Jak wspierać osobę po stracie?

Fundacja Nagle Sami powstała z myślą o osobach, które doświadczyły straty: śmierć bliskiej osoby, poronienie, rozstanie z partnerem, utrata pracy. Poczucie straty wpisuje się w nasze życie pojawiając się na wielu płaszczyznach. Jak wspierać po stracie, jak odbudowywać siebie, wreszcie jak się właściwie o siebie zatroszczyć? Na te pytania odpowiada Marta Rouba, psycholożka, szefowa ośrodka terapeutycznego Fundacji Nagle Sami.

Anna Ginał: Mam znajomego, który stracił żonę. Został sam z dwójką dzieci. Opowiadał, że ma wrażenie, że od czasu tej tragedii sąsiedzi jakby "zaczęli go unikać". Tak bardzo boimy się wizji, że bliskie nam osoby mogą odejść?

Marta Rouba: Takie zachowanie sąsiadów po stracie bliskiej osoby wynika z wielu powodów, na pewno lęk przed tematem straty oraz śmierci może być jednym z nich. Ludzie reagują na śmierć w różny sposób, a niektóre reakcje, np. takie jak unikanie powodowane są niepewnością lub brakiem doświadczenia w radzeniu sobie z emocjami żałoby i rozmawiania na temat straty. Z badań przeprowadzanych w 2019 roku przez Centrum Badania Opinii Społecznej na temat stosunku do śmierci i zwyczajów funeralnych w Polsce wynika, że większość dorosłych Polaków raczej nie myśli o śmierci. 33% badanych deklaruje, że nigdy nie myśli o śmierci, natomiast połowa myśli o niej rzadko. Zdarza się, że dopiero po konfrontacji ze śmiercią bliskiej osoby, bądź z własną śmiertelnością zaczynamy zastanawiać się nad ulotnością życia. Historia, którą Pani przytoczyła, nie jest odosobnionym przypadkiem. Często w naszej fundacji słyszymy od osób korzystających z pomocy, że po śmierci bliskiej osoby czują się samotni i mają poczucie, że ludzie obawiają się z nimi rozmawiać. Może to wynikać także z lęku przed zadaniem osobie w żałobie dodatkowego bólu. Boimy się, że już sama rozmowa w jakiś sposób “przypomni” osobie o bólu, nie wiemy co powiedzieć. Od lat edukujemy i normalizujemy temat straty, opowiadając o tym, jak wspierać, jak towarzyszyć osobom w żałobie zaznaczając, że warto rozmawiać. Dla osoby w żałobie często taki kawałek “normalności/dawnego życia” polegający na tym, że ma obok np. przyjaciół czy życzliwych sąsiadów jest niezwykle istotnym elementem.

Nagle sami - jak wspierać bliskich po stracie?

AG:  Jak motywować osobę po stracie, aby zaczęła nazywać swoje emocje i mówić czego jej potrzeba?

MR: W Fundacji Nagle Sami jakiś czas temu przeprowadziliśmy wśród osób, które doświadczyły straty, badania, które obecnie wykorzystujemy w celu przygotowania ogólnopolskiego raportu na temat żałoby i straty. Przyglądając się tym danym możemy zauważyć, że ponad 68% osób odpowiedziało, że to, czego najbardziej potrzebowały to usłyszeć od bliskich “jestem przy Tobie”, “będę tutaj gdybyś mnie potrzebował”, “nie jesteś sam/sama”. Uważna obecność przy drugim człowieku bardzo wiele zmienia. Każdy z nas przeżywa żałobę zupełnie indywidualnie i to, czy będzie chciał o niej rozmawiać i w jaki sposób zależy od niego, natomiast samo bycie obok i zaoferowanie swojej pomocy bardzo wiele zmienia. Nie starajmy się na siłę przekonać kogoś do rozmowy - zamiast tego warto usiąść obok i powiedzieć po prostu “jestem tu dla Ciebie”. Ważne też, żeby nie oceniać i nie próbować przekonywać osoby do naszego sposobu patrzenia na emocje bądź żałobę. Tzw. “dobre rady” mogą być bardzo bolesne dla osoby, która znajduje się w najtrudniejszym momencie swojego życia. Zamiast tego warto jest wysłuchać i z empatią podejść do tego, czym zdecydowała się z nami podzielić. To, o czym zawsze mówimy w fundacji to właśnie “uważne towarzyszenie” osobie w jej przeżyciach i gotowość do wysłuchania, rozmowy, ale także często np. praktycznej pomocy z zakupami, bądź innymi sprawami dnia codziennego. 

Wsparcie po stracie

AG: Czy może przyjść moment, że niezbędna będzie np. pomoc psychiatry dla osoby po stracie?

MR: Strata bliskiej osoby jest jednym z najtrudniejszych życiowych doświadczeń, wpływa bardzo silnie na samopoczucie zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Może się zdarzyć, że konsultacja psychiatry będzie potrzebna, żeby wesprzeć osobę w tym doświadczeniu. Przede wszystkim to, na co warto jest zwrócić uwagę to sposób funkcjonowania. Może być tak, że w te pierwsze godziny, pierwsze dni po stracie człowiek doświadczający straty w pewien sposób “zapada się w sobie”. Kontakt z nim może być utrudniony, jest to często spodziewane biorąc pod uwagę szok, jakiego doznajemy w przypadku śmierci bliskiej osoby. Jeżeli taki stan zaczyna się przedłużać bądź osoba ma utrzymujące się problemy ze snem, jedzeniem, wykonywaniem podstawowych czynności - warto skorzystać z konsultacji z lekarzem, który zastosuje odpowiednią do sytuacji pomoc. 

AG: Czy jest historia, którą chciałaby Pani przytoczyć, dobrze obrazująca Waszą działalność?

MR: Taka pierwsza historia, która przychodzi mi na myśl, jest historią jednej z naszych podopiecznych, która po śmierci swojego taty trafiła do naszej fundacji. Zdecydowała się ona w najtrudniejszym momencie swojego życia skorzystać z naszej pomocy i została zaopiekowana w procesie terapeutycznym. Jak sama opowiada, ta decyzja “uratowała jej życie” i sprawiła, że na nowo mogła odbudować siebie po tym doświadczeniu. Odnalazła także swój sens i motywację do pomocy innym w żałobie i po stracie. Dziś organizuje wyprawy charytatywne wspierając naszą działalność, za co jesteśmy jej ogromnie wdzięczni!

AG: Co było motywacją do stworzenia Fundacji, jak działacie każdego dnia?

MR: Fundacja Nagle Sami powstała w oparciu o osobiste doświadczenie założycielki, Olgi Puncewicz, która założyła ją w 2011 roku po stracie męża, himalaisty Piotra Morawskiego. Jest to pierwsza organizacja w Polsce, która pomaga osobom po stracie, w żałobie, zarówno dorosłym jak i dzieciom, a od czasów pandemii także osobom w kryzysie i doświadczającym problemów ze zdrowiem psychicznym. Motto fundacji to „By móc żyć dalej” i właśnie tym się zajmujemy, pomagamy ludziom w najtrudniejszych momentach życia na nowo odnaleźć sens. Prowadzimy ogólnopolski, bezpłatny telefon wsparcia 800 108 108. Jest to linia wsparcia, na którą każdy może zadzwonić od poniedziałku do piątku, w godzinach od 14:00 do 20:00. Konsultantami są głównie psycholożki i psycholodzy, specjalnie przeszkoleni, aby wspierać osoby doświadczające żałoby oraz straty. Wsparcie można uzyskać zupełnie anonimowo. Oferujemy także darmowe warsztaty z cyklu “Wieczory Nie Sami”, które odbywają się zarówno stacjonarnie w naszym ośrodku, jak i online. W ramach warsztatów można skorzystać z arteterapii, dowiedzieć się jak zadbać o siebie i swoje emocje. W tym roku uruchomiliśmy także pierwszy w Polsce podcast poruszający tematykę żałoby oraz straty. W ramach tego projektu co dwa tygodnie, w czwartki, na naszych mediach społecznościowych oraz YouTube i Spotify pojawiają się nowe odcinki. Tworzymy sporo innych materiałów wsparciowych. Na stronie internetowej www.naglesami.org.pl można znaleźć także wiele materiałów oraz artykułów przygotowanych z myślą o osobach doświadczających straty oraz ich bliskich, a także pobrać bezpłatny poradnik dla osób w żałobie. Prowadzimy również ośrodek terapeutyczny działający w formie stacjonarnej na warszawskim Żoliborzu oraz online, w którym odbywają się konsultacje oraz psychoterapia dorosłych, par i rodzin, a także grupy wsparcia. Prowadzimy szkolenia dla firm i organizacji, stworzyliśmy Akademię Fundacji Nagle Sami, która edukuje i przygotowuje specjalistów z różnych dziedzin (np. psychologów, psychoterapeutów, pedagogów) do pracy z osobami doświadczającymi żałoby oraz straty. Ta część naszej działalności jest odpłatna i to ona pozwala nam się rozwijać.

AG: Bardzo dziękuję za rozmowę.