Parlamentarny Zespół o zagrożeniach żywności wysokoprzetworzonej dla zdrowia publicznego

Żywność wysoko przetworzona stała się jednym z kluczowych ognisk współczesnego kryzysu zdrowia publicznego. Eksperci, przedstawiciele ministerstw i organizacji społecznych mówili wprost o systemowej bezradności państwa, narastających kosztach zdrowotnych i braku realnych regulacji. Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowego Stylu Życia oraz Przeciwdziałania Nadwadze i Otyłości padały mocne słowa, osobiste świadectwa i jedno zasadnicze pytanie: dlaczego od lat wiemy, a wciąż nie działamy?

Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowego Stylu Życia oraz Przeciwdziałania Nadwadze i Otyłości otworzyła jego przewodnicząca, posłanka Koalicji Obywatelskiej Małgorzata Niemczyk. Już na wstępie jasno określiła wagę problemu, witając uczestników słowami:

W swoim wprowadzeniu przewodnicząca odwołała się do najnowszych danych naukowych, wskazując na publikację „The Lancet” z 2025 roku, która jednoznacznie lokuje żywność wysokoprzetworzoną w centrum współczesnego kryzysu zdrowia publicznego. Jak podkreśliła, autorzy dowodzą, że zastąpienie tradycyjnych wzorców żywieniowych produktami ultraprzetworzonymi jest jednym z głównych strukturalnych czynników wzrostu otyłości oraz chorób przewlekłych, w tym onkologicznych.

Małgorzata Niemczyk z KO nie unikała mocnych sformułowań:

Informację Ministra Zdrowia przedstawiła Aleksandra Płońska, naczelnik Wydziału Planowania Programu w Departamencie Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia. Już na początku zaznaczyła, że resort dostrzega rosnący udział żywności wysokoprzetworzonej w diecie Polaków oraz coraz liczniejsze publikacje naukowe wskazujące na jej związek z chorobami cywilizacyjnymi.

Jednocześnie wskazała na fundamentalny problem systemowy:

Aleksandra Płońska podkreśliła, że obowiązujące przepisy koncentrują się na bezpieczeństwie żywności, a nie jej długofalowym wpływie na zdrowie populacyjne. W tej sytuacji głównym kierunkiem działań Ministerstwa Zdrowia pozostaje edukacja. 

Istotnym elementem debaty była rola szkół i żywienia dzieci. Aleksandra Płońska z MZ przypomniała o działaniach Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, warsztatach kulinarno-edukacyjnych oraz szkoleniach dla nauczycieli, medyków i osób związanych z przemysłem spożywczym. Zwróciła też uwagę na nowelizację tzw. rozporządzenia sklepikowego, które ma uwzględniać nowe rekomendacje, w tym elementy diety planetarnej.

Dr n. o zdr. Anna Taraszewska z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego doprecyzowała, że celem zmian jest ograniczenie dostępności żywności wysokoprzetworzonej w szkołach poprzez obniżenie dopuszczalnych limitów cukru, tłuszczu i soli. Jak zaznaczyła:

Najostrzejsze słowa padły z ust przewodniczącej zespołu. Małgorzata Niemczyk nie kryła rozczarowania stanowiskiem resortu zdrowia, mówiąc:

Posłanka zwróciła uwagę na brak czytelnych informacji na etykietach, w szczególności dotyczących zawartości tłuszczów trans, oraz na poczucie bezradności obywateli. Jak mówiła:

Prof. Marzena Dominiak, prorektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, odpowiedzialna za kampanię #nabieraMYodwagi, wskazała na konieczność uporządkowania działań państwa. Podkreślała, że bez równoległych regulacji w obszarze edukacji, przetwórstwa, sprzedaży, reklamy i leczenia, zmiany będą pozorne.

Zwróciła również uwagę na realne skutki zdrowotne, także w stomatologii, mówiąc o powikłaniach, antybiotykoterapii i narastających kosztach systemowych.

Marta Pawłowska z Partnerstwa Stop Otyłości mówiła wprost o porażce braku koordynacji między resortami i konieczności jasnego stanowiska w sprawie opłaty cukrowej.

Maria Brzegowy, dietetyk z Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości, zwróciła uwagę na agresywny marketing skierowany do dzieci i młodzieży w mediach społecznościowych.

Baszar El-Helou z Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, dietetyk i psychodietetyk, podkreślał, że medialny szum wokół tzw. odwróconej piramidy żywieniowej wywołał początkowo duże emocje, które jednak słabną po uważnej lekturze samych wytycznych. Jak zauważał,

W jego ocenie zasadniczym problemem nie jest treść zaleceń, lecz odejście od praktycznego modelu edukacyjnego. Przypominał, że wcześniejszy schemat „My Plate”, zbliżony do polskiego Talerza Zdrowego Żywienia, w czytelny sposób pokazywał proporcje produktów i realnie wspierał edukację.

El-Helou zwracał też uwagę na kontrowersyjne akcentowanie produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe oraz odejście od założeń diety planetarnej. Przypominał, że

Jednocześnie zaznaczał, że piramida została stworzona z myślą o realiach amerykańskich i nie powinna być bezpośrednio przenoszona na grunt polski. Za jej największy atut uznał natomiast konsekwentne promowanie żywności nieprzetworzonej i niskoprzetworzonej.

To jest element, który naprawdę warto powtarzać i promować również w naszych realiach – podkreślał, dodając, że w Polsce najlepiej sprawdzonym narzędziem edukacyjnym pozostaje Talerz Zdrowego Żywienia.

Wypowiedzi przedstawicieli organizacji pacjenckich, w tym Moniki Kaczmarek z Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, pokazały, że bez realnego wsparcia organizacji pozarządowych i ekspertów klinicznych edukacja żywieniowa pozostaje fragmentaryczna. Jak podkreślała:

Debata Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowego Stylu Życia oraz Przeciwdziałania Nadwadze i Otyłości unaoczniła głęboki rozdźwięk między wiedzą naukową a praktyką polityczną. Żywność wysokoprzetworzona została jednoznacznie wskazana jako jedno z największych zagrożeń dla zdrowia populacyjnego, dzieci i stabilności finansowej systemu ochrony zdrowia.

Jak wynika z wypowiedzi uczestników, bez strategii, definicji, regulacji marketingu i realnych instrumentów fiskalnych oraz współpracy międzyresortowej: MEN, MZ i MS, edukacja pozostanie niewystarczająca. A koszt bezczynności, jak wielokrotnie podkreślano, poniesie całe społeczeństwo.