Wybór POZ przez Polaków: lokalizacja ważniejsza niż jakość opieki zdrowotnej [RAPORT]

Bliskość przychodni, przyzwyczajenie i wygoda wygrywają z jakością leczenia. Najnowsze ogólnopolskie badanie Human Answer Institute i Brainlab pokazuje, że wybór podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce rzadko jest efektem porównywania standardów usług. Eksperci mówią wprost o inercji systemowej i braku realnej presji jakościowej.

Podstawowa opieka zdrowotna (POZ) w Polsce pozostaje systemem stabilnym, ale – jak pokazuje nowe badanie – jej stabilność wynika bardziej z przyzwyczajenia i wygody niż z jakościowej konkurencji. Ogólnopolskie badanie zrealizowane przez Human Answer Institute oraz Brainlab ujawnia, że wybór POZ przez Polaków ma charakter pragmatyczny, a nie jakościowy.

Z sondażu wynika, że aż 94 procent dorosłych Polaków ma wybraną placówkę POZ. Co więcej, zdecydowana większość pozostaje przy niej przez długie lata. Ponad połowa badanych jako główny powód wyboru konkretnej przychodni wskazuje lokalizację – przede wszystkim bliskość miejsca zamieszkania lub pracy.

Analiza czynników decydujących o wyborze POZ pokazuje wyraźny rozdźwięk między dostępnością geograficzną a kryteriami jakościowymi. Bliskość placówki jest najważniejszym czynnikiem decyzyjnym dla 52 procent respondentów, zdecydowanie dystansując wszystkie inne elementy.

Czynniki związane z jakością opieki zdrowotnej są wskazywane znacznie rzadziej i pozostają rozproszone. Zaufanie do konkretnego lekarza deklaruje 25 procent badanych, możliwość załatwiania spraw zdalnie – takich jak e-recepty czy teleporady – 22 procent, dostępność terminów 21 procent, a podejście personelu do pacjenta 19 procent. Organizacja rejestracji czy zakres usług osiągają jeszcze niższe poziomy wskazań.

Michał Gmurek z Brainlab, interpretując wyniki, podkreśla, że mamy do czynienia z mechanizmem czysto pragmatycznym. Jak mówi:

To zdanie trafnie oddaje istotę zjawiska: nawet jeśli pacjenci dostrzegają różne aspekty jakości POZ, żaden pojedynczy element jakości nie zbliża się skalą do znaczenia lokalizacji.

Zebrane dane sugerują, że podstawowa opieka zdrowotna funkcjonuje w percepcji pacjentów bardziej jako element infrastruktury niż jako rynek konkurujących ze sobą jakościowo placówek. POZ jest częścią codziennej logistyki zdrowotnej – ma być blisko i dostępnie.

W praktyce oznacza to, że poprawa jakości opieki nie musi przekładać się na napływ nowych pacjentów, jeśli nie towarzyszy jej wysoka dostępność geograficzna i organizacyjna. Brakuje bodźca konkurencyjnego, który mobilizowałby placówki do systemowej poprawy standardów.

Anna Gołębicka, ekonomistka i strateżka HAI, oraz felietonistka PolitykaZdrowotna.com, komentuje to w ostrych słowach, wskazując na brak presji jakościowej:

Brak oczekiwań po stronie pacjentów przekłada się na brak systemowej motywacji do podnoszenia jakości w POZ.

Wybór POZ przez Polaków rzadko bywa decyzją dynamiczną. Ponad dwie trzecie dorosłych nie planuje zmiany swojej placówki, a przywiązanie rośnie wraz z wiekiem. System działa w logice stabilności, nie konkurencji.

Michał Gmurek określa to zjawisko jako inercję systemową.

Wysoka stabilność relacji pacjent–placówka może być przejawem inercji systemowej, czyli niskiej skłonności do zmiany wynikającej z przyzwyczajenia, ograniczonej wiedzy oraz dominacji kryterium wygody”.

Wnioski z badania wpisują się w szerszą debatę o konstrukcji systemu ochrony zdrowia, odwracaniu piramidy świadczeń oraz roli Szpitalnych Oddziałów Ratunkowych i Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej jako miejsc pierwszego kontaktu w sytuacjach postrzeganego braku dostępności POZ.

Jeżeli kluczowym oczekiwaniem pacjenta jest bliskość i szybka dostępność świadczenia – zwłaszcza poza standardowymi godzinami pracy przychodni – naturalną konsekwencją jest wzrost obciążenia SOR i NPL także w przypadkach, które nie mają charakteru nagłego. POZ redukowana jest do roli bliskiego punktu pierwszego kontaktu, zamiast pełnoprawnego filaru systemu. Taki model, oparty na logice „szybko, blisko, mało wymagam”, rodzi ryzyko przeciążenia innych segmentów systemu.

Badanie pokazuje również wyraźne różnice pokoleniowe. Wraz z wiekiem rośnie zarówno świadomość funkcjonowania placówki POZ, jak i siła relacji z lekarzem rodzinnym, co wiąże się z częstszym korzystaniem z opieki zdrowotnej. Wśród osób w wieku 18–34 lata poziom zaangażowania jest niższy, a wybór POZ często stanowi kontynuację decyzji podjętych wcześniej przez rodziców.

Respondenci wykazują również ograniczoną świadomość narzędzi umożliwiających aktywne zarządzanie wyborem lekarza. Część pacjentów nie wie, jak sprawdzić aktualną deklarację ani jak zmienić swoją placówkę, mimo dostępności narzędzi cyfrowych.

Badanie zostało zrealizowane przez Brainlab w dniach 6–9 lutego 2026 roku metodą CAWI na ogólnopolskiej próbie losowo-kwotowej Polaków w wieku 18 plus, liczącej 1070 osób. Kwoty dobrano zgodnie ze strukturą populacji pod względem płci, wieku, województwa oraz wielkości miejscowości zamieszkania, a próba została zważona według danych GUS.