Czy grozi nam deficyt krwi?

Przy rosnącym popycie na krew, należy podejmować działania, aby systematycznie zwiększać jej podaż i racjonalnie wykorzystywać. Należy m.in. zwiększać świadomość społeczną nt. krwiodawstwa, zarządzać brakami krwi, prowadzić dalsze badania ws. wyboru polityki dot. transfuzji krwi w niedokrwistościach spowodowanych chorobami przewlekłymi oraz zapewnić dostęp do nowoczesnych leków zmniejszających zapotrzebowanie na przetoczenia krwi - to m.in. rekomendacje z najnowszego raportu Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów. 

Raport, który zaprezentowano we wtorek (18 maja) analizuje aktualne wyzwania i potrzeby związane z przetoczeniami krwi w chorobach przewlekłych.

Jak podkreślają eksperci, biologicznego i medycznego znaczenia krwi nie można przecenić. Pomimo wysiłków wielu zespołów badawczych, nie udało się jak dotąd opracować krwi syntetycznej, a jedynym źródłem krwi jest człowiek, zaś sposobem jej pozyskania - honorowe krwiodawstwo.

Opracowany przez PTHiT raport pt. Krew. Lek, wartość, zasób. Aktualne wyzwania i potrzeby związane z przetoczeniami krwi w chorobach przewlekłych podejmuje zagadnienia gospodarowania krwią, które mają kluczowe znaczenie dla sprawnego funkcjonowania każdego systemu ochrony zdrowia.

Koncepcja raportu wynika ze świadomości potencjalnych zagrożeń w zaopatrzeniu w krew w Polsce, które mogą mieć miejsce w ciągu najbliższego 10-lecia i konieczności opracowania strategii, które zapobiegną marnotrawstwu krwi i zoptymalizują jej zużycie.

Raport analizuje dostępne dane dotyczące zaopatrzenia w krew i jej zużycia w procedurach medycznych, opisuje elementy systemu zarządzania krwią, szczególną uwagę poświęca leczeniu niedokrwistości w chorobach przewlekłych i uzależnieniu od przetoczeń koncentratu krwinek czerwonych (KKCz), zajmuje się perspektywą stosowania leków ograniczających transfuzje oraz rekomenduje rozwiązania optymalizujące zarządzanie krwią. 

Potrzeby rosną szybciej niż podaż

Jak zaznacza prof. Iwona Hus, Prezes PTHiT, Polska jest krajem, w kt órym obecnie zapewniona jest samowystarczalność krwi, jednak nie jest ona dana raz na zawsze. Jak mówiła, wyzwaniem jest starzenie się społeczeństwa w Polsce, a g órna granica wieku dla dawc ów krwi to 65 lat, więc przewidywalny jest spadek os ób, kt óre mogą być dawcami. Jednocześnie wraz ze starzeniem się populacji i postępem medycyny, zwłaszcza w transplantologii, onkologii, hematologii, chirurgii sercowo-naczyniowej rośnie liczba os ób z chorobami przewlekłymi, kt óre żyją coraz dłużej, a część z nich potrzebuje regularnych przetoczeń krwi.

- Liczba przetoczeń istotnie wzrasta z roku na rok, a liczba uzyskanych jednostek rocznie rośnie bardzo nieznacznie - zaznaczyła. - Niezbędne jest osiągnięcie r ównowagi między tym, co centra krwiodawstwa mogą dostarczyć, a zapotrzebowaniem - dodała.

Zwróciła uwagę, że w Polsce 2/3 zapas ów krwi stosowane jest w chorobach przewlekłych, a tylko 1/3 w przypadkach nagłych np. wypadk ów, operacji.

Pomimo wysiłków podejmowanych w ramach kolejnych programów „Zapewnienia samowystarczalności Rzeczpospolitej Polski w zakresie krwi, jej składników i produktów krwiopochodnych”, krew regularnie oddaje tylko 1,5 proc. dorosłego społeczeństwa. 

Jak wynika z szacunków ekspertów, przy zwiększeniu o 15 proc. do 2030 roku zapotrzebowania na krew w chorobach przewlekłych i wzroście udziału ludności w wieku 65+ o 23 proc., staniemy wobec ryzyka braku samowystarczalności zaopatrzenia w krew.

Krew - lek ratujący zdrowie i życie

Przetoczenia koncentratu krwinek czerwonych są często jedyną opcją terapeutyczną w leczeniu niedokrwistości w chorobach przewlekłych. Ratują często życie chorych, jednak mogą też prowadzić do poważnych skutków ubocznych w postaci przeładowania żelazem, niosą groźbę wystąpienia reakcji immunologicznymi czy transmisji czynników infekcyjnych. Chorzy uzależnieni od transfuzji, np. w zespołach mielodysplastycznych (MDS - choroba hematoonkologiczna polegająca na nieprawidłowym tworzeniu krwinek w szpiku), mogą potrzebować nawet do 10 jednostek KKCz w ciągu miesiąca.

Przetoczenia krwi, zwłaszcza w sytuacji uzależnienia od przetoczeń stanowią poważne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej. W 2019 r w lecznictwie zużyto 1178,3 tys. jednostek koncentratu krwinek czerwonych u 287,6 tysięcy chorych. Łączne koszty związane z transfuzjami krwinek czerwonych wynoszą co najmniej 300 milionów zł rocznie. 

Jaka strategia przetoczeń?

Ryzyka związane z przetoczeniami, koszty finansowe i ryzyko deficytu krwi skłaniają do rozważań nad wyborem między restrykcyjną a liberalną polityką przetoczeń, gdzie kryterium stanowi stężenie hemoglobiny. Dotychczasowe badania wskazują na równorzędne bezpieczeństwo obu strategii w zakresie śmiertelności i chorobowości, przy przewadze polityki liberalnej pod względem jakości życia chorego, jednak nie dają jednoznacznej odpowiedzi, która ze strategii powinna być rekomendowana w leczeniu niedokrwistości powodowanych chorobami przewlekłymi. Potrzebne są więc dalsze analizy w tym zakresie.

Nowe leki szansą na ograniczenie przetoczeń

Przetoczenia krwi stanowią w chorobach przewlekłych ostatnią linię leczenia po wyczerpaniu alternatywnych metod leczenia, przede wszystkim stosowania czynników wzrostu stymulujących proces powstawania czerwonych ciałek. W Europie zarejestrowano już lek pozwalający ograniczyć liczbę transfuzji u chorych uzależnionych od przetoczeń KKCz zespołach mielodysplastycznych. Trwają badania kliniczne z zastosowaniem tego leku w innych chorobach, a także badania nad kolejnymi lekami.

Rekomendacje z raportu

Eksperci zawarli w raporcie rekomendacje dot. dalszych działań. Jak wskazali, niezbędne jest:

Systematyczne zwiększanie podaży krwi przez zwiększanie świadomości społecznej krwiodawstwa. Monitorowanie i zarządzenie brakami krwi na poziomie regionalnym i centralnym.

Wybór między restrykcyjną a liberalną polityką transfuzji krwi w niedokrwistościach spowodowanych chorobami przewlekłymi wymaga dalszych badań.

Zapewnienie dostępu do nowoczesnych leków w zapobieganiu powikłaniom transfuzji krwi oraz do celowanych terapii zmniejszających zapotrzebowanie na przetoczenia krwi.