej inteligencji, w tym symulatory, podobnie jak ma to miejsce w lotnictwie.
Takie podejście do szkolenia nie opiera się wyłącznie na wolumenie wykonanych zabiegów. Opiera się na nauczaniu umiejętnego, celowanego działania i oferowaniu szkolonemu nadzorowanego doświadczenia operacyjnego, które daje mu możliwość zintegrowania zdobytej już wiedzy i technicznych umiejętności operacyjnych.
Bezpośrednie informacje zwrotne od wykwalifikowanych instruktorów wraz z możliwością celowego ćwiczenia są podstawowymi elementami opanowania techniki. Strategie te najlepiej wdrażać w warunkach laboratoryjnych, symulacyjnych, w dedykowanych temu celowi centrach szkoleniowych. Takie podejście do szkolenia zapewnia doskonały zestaw umiejętności operacyjnych, ale musi być poparte pomiarami dotyczącymi uzyskanego poziomu efektywności vs. poziom wzorcowy, który został zatwierdzony jako elementy wymagany dla umiejętności, tj. w oparciu o specjalne metryki. Wykonanie operacji zgodnie z wcześniej ustalonym wzorcem zapewnia poziom pewności, że określone umiejętności zostały nabyte (a nie tylko zrozumiane).
Mamy bogaty dorobek naukowy w tym obszarze, liczne badania i publikacje potwierdzają skuteczność nowych programów szkoleniowych. W jednej z najnowszych metaanaliz stwierdzono, że uczestnicy szkolenia PBP osiągali o 60% mniej błędów, skracali czas zabiegu o 15% i poprawiali liczbę prawidłowo wykonywanych kroków procedury o 47% w porównaniu do tradycyjnych metod szkoleniowych. (Źródło: Mottrie A., Mazzone E., Wiklund P. et al., BJU Int, 2021; Gallagher A.G., Mottrie A., Angelo R.L., JAMA Surg, 2021).
Chirurdzy korzystający z zaawansowanych technologii, takich jak robotyka chirurgiczna, doskonale zdają sobie sprawę z tego, że liczba wykonanych zabiegów niekoniecznie określa umiejętności operacyjne i należy szybko dążyć do wskaźników wydajności, które oznaczają wykwalifikowaną umiejętność. Jest to bardziej skuteczne, obiektywne, przejrzyste i sprawiedliwe podejście do treningu umiejętności operacyjnych.