Posłowie i resorty spierają się o jakość żywienia dzieci. Rozporządzenie sklepikowe 2026 - co się zmieni?

W sejmowej sali padły liczby, paragrafy i wielkie słowa, ale momenty, które zapadają w pamięć, były zaskakująco zwyczajne: dziecko, które w domu „nie zje żadnego warzywa”, w żłobku wcina marchewkę jak przysmak; nauczycielka, która wreszcie ma poidełko przy sali gimnastycznej; dyrektor, który musi decydować, czy stać go na stołówkę, czy tylko na catering szkolny. Dyskusja o „jakości żywienia dzieci w szkołach i przedszkolach” nagle stała się opowieścią o realnym głodzie, wodzie i o tym, jak wychować pokolenie, które wybierze zdrowie.

Posiedzenie podkomisji stałej ds. zdrowia publicznego otworzyło twardą diagnozę: około 20 procent dzieci ma nadwagę, a niewielu uczniów zjada zalecane warzywa i owoce. Przewodnicząca nie kryła emocji, przypominając, że dla wielu dzieci szkolny obiad bywa jedynym wartościowym posiłkiem dnia i że stawka żywieniowa na poziomie 12–14 zł przy rosnących wymaganiach żywieniowych powinna być co najmniej o jedną trzecią wyższa. Z resortu zdrowia padło uporządkowanie sporu na trzy filary: wiedzę, umiejętności i warunki. Jak ujął to przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia, tu nie chodzi wyłącznie o talerz, ale o długofalowy kapitał zdrowotny dzieci.

Na stole leży projekt nowelizacji tzw. rozporządzenia sklepikowego z planem wejścia w życie od września 2026 roku. Ministerstwo Zdrowia zapowiada kierunek zgodny z dietą planetarną, a więc większe zróżnicowanie i udział produktów roślinnych, sezonowość oraz pierwszeństwo dla lokalnych i ekologicznych produktów. Jednocześnie, i to wybrzmiało jasno, ograniczenia mięsa nie będą ideologicznym zakazem, tylko kwestią bilansowania składników. Jak tłumaczył przedstawiciel MZ, w miejsce mięsa muszą wejść produkty zapewniające podaż makro i mikro składników. Na stole leżą także setki uwag z konsultacji społecznych. W odróżnieniu od poprzedniej dekady dominują te „dopingujące”, zarzucające, że zmiany idą zbyt wolno.

Ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Aleksandra Gajewska jasno ustawiła priorytet:

Dyrektor Departamentu Polityki Rodzinnej MRPiPS Tomasz Pastwa podkreślił, że resort korzysta z doświadczeń krajów, które mają najdłuższy i najlepiej zbadany dorobek w żywieniu zbiorowym dzieci m.in. Szwecji, Szkocji i Szwajcarii. Z tamtejszych analiz wynika, że po kilkudziesięciu latach wdrażania standardów żywieniowych same poprawy w jadłospisie przekładają się na ok. 4% wzrost wyników edukacyjnych, natomiast systemowe szkolenie personelu daje efekt rzędu ok. 7%. Innymi słowy, kompetencje kadry mają mniej więcej dwukrotnie silniejszy wpływ niż dieta, choć oba elementy są kluczowe. Na tej podstawie wybierane będą rozwiązania, z których warto czerpać przy tworzeniu polskich standardów.

Akademia Wsparcia to parasolowy projekt MRPiPS, który ma przygotować cały system opieki wczesnodziecięcej do wejścia od 1 stycznia 2026 r. nowych standardów opieki nad dziećmi do lat trzech. Jak podkreślała Dagmara Pasik z MRPiPS, te standardy obejmują m.in. wymóg zapewnienia stałego dostępu do wody pitnej w placówkach.

Obok dużych reform wybrzmiał prosty postulat: woda w szkołach. Apelowano o koniec z „barwioną i słodzoną” wodą w kubkach i przypominano, że dzieci rozumieją, po co piją, jeśli im to wytłumaczyć. Ministerstwo Zdrowia wskazało, że nawyk gaszenia pragnienia wodą jest „najbardziej efektywny”, a poidełka mają stanąć nie tylko w korytarzach, lecz także przy salach gimnastycznych i na boiskach. W trakcie posiedzenia padł też doświadczeniowy cytat z badań: „zapewnienie dziecku po prostu wody do picia powoduje, że ono po prostu wodę pije”.

Kiedy dyskusja zeszła na praktykę, rozgorzał spór o stołówki szkolne i catering szkolny. Diety eliminacyjne w cateringu łatwiej separować, ale trudniej uczyć dzieci samodzielności i komponowania talerza. W stołówkach jest odwrotnie: większa podmiotowość ucznia, ale większe wymagania technologiczne, jeśli trzeba unikać śladowych ilości alergenów. Resort zdrowia zapowiedział, że standardy diet eliminacyjnych to „następny krok” regulacji. Pomiędzy przepisami pojawił się jeden z najbardziej przyziemnych, a zarazem najskuteczniejszych wniosków: samodzielne nakładanie posiłków przez dzieci redukuje marnowanie.

MEN przypomniał o inwestycjach w stołówki szkolne w ramach programu „Posiłek w szkole i w domu” oraz o „Programie dla szkół” prowadzonym z KOWR. Jednak to, co działa na papierze, potyka się o szkolną codzienność. Posłanki opisywały zbyt krótkie „okienka obiadowe” przy dwudaniowych posiłkach i klasy, które czekają na obiad do trzynastej. Ministerialna odpowiedź była trzeźwa: prawo już dziś daje dyrektorom możliwość wydłużania przerw, ale „45-minutowej lekcji” nie można skracać kosztem podstawy programowej. Dodatkowo wrócił temat automatów ze słodyczami i zakupów w pobliskich sklepach. Ministerstwo Zdrowia przypomniało, że dyrektorzy mogą wprowadzać „pozytywną listę” dozwolonych produktów i że szkoła nie powinna „nagradzać słodyczami”.

Z sali płynął wniosek, że proces musi obejmować także rodziców i pielęgniarki szkolne. Sekretarz Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Kamila Guc, mówiła wprost o brakach kadrowych i niższych wynagrodzeniach poza podmiotami leczniczymi, ale dziękowała, że pielęgniarki zostały uwzględnione jako osoby, które mogą prowadzić edukację zdrowotną. Związek Miast Polskich, ustami Marka Wócika, zaapelował z kolei o obowiązkową edukację zdrowotną i uczciwe finansowanie. Frekwencja na nieobowiązkowych zajęciach bywa dramatycznie niska, a bez pieniędzy na kuchnie i jadalnie nie da się serwować zdrowia.

Po dwóch godzinach nie było wątpliwości, że kierunek został wyznaczony: rozporządzenie sklepikowe 2026 z dietą planetarną i mniejszą podażą cukru, standardy żywienia w żłobkach z Akademią Wsparcia, mocny akcent na wodę w szkołach, poidełka i niemarnowanie, a w tle trudne wdrożenia diet eliminacyjnych i decyzje, czy inwestować w stołówki szkolne, czy w lepszy catering szkolny. Były też prośby, które trudno ubrać w paragraf: by dyrektorzy mieli czas i środki, a rodzice i nauczyciele dali dzieciom prawo do wyboru. W końcu to one mają nauczyć się kłaść na talerzu dokładnie tyle, ile zjedzą.