Prof. Marzena Dębska: „Żegnaj, cytologio”. Od sierpnia 2026 kobiety skorzystają z nowego badania HPV w NFZ

Od 1 sierpnia 2026 roku w programie profilaktyki finansowanym przez NFZ, podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy będzie test HPV HR, a klasyczna cytologia szkiełkowa zostanie wycofana. Zdaniem prof. Marzeny Dębskiej nowa metoda jest znacznie skuteczniejsza w wykrywaniu zmian przedrakowych niż tradycyjna cytologia. Zmiana ma zwiększyć skuteczność profilaktyki i poprawić wykrywalność nieprawidłowości związanych z zakażeniem wirusem HPV.

Od 1 sierpnia 2026 roku w Polsce zmieniają się zasady profilaktyki raka szyjki macicy. Zgodnie z nowymi przepisami podstawowym badaniem przesiewowym finansowanym przez NFZ dla kobiet w wieku 25–64 lata będzie test HPV HR, natomiast klasyczna cytologia szkiełkowa zostanie wycofana z programu profilaktycznego.

Jednocześnie materiał pobrany do przesiewowego badania cytologicznego przed wejściem w życie nowych przepisów będzie oceniany według dotychczasowych zasad, jednak nie dłużej niż do 31 sierpnia 2026 roku.

Do nowych zasad odniosła się na swoim profilu społecznościowym prof. dr hab. n. med. Marzena Dębska, specjalistka w dziedzinie ginekologii, położnictwa i perinatologii.

Ekspertka rozpoczęła swój wpis na Facebooku słowami: „Żegnaj, CYTOLOGIO! Nie martwcie się, wyjdzie nam to na zdrowie!”.

Jak podkreśliła, największym problemem w walce z rakiem szyjki macicy pozostaje brak regularnych badań profilaktycznych.

Według prof. Marzeny Dębskiej żadna metoda profilaktyczna nie daje stuprocentowej gwarancji wykrycia choroby. Dotyczy to również cytologii, która przez wiele lat była podstawowym narzędziem wykorzystywanym w profilaktyce nowotworów szyjki macicy.

Ekspertka zwraca uwagę, że skuteczność cytologii płynnej (LBC) wynosi około 70 proc., natomiast w przypadku klasycznej cytologii szkiełkowej jest jeszcze niższa.

Przywołała również dane z analizy przeprowadzonej przez Narodowy Instytut Onkologii, obejmującej lata 2010–2016. Wynika z niej, że spośród około 1400 kobiet z rozpoznanym inwazyjnym rakiem szyjki macicy aż 400 miało aktualny, prawidłowy wynik cytologii.

Zdaniem ekspertki obecnie medycyna dysponuje skuteczniejszym narzędziem diagnostycznym.

Jak wyjaśnia, skuteczność testu HPV HR w wykrywaniu nieprawidłowych zmian szyjki macicy przekracza 95 proc.. Z badań prowadzonych w Polsce wynika również, że w wykrywaniu wczesnych zmian przedrakowych test HPV może być nawet dwukrotnie skuteczniejszy od cytologii.

Po zmianach kobiety objęte programem profilaktycznym będą mogły wykonać bezpłatny test HPV HR w poradniach ginekologiczno-położniczych posiadających kontrakt z NFZ.

Jeżeli wynik badania będzie ujemny i nie wystąpią dodatkowe czynniki ryzyka, kolejne badanie będzie wykonywane po pięciu latach.

W przypadku dodatniego wyniku testu HPV z tego samego materiału zostanie wykonana cytologia płynna (LBC). To właśnie ona pomoże ocenić, czy w szyjce macicy występują zmiany wymagające dalszej diagnostyki, w tym kolposkopii.

Prof. Marzena Dębska zwróciła uwagę, że podobne rozwiązania są już stosowane lub wdrażane w wielu krajach.

Przykładem jest Australia, która zapowiada eliminację raka szyjki macicy jako problemu zdrowia publicznego do 2035 roku. Z kolei Szwecja realizuje program oparty na połączeniu szczepień przeciwko HPV i powszechnego testowania w kierunku wirusa.

Według ekspertki właśnie takie działania pozwalają znacząco ograniczyć liczbę nowych zachorowań i zgonów związanych z nowotworem szyjki macicy.

Specjalistka przypomina, że program przesiewowy jest przeznaczony dla kobiet bez niepokojących objawów. Badania profilaktyczne nie zastępują jednak konsultacji lekarskiej w przypadku wystąpienia dolegliwości.