Czy agresja może być objawem zaburzeń psychicznych? Neuropsycholożka: "Większość z chorych nigdy nie będzie agresywna"

W ostatnich latach Polska odnotowuje wyraźny wzrost liczby diagnozowanych zaburzeń psychicznych. To zjawisko, które nie powinno być traktowane jedynie jako problem medyczny. Jego przyczyny – jak przekonuje psycholożka, neuropsycholożka i psychoterapeutka Anna Kieszkowska-Grudny – są głęboko osadzone w kontekście społecznym, kulturowym i politycznym. Rozmowa z dr med. Anną Kieszkowską-Grudny, prezeską Minds Of Hope | Instytut BezStresu to nie tylko próba wyjaśnienia, dlaczego rośnie liczba diagnoz zaburzeń psychicznych, ale też gorzka diagnoza społeczna – o samotności, nierównościach, stygmatyzacji i przemocy.

Zaczynamy rozumieć, że zdrowie psychiczne to nie słabość, a jego utrata – to nie wyrok. Jak podkreśla ekspertka, pierwszym powodem rosnącej liczby diagnoz jest… i to jest dobra wiadomość: większa świadomość społeczna. Ludzie częściej rozpoznają u siebie objawy i szukają pomocy.

Statystyki pokazują, że nawet co czwarty Polak doświadczył w życiu poważnego kryzysu psychicznego. Mowa więc o ponad 8 milionach osób.

Druga przyczyna to czasy, w jakich żyjemy. Polska i świat przechodzą transformacje systemowe i społeczne, a towarzyszy temu chroniczne napięcie.

– Pandemia odebrała nam poczucie kontroli i bezpieczeństwa, a jej skutki psychiczne – jak wskazują badania – będą odczuwane przez lata. Izolacja, trauma, brak fizycznego kontaktu z innymi – szczególnie u dzieci i młodzieży – zostawiły ślad.

– Wojna w Ukrainie, niepewność gospodarcza, inflacja, rosnące koszty życia – to wszystko wywołuje stały stres, który z czasem może prowadzić do przeciążenia, kryzysu psychicznego, a nawet rozwoju chorób psychicznych.

Mimo rosnących potrzeb, system ochrony zdrowia w Polsce nie nadąża. Nakłady na psychiatrię tym bardziej pozostają w tyle i są jednymi z najniższych w Europie.

Wielu pacjentów trafia do specjalisty dopiero w zaawansowanym stanie, kiedy pomoc jest trudniejsza, dłuższa i kosztowniejsza.

To, co nas również odróżnia jako społeczeństwo, to bagaż historycznych doświadczeń. Polska – kraj wojen, zaborów, represji – niesie w sobie traumy przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Ostatnie przypadki przemocy – napaści na medyków, morderstwo na kampusie uniwersyteckim – budzą pytania o źródła agresji. Czy osoby chore psychicznie są niebezpieczne? Czy agresja to objaw choroby?

Tu ekspertka stanowczo prostuje stereotypy:

Agresja – jak tłumaczy – może być wyrazem zaburzeń osobowości, ale również skutkiem lęku, stresu, frustracji czy poczucia zagrożenia. Tzw. „zimna agresja” (z premedytacją) różni się od „gorącej” (w afekcie). I to ta druga jest najczęstsza u osób w kryzysie psychicznym – ale wciąż rzadko prowadzi do przemocy fizycznej.

Jak pokazują badania, 80 proc. Polaków nie chciałoby, by osoba z chorobą psychiczną była ich lekarzem, opiekunką, czy nawet członkiem rodziny. To smutna prawda o społecznej percepcji.

To właśnie stygmatyzacja, nie choroba, czyni ludzi nieprzewidywalnymi. Bo osoby chore – żyjące w lęku przed odrzuceniem – uczą się ukrywać swój stan, izolować, co pogarsza ich sytuację.

Na Zachodzie coraz popularniejszy jest model tzw. „Safewards” – czyli bezpiecznych oddziałów psychiatrycznych, gdzie w ostateczności stosuje się środki przymusu bezpośredniego, a personel ma wysoką świadomość emocjonalną. Metoda Safewards rekomenduje użycie „proaktywnych pytań” w sytuacjach narastającego napięcia, co spełniają kluczowe zasady komunikacji deeskalacyjnej

Na koniec warto wrócić do pytania: czy agresja zawsze wynika z choroby? Nie. Ale też nie każda choroba psychiczna prowadzi do agresji. I tego rozróżnienia – jak podkreśla psycholożka – musimy się nauczyć jako społeczeństwo.

To nie osoby w kryzysie są problemem. Problemem jest społeczeństwo, które nie daje im przestrzeni na bezpieczne istnienie.