Skłonności do perfekcjonizmu: cechy, zachowania, przekonania. Jak sobie z tym radzić?

Doskonale przygotowany raport w pracy, mieszkanie wysprzątane na błysk, nienaganny wygląd, świetna prezencja, a w toku kolejne studia, kursy, nowe wyzwania. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni mogą przejawiać cechy perfekcjonistyczne. Jednak może się zdarzyć, że pewne aspekty perfekcjonizmu mogą być wyrażane inaczej w zależności od płci, a społeczne oczekiwania mogą wpływać na to, w jaki sposób perfekcjonizm się objawia. Z mojego doświadczenia wynika, że w pułapkę perfekcjonizmu częściej wpadają kobiety - mówi Małgorzata Matusiak, psycholog z Sieci Klinik PsychoMedic.pl.

Gdy manifestuje pewne charakterystyczne cechy, zachowania i przekonania związane z dążeniem do doskonałości. Jakie? Chodzi na przykład o bardzo wysokie standardy dla siebie czyli tak zwaną wysoko ustawioną poprzeczkę. Oczywiście te standardy są trudne do osiągnięcia, ale nawet jeśli się to powiedzie, taka osoba wychodzi z założenia, że i tak mogło być lepiej. Perfekcjonista może reagować bardzo negatywnie na własne błędy, fatalnie znosić jakąkolwiek porażkę doświadczając silnego poczucia rozczarowania, lęku, frustracji. Co ważne, perfekcjoniści mają czasem tendencje do prokrastynacji czyli odwlekania wykonywania czynności. Wszystko oczywiście w obawie, że nie zrobią tego idealnie. Skłonności do perfekcjonizmu często idą w parze z pracoholizmem. Taka osoba stara się osiągnąć nierealistyczne cele. Perfekcjonista często uzależnia swoje funkcjonowanie od ocen innych ludzi, a negatywne oceny mogą powodować silny dyskomfort emocjonalny.

Dążymy zatem do ideału, którego przecież... nie ma.

To jest właśnie pułapka. Mimo osiągania kolejnych sukcesów, perfekcjonista nadal odczuwa niskie poczucie własnej wartości, zawsze widzi pole do poprawy. Może skupiać się tak bardzo na osiągnięciach, że zaniedbuje swoje zdrowie psychiczne i emocjonalne. Gdy skłonności te stają się przesadzone i prowadzą do negatywnych konsekwencji dla zdrowia i relacji międzyludzkich, potrzebna jest profesjonalna pomoc. Terapia psychologiczna może być korzystna dla osób, które doświadczają problemów związanych z perfekcjonizmem.

To pozwoli na wydostanie się z tej pułapki?

Radzenie sobie z destrukcyjnym perfekcjonizmem wymaga świadomości problemu i podejścia do zmiany swoich myśli i zachowań. To trudne, gdyż perfekcjoniści bywają przekonani o słuszności swojego postępowania, które przecież prowadzi do realizacji kolejnych celów. Pozostaje pytanie o cenę, jaką się za to płaci. Akceptacja tego, że nie można być doskonałym we wszystkim, może pomóc w zmniejszeniu presji i lęku związanego z perfekcjonizmem. Ważne jest, aby zrozumieć, że błędy są naturalną częścią życia i podjąć pracę nad zmianą negatywnych przekonań.

Warto doceniać nawet najmniejsze sukcesy, cieszyć się z drobnych rzeczy, z codzienności. Doceniać to, co mamy, a nie skupiać się tylko na aspektach niedoskonałości czy niepowodzeń albo tego, co "można zrobić lepiej". To charakterystyczne podejście perfekcjonistów. Warto podjąć rozmowy z bliskimi na temat przekonań związanych z podejściem do wykonywania zadań i obowiązków. Terapia psychologiczna, zwłaszcza terapia poznawczo-behawioralna (CBT) czy terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), może być skutecznym narzędziem w radzeniu sobie z perfekcjonizmem. Profesjonalny terapeuta pomoże zidentyfikować i zmieniać myśli i zachowania perfekcjonistyczne. Warto wprowadzić ćwiczenia relaksacyjne mające na celu redukcję stresu i napięcia. Każdorazowo poradzenie sobie z perfekcjonizmem wymaga czasu i należy go sobie
dać.

Tak, podejście perfekcjonistyczne może wynikać z różnych czynników: doświadczenia czy trudne sytuacje we wczesnym dzieciństwie: nadmierne krytykowanie, brak akceptacji czy nierealistyczne oczekiwania, wytykanie błędów przy każdej możliwej okazji, generalnie wychowanie w rodzinie, w której stawiane są wysokie oczekiwania co do osiągnięć i zachowań.

Jeśli ktoś doświadcza nagród i akceptacji tylko wówczas, gdy osiąga doskonałe wyniki, może prowadzić do rozwinięcia perfekcjonistycznego podejścia do życia. Wychowanie, które nie daje pola na akceptację błędów czy porażek może sprzyjać kształtowaniu perfekcjonizmu. Brak wsparcia w radzeniu sobie z niepowodzeniami może skłaniać kogoś do unikania ich za wszelką cenę. Perfekcjoniści często obawiają się negatywnej oceny ze strony innych. Zrozumienie korzeni perfekcjonizmu może pomóc w bardziej efektywnym radzeniu sobie z tą postawą. W przypadku trudności z perfekcjonizmem, profesjonalna pomoc psychologiczna może być skutecznym narzędziem do zmiany myśli i zachowań.