NIK: programy przeciwdziałania e-uzależnieniu są nieskuteczne

Najwyższa Izba Kontroli skontrolowała instytucje, które powinny przeciwdziałać e-uzależnieniu dzieci i młodzieży. Ich działania były przypadkowe i nie odpowiadały wystarczająco skutecznie na zagrożenie wynikające z rozwoju nowoczesnych technologii. 

Żadne z odpowiedzialnych ministerstw nie opracowało odpowiednich dokumentów

„Nowoczesne technologie komunikacyjne trwale i w nieodwracalny sposób zmieniły obraz współczesnej rzeczywistości. Wielu zwłaszcza młodych ludzi, nie wyobraża sobie życia bez stałego bycia online, używania telefonu komórkowego czy przynależności do portalu społecznościowego. Dlatego e-uzależnienie jest nasilającym się problemem, dotykającym coraz młodszych użytkowników nowoczesnych technologii. Potwierdzają to wyniki badań opinii społecznej oraz opracowań naukowych, które wskazują jednocześnie na szkodliwość nadużywania mediów elektronicznych” – czytamy w raporcie NIK. Ani minister edukacji, ani minister zdrowia nie opracowali wytycznych określających sposób postępowania w zakresie identyfikowania i diagnozowania zjawiska nadużywania przez dzieci i młodzież mediów elektronicznych oraz realizacji zadań w zakresie przeciwdziałania e-uzależnieniu. Zdaniem kontrolujących, problem został jedynie zauważony, ale poza tym nie zrobiono nic.

Istniejące programy przeciwdziałania e-uzależnieniu nie są skuteczne

Minister zdrowia wprowadził w latach 2011-2014 i 2015-2018 pięć programów przeciwdziałania uzależnieniom behawioralnym, ale nie uwzględniały onewyników opracowań naukowych określających skalę uzależnień behawioralnych. Ponadto nie wiadomo, czy prowadzone programy były skuteczne, ponieważ Krajowe Biuro do spraw Przeciwdziałania Narkomanii, które realizowało zadania dotyczące e-uzależnienia w imieniu Ministra Zdrowia, nie mierzyło faktycznych efektów wykonywanych zadań w ramach realizowanych programów.

Szkoły i poradnie psychologiczno-pedagogiczne nie dokonywały rzetelnej diagnozy

Realizowane programy profilaktyczne i wychowawcze nie były ukierunkowane na działania w zakresie problematyki e-uzależnień, brakowało rzetelnej diagnozy pod kątem nadużywania przez uczniów mediów elektronicznych. Kontrolowane podmioty nie posiadały informacji o liczbie uczniów dotkniętych problemem. Treść programów odnosiła się do działań ogólnych i dotyczyła głównie problemów uzależnień od alkoholu, nikotyny, narkotyków i dopalaczy. „Tylko dwie poradnie psychologiczno-pedagogiczne, spośród 11 objętych kontrolą, aktywnie uczestniczyły w procesie diagnozowania oraz przeciwdziałania e-uzależnieniom dzieci i młodzieży, poprzez szczegółowe wywiady i ankiety dot. e-uzależnienia. Pozostałe poradnie rozpoznawały potrzeby środowisk lokalnych w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej i kierowały do dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek edukacyjnych oferty oddziaływań profilaktycznych obejmujących e-uzależnienie. Jednak w większości poradni zajęcia faktycznie zrealizowane, obejmujące tematykę wyłącznie e-uzależnień odbywały się sporadycznie i stanowiły odpowiedź na niewielkie zapotrzebowanie szkół i placówek” – stwierdza kontrola NIK.

Rekomendacje pokontrolne

NIK wskazał na potrzebę wypracowania przez MEN oraz MZ wspólnej strategii działań pozwalających na skuteczne identyfikowanie i rozwiązywanie problemu nadużywania mediów elektronicznych przez dzieci i młodzież. Ważne jest także wypracowanie przez tych ministrów mechanizmów pozwalających na monitorowanie skali zjawiska nadużywania przez dzieci i młodzież mediów elektronicznych. Do tego konieczne są odpowiednie narzędzia diagnostyczne, które obydwa resorty winny zapewnić poradniom psychologiczno-pedagogicznym. Także dyrektorzy szkół powinni identyfikować zjawiska nadużywania mediów elektronicznych przez uczniów i współpracować w tym zakresie z wymienionymi poradniami.

Janusz Maciejowski

Źródło: NIK