Nie tylko palacze narażeni są na POChP. Jest to czwarta najczęstszą przyczyna zgonów na świecie

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) jest czwartą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie, zaraz po chorobach układu krążenia i nowotworach. Pacjenci z POChP są 10 razy bardziej narażeni na nowotwory płuc niż reszta populacji, a nieleczona lub późno zdiagnozowana choroba może skrócić życie nawet o 10-15 lat.

Spirometria – pierwszy krok w leczeniu POChP 

Mimo tak poważnych konsekwencji, świadomość społeczeństwa na temat POChP, w tym faktu, że duszność przy wysiłku fizycznym czy przewlekły kaszel mogą świadczyć o tej chorobie, pozostaje wciąż niska.

Idealnym momentem, aby szerzej mówić o POChP, jest Światowy Dzień Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc, który w tym roku przypada w środę 20 listopada.

Dr n. med. Piotr Dąbrowiecki, specjalista z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii w Wojskowym Instytucie Medycznym oraz przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP, podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki tej choroby.

Czym jest POChP?

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to choroba płuc charakteryzująca się stopniowym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, co prowadzi do trudności w oddychaniu. Objawy to głównie:

• Duszenie się – szczególnie przy wysiłku fizycznym,
• Przewlekły kaszel,
• Odkrztuszanie nadmiernie wydzielanej plwociny,
• Przewlekłe zmęczenie.

Najczęstszym czynnikiem ryzyka POChP w Polsce jest palenie papierosów (około 80% pacjentów z POChP paliło lub było długotrwale narażonych na dym papierosowy). Inne czynniki to zanieczyszczenie powietrza (np. pyłami i chemikaliami w miejscu pracy, dymy kominowe, spaliny) oraz historia częstych zapaleń oskrzeli i płuc w dzieciństwie. W niewielkim odsetku przypadków (ok. 1 proc.) choroba ma podłoże genetyczne – niedobór alfa-1-antytrypsyny.

Historia pacjenta z POChP

Zbigniew Furman, 74-letni pacjent z POChP, dzieli się swoją historią.

Zaostrzenia POChP, najczęściej wywoływane przez infekcje wirusowe lub bakteryjne, mogą prowadzić do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia pacjenta. Objawia się to nasiloną dusznością, ostrym kaszlem, zwiększoną produkcją plwociny, świszczącym oddechem i uczuciem ucisku w klatce piersiowej. Takie zaostrzenie jest równie groźne dla życia jak zawał serca czy udar mózgu, dlatego pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Brak szybkiej interwencji może prowadzić do niewydolności oddechowej i śmierci.

Szczepienia i leczenie – kluczowe w profilaktyce POChP

Z powodu osłabienia układu oddechowego, pacjenci z POChP są szczególnie narażeni na komplikacje zdrowotne. Dlatego też POChP jest wskazaniem do obowiązkowych szczepień przeciwko:

• Grypie,
• COVID-19,
• Pneumokokom,
• Krztuścowi,
• Półpaścowi,
• RSV.

Choć POChP jest chorobą postępującą, można skutecznie spowolnić jej rozwój i poprawić jakość życia pacjentów. W Polsce dostępne są różne formy leczenia, w tym:

• Nowoczesna terapia dwu- i trójlekowa,
• Rehabilitacja oddechowa,
• Leczenie tlenem w domu,
• Wentylacja mechaniczna w przypadku zaostrzenia choroby.

W przyszłości, w 2025 roku, pacjenci z najcięższymi przypadkami POChP mogą liczyć na terapię biologiczną.

Dr Piotr Dąbrowiecki zaznacza, że pacjenci często zgłaszają się do lekarzy dopiero wtedy, gdy duszność pojawia się nawet podczas zwykłych czynności, co oznacza, że połowa rezerw wentylacyjnych płuc jest już utracona. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie choroby.

Kto powinien wykonać spirometrię i jak wygląda badanie?

Spirometrię powinny wykonać osoby powyżej 40. roku życia, które:

• Kaszlą przez co najmniej 8 tygodni,
• Szybko się męczą,
• Mają duszności, zwłaszcza po wysiłku,
• Kaszel jest nasilony w godzinach porannych, a jego złagodzenie następuje po odkrztuszeniu plwociny.

Warto też pamiętać, że jeśli starsza osoba traci oddech podczas wchodzenia po schodach lub goniąc wnuka, nie powinna tego zrzucać wyłącznie na proces starzenia. Nałóg nikotynowy oraz zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza w okresie grzewczym, powinny być sygnałami, by poprosić lekarza o skierowanie na spirometrię.

Spirometria to proste, szybkie badanie, które wykonuje się w pozycji siedzącej. Pacjent wdmuchuje powietrze do urządzenia (spirometru) w określony sposób – najpierw maksymalny wdech, a następnie gwałtowny, długi wydech. Czynność ta powtarza się trzykrotnie, a wyniki badania pomagają określić stopień obturacji (zwężenia) dróg oddechowych, co pozwala na diagnozę POChP.

Jak spowolnić rozwój POChP?

Dr Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP, podkreśla, że kluczem do skutecznego leczenia POChP jest wczesne rozpoznanie oraz regularne stosowanie leków. Oprócz farmakoterapii, ważnym elementem leczenia jest rehabilitacja oddechowa, czyli odpowiednio dopasowany wysiłek fizyczny, który wspiera funkcjonowanie układu oddechowego.

Jednak najskuteczniejszym środkiem zapobiegawczym w walce z POChP jest zaprzestanie palenia tytoniu, co dramatycznie zmniejsza tempo rozwoju choroby. Zmiana miejsca pracy, jeśli jest ono związane z narażeniem na szkodliwe zanieczyszczenia powietrza, oraz zmiana nawyków dotyczących ogrzewania domów, to kolejne kroki, które mogą przyczynić się do spowolnienia postępu choroby.

Zwalczanie POChP zaczyna się od samego siebie

Zbigniew Furman, pacjent z POChP, dzieli się swoją historią.

Jego historia pokazuje, jak ważna jest aktywność fizyczna w leczeniu POChP. Regularne spacery, czy jakakolwiek forma wysiłku fizycznego dostosowanego do kondycji pacjenta, może znacznie poprawić funkcjonowanie układu oddechowego i spowolnić postęp choroby.

Problemy z zanieczyszczeniem powietrza

Dr Piotr Dąbrowiecki podkreśla, że zanieczyszczenie powietrza ma równie negatywny wpływ na zdrowie, jak palenie papierosów.

Zanieczyszczenie powietrza zostało uznane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za drugą najczęstszą przyczynę zgonów dzieci na świecie. To powód, by traktować walkę ze smogiem jako priorytet zdrowotny. Konieczne są systemowe rozwiązania, aby poprawić jakość powietrza w miastach i na wsiach, zwłaszcza w okresie grzewczym.