Jakie leki zabrać do szpitala

W 10 do nawet 70 proc. przypadków uzyskane od pacjentów przy przyjęciu do szpitala informacje dotyczące przyjmowanych leków zawierają co najmniej jeden błąd. Najwięcej błędnych bądź niekompletnych informacji przekazują osoby starsze lub chorzy przyjmujący wiele leków. Najpoważniejsze dotyczą pominięcia regularnie przyjmowanych leków. Błędów tego typu można jednak uniknąć wdrażając koncyliację lekową.

Występowanie niepożądanych działań leków oraz błędów lekowych to wciąż istotny problem współczesnej praktyki medycznej, którego rozwiązanie stanowi spore wyzwanie. Powikłania polekowe przyczyniają się nie tylko do dłuższego pobytu chorego w szpitalu, a co za tym idzie wyższych kosztów opieki, ale w części przypadków również do jego śmierci. Stąd tak ważny jest właściwie prowadzony nadzór nad bezpieczeństwem stosowanych leków. W tym celu pomocna będzie koncyliacja lekowa, która pozwała zidentyfikować niezamierzone rozbieżności lekowe nawet u ponad 90 proc. pacjentów.

Początek koncyliacji lekowej zawdzięcza się zainicjowanemu w 2006 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) projektowi High 5s. Inicjatywa jest wynikiem współpracy m.in. Stanów Zjednoczonych. Kanady, Australii, Francji oraz Niemiec. Z biegiem lat do projektu dołączały kolejne kraje, w 2015 r. także Polska. 

Koncyliację lekową uznaje się za usystematyzowany proces, w którym personel medyczny ściśle współpracuje z pacjentem w celu uzyskania kompletnej listy leków stosowanych przez niego. Pozyskane informacje powinny być uwzględnione w dalszym przebiegu leczenia, na wszystkich etapach opieki nad chorym. Proces ten winien obejmować każdego pacjenta oraz personel medyczny. Szczególne znaczenie ma on m.in. na oddziałach, które w znacznej większości przyjmują osoby starsze. Choć koncyliacja lekowa została uznana za istotną metodę wsparcia bezpieczeństwa farmakoterapii niestety, wciąż nie jest to standardowo prowadzona procedura przez szpitale w Europie.

Prowadzenie koncyliacji lekowej powinno powierzyć się interdyscyplinarnemu zespołowi składającemu się z m.in. z farmaceuty, lekarza oraz pielęgniarki. Proces uznaje się za najefektywniejszy, jeśli aktywnie biorą w nim udział: pacjent oraz jego rodzina lub opiekun. Choć ma to swoje wady, przeprowadzone badania wskazują, że najlepszym źródłem informacji o lekach wciąż jest rozmowa z pacjentem i jego bliskimi. By informacje te były jednak kompletne nie należy polegać wyłącznie na jednym źródle wiedzy o lekach.

Zasada 1. Aktualna i dokładna lista leków pacjenta jest najistotniejsza do zapewnienia bezpieczeństwa zlecanej farmakoterapii.

Zasada 2. Formalna i usystematyzowana koncyliacja powinna być obecna na każdym etapie, gdzie ma miejsce przekazanie opieki nad pacjentem.

Zasada 3. Koncyliacja lekowa na etapie przyjęcia do szpitala jest fundamentalnie ważna dla całego dalszego leczenia w szpitalu.

Zasada 4. Istotne jest, by koncyliacja była zintegrowana z obecnymi zasadami zlecania leków
oraz z przenoszeniem pacjentów w obrębie jednego szpitala.

Zasada 5. Za proces koncyliacji lekowej odpowiada wybrany personel, który zna swoją rolę 
i odpowiedzialność się z nią wiążącą.

Zasada 6. Pacjenci i ich rodziny powinni brać aktywny udział w procesie koncyliacji lekowej.

Zasada 7. Personel odpowiedzialny za koncyliacje powinien być szkolony, by jak najlepiej zbierał i wykorzystywał uzyskane informacje o lekach.

Koncyliacja lekowa powinna mieć miejsce, gdy dochodzi do przekazania sprawowanej opieki kolejnej osobie, odpowiedzialnej za dalsze leczenie pacjenta. WHO wyszczególniła tzw. wrażliwe momenty, w których stosowanie koncyliacji jest szczególnie istotne.

Nie bez znaczenia jest także czas, w jakim koncyliacja powinna być przeprowadzona od momentu przyjęcia pacjenta do szpitala. Niestety w związku z ograniczeniami kadrowymi często nie jest to możliwe w ciągu 24 godzin. W 2017 r. wśród kanadyjskich pacjentów oczekujących na przyjęcie do szpitala przeprowadzono badanie dotyczącego tego, w jakim stopniu chorzy są w stanie samodzielnie uzupełnić listę stosowanych leków. 91 proc. pacjentów wypełniło formularz z nie więcej niż jednym małym błędem, natomiast 9 proc. badanych udało się wypełnić dokument w pełni poprawnie. Autorzy badania wskazują, że formularz ten może być używany do inicjacji koncyliacji lekowej jeszcze przed przyjęciem chorego do szpitala. Jednak po jego zastosowaniu konieczny jest późniejszy wywiad z pacjentem.

Choć wdrożenie koncyliacji lekowej nie jest skomplikowanym procesem, właściwe jej prowadzenie na różnych poziomach leczenia może być trudne. Sprawne funkcjonowanie koncyliacji wymaga właściwej organizacji i komunikacji, które to w wielu przypadkach mogą zostać zaburzone. Proces wymaga ścisłej współpracy między personelem medycznym oraz pacjentem i jego rodziną. Tutaj problemem może być np. niechęć pacjenta do współpracy bądź niewielka jego wiedza na temat stosowanych leków. Zgubny może okazać się również brak doświadczenia personelu w zakresie funkcjonowania koncyliacji. Trudnością będzie także niechęć personelu oraz brak wiary w powodzenie inicjatywy. Warto pamiętać, że proces wdrożenia koncyliacji lekowej wymaga reorganizacji procedur i, aby stał się czynnością rutynową wymaga nakładu czasu i pracy a niekiedy także zmiany dotychczasowych przyzwyczajeń. 

Koronnym argumentem dla placówek medycznych przemawiającym za wprowadzeniem koncyliacji lekowej są korzyści ekonomiczne. Udowodniono, że wdrożenie uzgadniania listy leków przyczynia się skrócenia pobytu pacjenta w szpitalu a co za tym idzie do obniżenia całkowitych kosztów leczenia. Środki jakie placówka musi początkowo poświęcić m.in. na szkolenie personelu szybko zwracają się.

Źródło: Farmakologia kliniczna

Polecane: