Osteoporotyczne złamania kręgosłupa – nawet u trzydziestolatków, biorących leki psychotropowe

Warszawskie Centrum Chirurgii Kręgosłupa w Szpitalu Południowym zaprasza pacjentów lekarzy rodzinnych z całej Polski ze złamaniami osteoporotycznymi, patologicznymi i naczyniakami do darmowych konsultacji. Wystarczy skontaktować się z sekretariatem WCCK w warszawskim Szpitalu Południowym na nr telefonu (22) 602 05 50 lub 884120971.

O złamaniach osteoporotycznych i małoinwazyjnych metodach leczenia Polityka Zdrowotna rozmawia z doktorem Bernardem Rabaniukiem, specjalistą w dziedzinie Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu.

Ewa Bałdyga: Skąd biorą się złamania osteoporotyczne kręgosłupa? Jak je rozpoznać?

Dr Bernard Rabaniuk: Złamania tego typu dotyczą przede wszystkim kobiet po 50-tym roku życia. Dane statystyczne podają, że 50% kobiet i 20% mężczyzn rasy kaukaskiej powyżej 50 roku życia cierpi na osteoporozę. Kolejnymi osobami narażonymi na złamania osteoporotyczne są osoby leczące się przewlekle sterydami bądź lekami psychotropowymi. Powodują one wtórną, polekową osteoporozę. Najnowsze doniesienia naukowe potwierdzają również związek przewlekłego przyjmowania leków z grupy inhibitorów pompy protonowej, które stosowane są w leczeniu zgagi i refluksu żołądkowo-przełykowego.

EB: Czy to oznacza, że również młodzi ludzie mogą cierpieć na złamania kręgosłupa z powodu osteoporozy?

BR: Tak. Jedną z moich ostatnich pacjentek była osoba trzydziestokilkuletnia, która od kilkunastu lat leczy się z powodów zaburzeń psychicznych. Podczas podnoszenia ciężkiego przedmiotu doszło do uszkodzenia kręgosłupa. W badaniach diagnostycznych okazało się, że ma zaawansowaną osteoporozę na tle właśnie przyjmowanych leków przy leczeniu zaburzeń psychicznych.

EB: Obecne czasy, wyjście z pandemii Covid19 powodują duże obciążenie psychiczne dla społeczeństwa. Wiele osób na stałe przyjmuje leki przepisywane przez lekarzy psychiatrów. 

BR: Absolutnie mamy do czynienia z rosnącą grupą pacjentów z wtórną, polekową osteoporozą. Jest to zastraszające tempo, które na co dzień obserwujemy w szpitalach. Zarówno wśród młodych, jak i starszych osób. 

EB: Jaki jest dokładnie wpływ leków psychotropowych na destrukcję kości?

BR: Powodem takiego stanu rzeczy jest zaburzenie metabolizmu w kościach. Metabolizm kości opiera się na dwóch mechanizmach, które zachodzą równolegle w tym samym czasie.  Jest to kolokwialnie mówiąc kościo – tworzenie i kościo – gubienie. Przy przewlekłym przyjmowaniu leków sterydowych i leków psychotropowych następuje przewaga procesu kościo – gubienia. W kościach znajdują się komórki, które przez całe nasze życie tworzą kość- Osteoblasty. Czyli jakby nasza kość przez całe życie jest zastępowana nową kością, a jednocześnie część kości jest usuwana i w to miejsce powstaje nowa kość. Jest to proces ciągły. Natomiast te procesy są zaburzone przez menopauzę i właśnie leki sterydowe i psychotropowe. Jakość kości maleje w objętości wskutek tego zaburzenia. 

EB: Czy poza złamaniami kręgosłupa są jeszcze inne złamania, charakterystyczne dla osteoporozy?

BR: Najczęściej łamią się trzony kręgowe w miejscach, gdzie kręgosłup jest najbardziej przeciążony, czyli dolny odcinek kręgosłupa – a mianowicie trzony L4, L5 oraz w odcinku kręgosłupa piersiowego w dwóch miejscach: piersiowy przejściowy (Th11, Th12, L1) oraz na szczycie kifozy piersiowej (Th5, Th6, Th7).Oprócz złamań trzonów kręgów, ze względu na osteoporozę występują jeszcze złamania kości udowej, a także kości promieniowej, czyli złamania w okolicy nadgarstka. Te złamania leczy się jednak zupełnie inaczej niż złamania kręgosłupa. 

Dla złamania osteoporotycznego charakterystyczne jest to, że jest to złamanie przy udziale niskiej energii. Nawet delikatne przewrócenie się na rękę, na biodro, bądź dźwignięcie ciężkiego przedmiotu lub gwałtowne pochylenie się może już spowodować złamanie. Osoby, które nie mają zaburzeń metabolicznych kości, przy tak prozaicznych i drobnych urazach, nie doświadczają złamań. 

EB: Czy mężczyźni również doświadczają złamań osteoporotycznych?

BR: Tak, mężczyźnie również chorują na osteoporozę. Choć nie tak często jak kobiety. I oni również cierpią na złamania osteoporotyczne, tak jak wspominałem dane wskazują, że 20% mężczyzn rasy kaukaskiej powyżej 50 roku życia cierpi na osteoporozę.

EB: Czy złamania osteoporotyczne są natychmiast odczuwalne przez pacjenta?

BR: Często pierwszym objawem jest ból. Niestety w badaniu RTG wczesne zmiany mogą być niewidoczne. Często proces osiadania złamanego trzonu kręgowego jest powolny. Można je zaobserwować na zdjęciach kontrolnych po 10-14 dniach. Ale bywa też odwrotnie. Pacjent ma tak zwane nieme złamanie, nie czuje wyraźnego bólu, a trzon kręgosłupa deformuje się, ponieważ jest złamany. Zarówno opis radiologa, który opisuje osiadanie trzonu, jak również silny ból są wskazaniami do skierowania na operację. 

W Polsce pacjenci są często leczeni zbyt późno. Diagnozowani są późno. Ból, z którym pacjenci udają się do lekarza pierwszego kontaktu, jest często określany jako przeciążeniowy. Nie wykonuje się zdjęć radiologicznych we wczesnym okresie, a bardzo często też jeżeli już są zlecone, w opisie nie występuje słowo złamanie, które spowodowałoby, że lekarz POZ skierowałby pacjenta do dalszego leczenia w wyspecjalizowanym ośrodku. Często spotykamy się z opisem radiologicznym: „obniżenie wysokości trzonu kręgosłupa” lub „deformacja soczewkowata”. 

Najważniejsze jest, żeby zarówno pacjent, jak i badania radiologiczne trafiło szybko do osób, które potrafią skutecznie leczyć złamania osteoporotyczne. U nas w Warszawskim Centrum Chirurgii Kręgosłupa w  Szpitalu Południowym wykonujemy bezpłatne konsultacje dla pacjentów kierowanych przez lekarzy rodzinnych. Proszę do nas wysyłać zdjęcia pacjentów, pomożemy ocenić czy górne i dolne blaszki trzonów kręgosłupa są równe, czy jest to obniżenie wysokości trzonów kręgosłupa związane ze świeżym złamaniem czy też deformacja wskazuje na stare zmiany. Takie niuanse w ocenie badań radiologicznych są trudne do interpretacji przez lekarzy POZ.

EB: W jaki sposób są leczone złamania kręgosłupa?

BR: W WCCK w Szpitalu Południowym staramy się leczyć jak najwięcej przypadków metodami małoinwazyjnymi. Dr Rafał Górski twórca WCCK, jest jednym z najbardziej doświadczonych lekarzy w/w technikach leczenia. Tym bardziej, że często pacjentami są osoby starsze, obciążone innymi chorobami. Takich osób często nie chcemy znieczulać ogólnie, trzymać wiele dni w szpitalu. My chirurdzy kręgosłupowi ograniczamy skutki otwarcia dużej rany pooperacyjnej, krwawienia podczas operacji, które może być zbyt dużym obciążeniem dla pacjenta. 

Wprowadziliśmy techniki małoinwazyjne różnego typu. Zabiegi przeprowadzamy w znieczuleniu miejscowym i sedacji, czyli po podaniu leków uspokajających i przeciwbólowych podanych dożylnie w krótkim czasie. W dużym skrócie polegają on na wprowadzeniu finalnie cementu kostnego przez prowadnicę do złamanego trzonu. Wcześniej przy zastosowaniu odpowiedniego instrumentarium mamy szansę na odtworzenie wysokości i przywrócenie prawidłowego kształtu trzonu. Nie zawsze się to udaje w 100%. Jeśli nawet w części udaje nam się odtworzyć prawidłowy balans strzałkowy, to powoduje, że ograniczamy utratę prawidłowej postawy ciała.

Wyświetl ten post na Instagramie.

Często takim widocznym objawem wielopoziomowych złamań osteoporotycznych w obrębie kręgosłupa piersiowego jest tzw. wdowi garb. Panie w starszym wieku są bardzo pochylne, zgarbione. Najczęściej u nich sprawa jest już przegrana, nie jesteśmy już w stanie odtworzyć wysokości trzonu kręgosłupa. Ewentualnie przy kolejnych złamaniach możemy zabezpieczyć przed dalszym pogorszeniem postawy ciała.

Warszawskie Centrum Chirurgii Kręgosłupa na Instagramie pokazuje różne materiały edukacyjne:

Wyświetl ten post na Instagramie.

W Szpitalu Południowym leczycie Państwo również złamania kręgosłupa wywołane zmianami nowotworowymi. Czy Ci pacjenci są również leczeni metodami małoinwazyjnymi?

Tak, najczęściej w tym przypadku złamania kręgosłupa następują wskutek zmian przerzutowych do kręgosłupa w przebiegu szpiczaka, raka nerki, raka stercza, płuc, raka sutka, czy jelita grubego. W obrębie trzonów kręgów leczymy również zmiany pierwotne: są to przede wszystkim guzy łagodne, naczyniaki. Co prawda w wielu przypadkach, naczyniaki raczej zaleca się wyłącznie obserwować, ale jeśli staje się on już zbyt duży, daje dolegliwości bólowe, to może zagrażać złamaniem i wtedy zalecamy operować. W większości przypadków ból ustępuje po zabiegu. Według naszych statystyk i literatury medycznej skuteczność technik małoinwazyjnych w leczeniu świeżych złamań sięga ponad 90%, a w przypadku starszych uszkodzeń kręgosłupa do 80%. Z badań medycznych jasno wynika, że warunkiem skuteczności leczenia złamań osteoporotycznych jest krótki czas od urazu oraz odpowiedni ośrodek, który dysponuje odpowiednim instrumentarium dedykowanym do konkretnego rodzaju złamania. 

--

Autorka: Ewa Bałdyga