Czynniki ryzyka SM - genetyka, niedobór witaminy D, infekcje, palenie papierosów i otyłość

Stwardnienie rozsiane to (łac. sclerosis multiplex, czyli SM) zapalno-demielinizacyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego. Mimo że ma charakter przewlekły, to należy do chorób postępujących, w której dochodzi do wieloogniskowego uszkodzenia tkanki nerwowej. 

Stwardnienie rozsiane rozwija się u osób między 20. a 40. rokiem życia, niemal trzykrotnie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. W Polsce cierpi na nią około 54 tysięcy osób, głównie w młodym wieku, stawiając pod znakiem zapytania ich plany zawodowe i prywatne, w tym rodzicielstwo.

Do innych czynników ryzyka zachorowania na SM zalicza się:

• czynniki genetyczne, 
• niski poziom ekspozycji na światło słoneczne, niski poziom witaminy D,
• infekcje wirusowe, zakażenie wirusem Epsteina-Barr (czynnik etiologiczny mononukleozy).,
• palenie papierosów,
• otyłość i zaburzenia gospodarki lipidowej.

Autorzy raportu „Stwardnienie rozsiane - przegląd ostatnich osiągnięć w diagnostyce i leczeniu” podkreślają, że objawy kliniczne i oznaki SM są zmienne i mogą wynikać z zaangażowania dróg czuciowych, ruchowych, wzrokowych i pnia mózgu. 

– czytamy w wyżej wspomnianym Raporcie.

Do objawów stwardnienia rozsianego zaliczamy m.in.:

• zaburzenia widzenia, zapalenie nerwu wzrokowego;
• zaburzenia czucia w kończynach – drętwienie, mrowienie;
• spastyczność – nadmierne napięcie mięśni,
• zaburzenia zwieraczowe;
• narastający stopniowo niedowład;
• zaburzenia równowagi;
• zmęczenie, zaburzenia nastroju
• ból o różnym podłożu;
• zaburzenia funkcji poznawczych.

Charakteryzując przebieg choroby i jej nowe objawy (rzuty) lub okresy remisji wyróżniamy:

• postać rzutowo-remisyjną – najczęściej występująca,
• wtórnie postępująca,
• pierwotnie postępująca.

Stopień zaawansowania choroby może być określony przez różne sposoby jej klasyfikacji. Jednak eksperci najczęściej do oceny nasilenia objawów i niepełnosprawności używają skali EDSS (rozszerzona skala stanu niepełnosprawności).

SM nazywane jest chorobą o tysiącu twarzach, dlatego, że jej pierwsze objawy mogą być bardzo zmienne i indywidualne. Niestety to wpływa też na diagnostykę, bo ich nietypowość sprawia, że przekierowują podejrzenia co do innych chorób.

Na szczęście jak zaznacza prof. Konrad Rejdak, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego dla PAP:

Eksperci od lat apelują, że w stwardnieniu rozsianym bardzo istotne jest wczesne rozpoczęcie leczenia, gdyż efekt terapii jest największy właśnie w początkowym stadium choroby. Dla aspektu społecznego i ekonomicznego priorytetowa pozostaje szybkość włączenia terapii u pacjenta i dostęp do jej nieograniczonego leczenia. Zaznaczają jednak, że współcześnie dysponujemy coraz skuteczniejszym leczeniem, które obejmuje wiele grup pacjentów. 

– powiedział podczas debaty „Przełom w leczeniu SM w Polsce - teraźniejszość i perspektywy na przyszłość” – Tomasz Połeć, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego.

Jest to kompleksowy i złożony program rozpoznania i leczenia pacjenta. Oba procesy wiążą się ze sobą nierozerwalnie. Od kilku lat jesteśmy świadkami niezwykle zmieniających się perspektyw w leczeniu tej przewlekłej choroby. Należy przyznać, że poczyniono krok milowy, po to by szeroki wachlarz terapii był dopasowywany do komfortu życia pacjentów i też jego preferencji nawet w sposobie podawania leków.

W samej terapii wskazuje się na trzy główne modele leczenia:

• leczenie rzutów choroby za pomocą sterydoterapii
• wybór terapii wysokoskutecznych od samego początku;
• terapia pomostowa.

Terapia pacjentów z rzutowo-remisyjną postacią SM:

• leki z tzw. I linii: beta i octan glatirameru, fumaran dimetylu, teryflunomid, ozanimod, ponesimod i ofatumumab, okrelizumab i kladrybina; 
• leki z tzw. II linii: fingolimod, natalizumab, kladrybina, okrelizumab i alemtuzumab.

Terapia pacjentów z postępującymi postaciami SM:

• leczenie pierwotnie postępującej postaci SM prowadzi się okrelizumabem;
• lek na wtórnie postępującą postać SM to siponimod.

Współcześnie przy leczeniu SM dysponujemy ponad 20 preparatami immunomodulującymi. Co ważne, wiemy już, jak istotne jest skupienie się całościowo na grupie leków i właściwie, a co najważniejsze elastycznie dopasowywanie ich do stanu pacjenta i agresywności jego choroby. 

Należy dodać, że metody leczenia powinny obejmować również rehabilitację, fizjoterapię, konsultacje z psychologiem, psychiatrią i innymi specjalistami, ale dostęp do niej nadal wymaga pilnych zmian w naszym kraju.

Stwardnienie rozsiane mimo ogromnego postępu i wciąż prowadzonych badań pozostaje dużym wyzwaniem dla medycyny i systemu społecznego. Na szczęście obalono już mit kojarzenia SM z inwalidztwem, nadal jednak należy przyznać, że SM wciąż stanowi jedną z częstszych nieurazowych przyczyn niesprawności wśród młodych dorosłych.

Źródła:

• Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego,
• „Stwardnienie rozsiane - przegląd ostatnich osiągnięć w diagnostyce i leczeniu”,
• PAP.

Czytaj także: