Hantawirus w polskich mediach: 410 mln kontaktów, TikTok i teorie spiskowe. Analiza IMM 

W ciągu dwóch tygodni temat hantawirusa uzyskał w polskich mediach 410,3 mln potencjalnych kontaktów z przekazem. Niemal 70 procent interakcji w social mediach przypadło na TikToka. Co szósta publikacja w mediach tradycyjnych przywoływała widmo COVID-19. Analiza Instytutu Monitorowania Mediów dokumentuje mechanizm infodemii w czasie rzeczywistym.

Pierwsze doniesienia o ognisku hantawirusa na wycieczkowcu MV Hondius ukazały się w polskich mediach 3 maja 2026 roku. Prasa, radio, telewizja i portale internetowe uzyskały łącznie 370,7 mln potencjalnych kontaktów z przekazem w badanym przez IMM okresie — od 3 do 17 maja. Razem z mediami społecznościowymi łączny zasięg wyniósł 410,3 mln potencjalnych kontaktów.

Szczyt zainteresowania przypadł na 11 maja: tego dnia informacja o hantawirusie dotarła do statystycznego polskiego odbiorcy średnio ponad dwa razy.

Faktyczna skala zagrożenia pozostawała przez cały czas ograniczona. Według przekazów WHO na pokładzie MV Hondius zginęło troje pasażerów, kilka kolejnych osób zachorowało. Wirus Andes, prawdopodobny czynnik sprawczy ogniska, ma wskaźnik reprodukcji 5–10 razy niższy niż SARS-CoV-2. WHO jednoznacznie wykluczyła ryzyko nowej pandemii. Dysproporcja między skalą zagrożenia a skalą przekazu jest tu kluczowa.

Analitycy IMM przyjrzeli się tytułom i ramom narracyjnym stosowanym przez serwisy internetowe. Zakażenie hantawirusem opisywano jako „morderczy" wirus, który „sieje spustoszenie" i zbiera „śmiertelne żniwo". MV Hondius funkcjonował w nagłówkach jako „statek grozy", „pływająca kostnica" lub „luksusowy rejs śmierci". Sytuację dramatyzowały frazy „alarm WHO" i „dramat na Atlantyku".

Szczególnie istotny jest jeden wskaźnik z raportu IMM: w co szóstej publikacji w mediach klasycznych dotyczącej hantawirusa pojawiały się bezpośrednie odniesienia do pandemii COVID-19, mimo że epidemiologia obu patogenów jest nieporównywalna.

Jak komentuje Tomasz Lubieniecki, Kierownik Działu Raportów Medialnych w IMM:

Media tradycyjne generowały zasięg. Emocje i dezinformacja rozgrywały się na TikToku. Platforma odpowiadała za niemal 70 procent interakcji w mediach społecznościowych wokół tematu hantawirusa.

Symbolem wiralowego wymiaru sprawy były materiały dziennikarki Natalii Sisik. Dwa filmy, o polskim kapitanie statku MV Hondius i o pierwszym Polaku objętym nadzorem sanitarnym, odpowiadały samodzielnie za 20 procent wszystkich interakcji w social mediach w całym badanym okresie. Jeden twórca, dwa filmy, jedna piąta całej dyskusji.

Wśród komentarzy dominowały ironiczne nawiązania do 2020 roku: pytania o powrót pracy zdalnej, lockdownów, maseczek. Wiele wpisów podnosiło zagrożenie „nową pandemią", mimo że eksperci i media specjalistyczne rzetelnie informowały o ograniczonym potencjale zakaźnym wirusa Andes.

W internetowej dyskusji krążyły twierdzenia o hantawirusie jako rządowej „plandemii 2.0" przepowiedzianej przez serial „The Simpsons", o związku zachorowań z siecią 5G oraz o szczepieniach mRNA jako przyczynie choroby. Emocje potęgowała wyrwana z kontekstu informacja o 40-procentowej śmiertelności, prawdziwa w odniesieniu do hantawirusowego zespołu płucnego, lecz pomijająca fakt niskiej liczby zakażeń i ograniczonej transmisji.

Spośród najbardziej angażujących treści IMM wyróżnił materiały profili powiązanych ze środowiskiem Konfederacji Korony Polskiej, przedstawiające nagłośnienie hantawirusa jako celową „przykrywkę" dla istotnych wydarzeń politycznych, w tym negocjacji umowy handlowej UE–Mercosur.

Diagnoza IMM dotycząca mechanizmu dezinformacji wykracza poza przypadek hantawirusa. Eksperci komunikują się ostrożnie, operują prawdopodobieństwem, niejednoznacznym zestawem danych, zastrzeżeniami metodologicznymi. Twórcy dezinformacji komunikują się pewnie, prosto i emocjonalnie.

Jak podsumowuje Tomasz Lubieniecki z IMM:

Tematy zdrowotne bardzo szybko stają się przestrzenią dla konkurujących narracji, od eksperckich po polityczne i spiskowe. Wystarczy kilka viralowych materiałów, by temat przestał dotyczyć wyłącznie kwestii zdrowotnych i zaczął żyć własnym życiem w internecie. Dane IMM z maja 2026 roku to kolejny dowód, że aktywna obecność instytucji zdrowia publicznego na platformach takich jak TikTok nie jest już opcją, lecz koniecznością.