Ministerstwo Zdrowia przygotowuje lekarzy do pomocy osobom po przemocy seksualnej. „95% osób po przemocy seksualnej nie zgłasza się po pomoc”

Aż 95 procent osób, które doświadczyły przemocy seksualnej, nigdy nie zgłasza się po pomoc medyczną. Tymczasem gabinet lekarski może być pierwszym miejscem, w którym ktoś odważy się powiedzieć o traumatycznym doświadczeniu i poprosić o wsparcie. Dlatego Ministerstwo Zdrowia jeszcze w zeszłym roku rozpoczęło prace nad systemowym przygotowaniem kadr medycznych do pracy z pacjentkami i pacjentami po doświadczeniu przemocy seksualnej. Postęp prac trwa.

Przemoc seksualna przez wiele lat pozostawała w Polsce tematem marginalizowanym w debacie publicznej i w systemie ochrony zdrowia. Dane pokazują jednak skalę zjawiska – aż 95 procent osób, które doświadczyły przemocy seksualnej, nigdy nie zgłasza się po pomoc medyczną. Oznacza to, że zdecydowana większość osób pokrzywdzonych pozostaje bez profesjonalnego wsparcia lekarskiego, psychologicznego i prawnego.

Gabinet lekarski może być pierwszym miejscem, w którym osoba po doświadczeniu przemocy zdecyduje się opowiedzieć o zdarzeniu. To moment niezwykle trudny zarówno dla pacjentki lub pacjenta, jak i dla personelu medycznego. Dlatego resort zdrowia podjął działania mające przygotować lekarzy, pielęgniarki i położne do właściwego reagowania w takich sytuacjach.

Jak podkreśla wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka, zmiana podejścia do problemu przemocy seksualnej jest konieczna z punktu widzenia zdrowia publicznego i bezpieczeństwa pacjentów.

Osoby po doświadczeniu przemocy seksualnej często przez długi czas nie zgłaszają się po pomoc. Strach, wstyd, brak wiedzy o dostępnych formach wsparcia czy obawa przed reakcją otoczenia sprawiają, że wiele z nich milczy. W praktyce oznacza to, że kontakt z lekarzem może być pierwszą okazją do uzyskania profesjonalnej pomocy.

W sytuacji nagłej pomoc medyczna przysługuje każdej osobie, niezależnie od tego, czy posiada ubezpieczenie zdrowotne. Co więcej, profilaktyka poekspozycyjna HIV jest w takich przypadkach bezpłatna dla wszystkich. Placówka medyczna ma także obowiązek udzielić niezbędnej pomocy osobie pokrzywdzonej.

To właśnie dlatego przygotowanie kadr medycznych do pracy z osobami po doświadczeniu przemocy seksualnej staje się jednym z kluczowych wyzwań systemu ochrony zdrowia.

Ministerstwo Zdrowia rozpoczęło prace nad kompleksowymi procedurami postępowania z osobami, które doświadczyły przemocy seksualnej. W 2025 roku powołano Zespół ekspertów ds. opracowania procedur i wytycznych postępowania w takich sytuacjach.

Zespół ma charakter interdyscyplinarny i działa przy Ministrze Zdrowia. Jego zadaniem jest opracowanie standardów wsparcia dla osób pokrzywdzonych oraz przygotowanie wytycznych dla personelu medycznego.

W skład zespołu wchodzą konsultanci krajowi z dziedzin ginekologii, położnictwa, chirurgii ogólnej, perinatologii oraz pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego. Uczestniczą w nim również przedstawiciele uczelni medycznych i towarzystw naukowych, reprezentanci organizacji pozarządowych oraz przedstawiciel Rzecznika Praw Pacjenta.

W pracach uczestniczą m.in. dr Rafał Zadykowicz reprezentujący Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników oraz Klinika Położnictwa, Perinatologii i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, mec. Kamila Ferenc – adwokatka, członkini Izby Adwokackiej w Warszawie i sędzia Trybunału Stanu, związana z FEDERA Fundacją na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, Katarzyna Nowakowska – psycholog i certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna z Fundacji Feminoteka, Katarzyna Kwiatkowska – prokurator i dyrektor Departamentu Postępowania Przygotowawczego w Prokuraturze Krajowej, Adam Synakiewicz – dyrektor Departamentu Prawa Karnego w Ministerstwie Sprawiedliwości, Magdalena Bochińska z Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich w Ministerstwie Sprawiedliwości oraz Sylwia Lis z Departamentu Równości w Zdrowiu w Ministerstwie Zdrowia.

Skuteczna pomoc dla osób po doświadczeniu przemocy seksualnej wymaga współdziałania wielu instytucji. Dlatego w lutym odbyło się spotkanie wiceminister zdrowia Katarzyny Kęckiej z wiceministrem sprawiedliwości Arkadiuszem Myrchą dotyczące dostosowania regulacji i praktyk do potrzeb osób pokrzywdzonych.

Jednym z najważniejszych elementów przygotowywanych reform jest zmiana w kształceniu kadr medycznych. Resort zdrowia planuje wprowadzenie nowych elementów szkoleniowych w specjalizacjach ginekologicznych, które mają pomóc lekarzom w rozmowie z osobami po doświadczeniu przemocy seksualnej.

Jak zaznacza wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka, przygotowanie personelu medycznego do takich sytuacji jest konieczne zarówno ze względu na potrzeby pacjentów, jak i na ogromne obciążenie emocjonalne, jakie wiąże się z udzielaniem pomocy.

Szczególną rolę w systemie pomocy odgrywają ginekolodzy i ginekolożki. To właśnie oni bardzo często są pierwszymi lekarzami, z którymi kontakt mają osoby po doświadczeniu przemocy seksualnej lub przemocy ze względu na płeć.

Dlatego – jak podkreślają eksperci – kształcenie lekarzy powinno obejmować nie tylko aspekty medyczne, ale także psychologiczne i komunikacyjne.

Dr Rafał Zadykowicz z Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz z Kliniki Położnictwa, Perinatologii i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wskazuje, że obecne procedury są niewystarczające, ponieważ skupiają się głównie na działaniach policyjnych.

Prace nad nowymi procedurami pokazują zmianę podejścia do problemu przemocy seksualnej w systemie ochrony zdrowia. Temat ten – choć niezwykle delikatny – coraz częściej pojawia się w debacie publicznej jako istotny problem zdrowia publicznego.

Eksperci podkreślają, że opieka medyczna nad osobami pokrzywdzonymi nie ogranicza się wyłącznie do leczenia obrażeń fizycznych. Obejmuje również zapewnienie godności, bezpieczeństwa oraz wsparcia psychologicznego w jednej z najbardziej traumatycznych sytuacji w życiu.

Dlatego przygotowywane przez Ministerstwo Zdrowia procedury mają łączyć różne perspektywy: medyczną, prawną, psychologiczną, społeczną i legislacyjną. Celem jest stworzenie systemu, w którym osoba po doświadczeniu przemocy seksualnej otrzyma szybką, profesjonalną i empatyczną pomoc – już podczas pierwszego kontaktu z systemem ochrony zdrowia.