Jak „odkliknąć” traumę w mózgu? Polski naukowiec bada, czy można cofnąć PTSD na poziomie komórkowym

Zespół stresu pourazowego (PTSD) to nie tylko psychiczne wspomnienie traumy, ale realne, biologiczne zmiany w mózgu. Dr Mychajło Batiuk, badacz związany z Polskim Ośrodkiem Rozwoju Technologii (PORT) we Wrocławiu, rozpoczął pionierskie badania, które mogą przybliżyć nas do przełomu w leczeniu PTSD. W projekcie finansowanym z prestiżowego grantu Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), naukowiec chce zbadać, jak epigenetyczne „przełączniki” w mózgu reagują na traumę i czy da się je „zresetować”.

PTSD powstaje w wyniku silnego stresu – katastrofy, wojny, przemocy czy wypadku. Traumatyczne przeżycie uruchamia w organizmie reakcję „walki lub ucieczki”, angażując oś podwzgórze–przysadka–nadnercza. Do mózgu trafiają ogromne ilości hormonów stresu (m.in. kortykosteroidów), a zmiany zapalne i molekularne pozostają długo po tym, jak zagrożenie mija.

Dr Batiuk koncentruje się na epigenetyce mózgu – nauce badającej zmiany w ekspresji genów, które nie wynikają z mutacji DNA, ale z chemicznych modyfikacji „nałożonych” na kod genetyczny.

Te epigenetyczne zmiany mogą być kluczowe w rozwoju PTSD – i potencjalnie odwracalne, jeśli uda się je zidentyfikować.

Dotychczasowe badania opierały się na analizie całych fragmentów tkanki („bulk tissue”), co zacierało subtelne różnice między poszczególnymi typami komórek. Dr Batiuk planuje pójść o krok dalej i zastosować multiomiczne sekwencjonowanie pojedynczych komórek – technikę snm3C-seq.

Dzięki niej możliwe będzie jednoczesne badanie:

• Metylacji DNA – mechanizmu wyciszania lub aktywacji genów,

• Przestrzennej organizacji chromosomów – czyli tego, które fragmenty genomu oddziałują ze sobą w jądrze komórkowym.

Badacz pozyska próbki mózgów od dawców z banków tkanek – głównie z USA, gdzie oddawanie narządów do celów naukowych jest bardziej powszechne niż w Europie. Planuje przebadać fragmenty kory przedczołowej, uzyskując materiał od dziesiątek tysięcy komórek.

Jeśli uda się wskazać konkretne zmiany epigenetyczne zachodzące w PTSD – możliwe będzie:

• Stworzenie celowanych terapii molekularnych, które „przełączą” komórki mózgu z powrotem do zdrowego stanu,

• Opracowanie leków nowej generacji, działających bezpośrednio na epigenom,

• Otworzenie drzwi do indywidualizowanego leczenia PTSD.

Choć dr Batiuk wcześniej pracował m.in. nad schizofrenią i pamięcią strachu, swój nowy projekt zdecydował się realizować we Wrocławiu.

Zespół stresu pourazowego to nie tylko sfera emocji – to realne, fizyczne zmiany w mózgu. W świetle nowych badań może się okazać, że jego leczenie wymaga nie tylko rozmów terapeutycznych, ale celowanej interwencji biologicznej.

Badania dr. Batiuka mogą być pierwszym krokiem do „odkliknięcia” PTSD – i dania nowej nadziei milionom pacjentów na świecie.