Luka finansowa w ochronie zdrowia w Polsce: Analiza systemu PASH i kluczowe wyzwania według dr Nino Berdzuli z WHO

Luka finansowa w ochronie zdrowia to wyzwanie, które coraz bardziej dotyka polski system medyczny i jest echem problemów obserwowanych w całej Europie. Jak pokazują analizy oparte na narzędziu PASH, starzenie się społeczeństwa i zmieniająca się struktura demograficzna wymuszają rewizję modelu finansowania, a jednocześnie konieczne jest zwiększenie efektywności wydatków. - Potrzebujemy stabilnego, przewidywalnego finansowania, nie doraźnych zastrzyków – podkreśla dr Bernard Waśko, dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH. Oto kluczowe wyzwania oraz możliwe kierunki rozwiązań na podstawie najnowszych analiz. Jak polska ochrona zdrowia wypada na tle innych krajów?

Wyzwania finansowe polskiego systemu ochrony zdrowia zostały szczegółowo omówione podczas konferencji organizowanej przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy oraz Federację Przedsiębiorców Polskich.

Model długoterminowego prognozowania finansów ochrony zdrowia – PASH (Population Ageing Financial Sustainability Gap for Health Systems), stworzony przez Jonathana Cylusa z London School of Economics, prelegenta na ww. konferencji, jest jednym z kluczowych narzędzi pozwalających zrozumieć skalę luki finansowej wynikającej ze starzenia się populacji.

Dr Bernard Waśko, dyrektor NIZP-PZH i współautor raportu ""Luka finansowa wochronie zdrowia - wyzwania długoterminowe" z grudnia 2025, oraz wcześniejszego "Finanse ochrony zdrowia pod ścisłym nadzorem" z lutego 2025, zaznacza, że choć wydatki na ochronę zdrowia w Polsce w ostatnich latach znacząco wzrosły – z 40 mld zł na początku XXI wieku do około 240 mld zł obecnie – to tempo poprawy wskaźników zdrowotnych nie jest proporcjonalne do wzrostu finansowania.

Jego zdaniem, problemem jest nie tylko kwota wydatków, ale przede wszystkim sposób ich alokacji i efektywność wykorzystania. Szczególnym wyzwaniem pozostaje też mechanizm finansowania opartego na składkach zdrowotnych, które w przyszłości mogą nie zapewnić stabilności systemu.

Jonathan Cylus z Europejskiego Obserwatorium Systemów i Polityk w Ochronie Zdrowia, London School of Economics, wyjaśnia, że metodologia PASH służy do oszacowania luki finansowej wywołanej wyłącznie zmianami demograficznymi, izolując ten czynnik od innych zmian systemowych. To symulacja pokazująca, co się stanie, jeśli obecny model finansowania i wydatków pozostanie niezmieniony, a jedyną zmienną będą struktura wieku populacji i jej starzenie.

Analizy wskazują, że kraje, które oparły finansowanie systemu zdrowotnego na mieszanych modelach – łączących składki, podatki i transfery budżetowe – mają większą stabilność i są mniej podatne na wahania gospodarcze czy zmiany demograficzne. Przykładem jest Francja, gdzie system ewoluował od składkowego do opartego w dużej mierze na podatku dochodowym.

Dr Nino Berdzuli, dyrektor Biura WHO w Polsce, podkreśla, że problemy polskiego systemu są częścią europejskiego wyzwania.

Zwraca uwagę, że konieczne jest racjonalne łączenie różnych źródeł finansowania oraz systematyczne usuwanie nieefektywności.

Polska intensywnie inwestuje w cyfryzację ochrony zdrowia, co daje szansę na poprawę interoperacyjności i efektywności, ale wymaga to dalszych działań i stabilnego finansowania.

Według dr. Waśko prognozy oparte na PASH dla Polski są alarmujące, ale jednocześnie wskazują jasne kierunki działania. W modelu bazowym, bez zmian, luka finansowa w ochronie zdrowia może sięgnąć nawet 434 mld zł w 2060 roku, co odpowiada ponad 5% PKB.

To oznacza, że obecny system finansowania oparty głównie na składkach zdrowotnych jest niewystarczający i niestabilny – mówił dyrektor NIZP-PZH.

Wskazywał na konieczność większego udziału finansowania z budżetu państwa, które powinno być przewidywalne i stabilne, a nie doraźne i uzależnione od politycznych decyzji.

Dodał, że wyzwania demograficzne związane z szybszym starzeniem się społeczeństwa i niskim wiekiem emerytalnym dodatkowo komplikują sytuację.

Jednym z mocniejszych przekazów wypływających z analiz i debaty jest stanowisko dr. Waśki, który obala narrację o „katastrofie” w ochronie zdrowia i zamiast tego wskazuje na realne, systemowe wyzwania wymagające strategicznego podejścia.

Wyzwania długoterminowe polskiego systemu ochrony zdrowia są złożone i wynikają zarówno ze zmian demograficznych, jak i obecnego modelu finansowania. Narzędzie PASH oraz międzynarodowe doświadczenia pokazują, że zmiany muszą obejmować:

poszerzenie i stabilizację źródeł finansowania – w kierunku większego udziału podatków i transferów budżetowych,

poprawę efektywności wydatków – eliminowanie nieefektywności, reorganizację świadczeń i wzmacnianie podstawowej opieki zdrowotnej,

dalszy rozwój cyfryzacji – dla lepszej koordynacji i jakości usług zdrowotnych.

Polska stoi przed koniecznością podjęcia zdecydowanych reform, które nie tylko zniwelują lukę finansową, ale również poprawią wyniki zdrowotne i dostępność opieki. Współpraca z WHO i korzystanie z narzędzi takich jak PASH umożliwiają lepsze planowanie i zarządzanie finansami systemu ochrony zdrowia, co jest dziś warunkiem przetrwania i rozwoju sektora medycznego w Polsce.