Co nas czeka w 2026 roku w ochronie zdrowia? Jedno jest pewne: zmiany mają być spore

Ani politycy, ani menedżerowie, ani pracownicy i pacjenci nie mogą w pełni przewidzieć tego, co wydarzy się w ochronie zdrowia w 2026 roku. Na pewno ten rok będzie burzliwy, ale nie oznacza to, że należy się spodziewać wyłącznie negatywnych zdarzeń.

Oczekiwania co do 2026 roku są raczej pesymistyczne. Zgodnie z wynikami sondażu przeprowadzonego na zlecenie Wirtualnej Polski najwięcej badanych, bo 47,5 proc., obawia się w 2026 roku problemów z dostępem do służby zdrowia; pogorszenie zdrowia własnego lub bliskich to powód do niepokoju dla 45,3 proc. Na dalszych pozycjach są takie kwestie jak bezpieczeństwo kraju czy wewnętrzne spory polityczne.

To pokazuje, że Polacy nie są pozytywnie nastawieni do sytuacji w ochronie zdrowia i raczej woleliby nie chorować. Nie ma się temu co dziwić, patrząc na ostatnie wydarzenia – kłopoty z finansowaniem systemu, ciągła dyskusja o potrzebie zmian, ograniczenia w przyjmowaniu pacjentów przez szpitale.

Jeżeli jednak wierzyć politykom, rok 2026 nadal będzie pod tym względem trudny, ale załamania nie będzie.

Niewątpliwie problemem będą pieniądze i brakujące – jak już wiadomo – 23 mld zł na leczenie. Tu jednak może pomóc zmieniona ustawa o Funduszu Zdrowotnym, z którego część pieniędzy już została przekazana Narodowemu Funduszowi Zdrowia. Ustawa nie jest jednorazowym działaniem, ale ma być – jeżeli nie kompletnym lekiem – to częściowym rozwiązaniem kłopotów z finansowaniem systemu.

Należy się spodziewać kolejnych rozwiązań, bo obecne nie są wystarczające. Dlatego trzeba się liczyć np. z powrotem dyskusji o składce zdrowotnej – jej modyfikacji czy nawet zastąpieniu zupełnie nowym rozwiązaniem.

Tak samo możemy być pewni, że na nowo wybrzmi dyskusja o zarobkach lekarzy, a właściwie wszystkich pracowników ochrony zdrowia. Po grudniowym spotkaniu Komisji Trójstronnej sprawa chwilowo przycichła, ale wróci. I to już w styczniu 2026 r., bo wtedy właśnie prezydium komisji zbierze się ponownie, aby uzgodnić agendę kolejnego spotkania.

Wtedy także Ministerstwo Zdrowia ma przedstawić konkretny projekt przesunięcia terminu corocznej waloryzacji podwyżek najniższego wynagrodzenia w ochronie zdrowia z lipca na styczeń. I już można się spodziewać, że projekt nie zostanie przeforsowany tak łagodnie i sprawnie. Będą obiekcje, zapytania, wątpliwości i potrzeba wypracowania szczegółowych rozwiązań.

Mówiąc o zmianach w 2026 roku, można być pewnym tylko tych już zapowiedzianych czy zainicjowanych. Jak te dotyczące zwolnień lekarskich.

Od 1 stycznia 2026 r. w życie wchodzą nowe zasady wystawiania L4.

Obecnie zwolnienie obejmuje wszystkie miejsca pracy. Od 1 stycznia 2026 r. lekarz będzie mógł – w wyjątkowych sytuacjach – wystawić L4 tylko do jednego stanowiska pracy, jeśli inna praca nie zagraża leczeniu pacjenta (np. praca dydaktyczna przy kontuzji ręki chirurga).

Nowe przepisy mogą doprecyzować zasady pracy na L4 – w określonych przypadkach pracownik będzie mógł wykonywać inne obowiązki lub „sporadyczne czynności”, np. odbierać telefony czy wiadomości, bez utraty prawa do zasiłku (ale tylko jeśli nie opóźnia to rekonwalescencji).

ZUS zyska szersze narzędzia kontroli zwolnień lekarskich, m.in. możliwość szybszego uchylania wadliwych orzeczeń i kierowania ich do ponownego rozpatrzenia. Rozszerzona zostanie także kontrola po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Celem jest ograniczenie nadużyć i tzw. „fabryk zwolnień”.

Generalnie system orzekania w ZUS ma zostać przebudowany – reformie podlega m.in. zatrudnienie lekarzy orzeczników na bardziej stabilnych zasadach (umowa o pracę lub cywilnoprawna), powstanie centrów orzeczniczych oraz mają zostać rozszerzone kompetencje fizjoterapeutów, pielęgniarek i pielęgniarzy w wydawaniu określonych orzeczeń (nie wszystkich L4, ale np. w innych powiązanych kwestiach zdrowotnych).

Także od początku roku na dobre startuje – choć nadal w formie pilotażu – e-rejestracja. To nowy, ogólnopolski system umawiania wizyt do lekarzy specjalistów i na badania przez internet. Pacjenci będą mogli wyszukiwać i rezerwować dostępne terminy online w jednym miejscu (poprzez Internetowe Konto Pacjenta – IKP lub aplikację mojeIKP), bez konieczności dzwonienia do każdej przychodni osobno. System stopniowo gromadzi kolejki i wolne terminy z placówek medycznych w całej Polsce, co ma usprawnić dostęp do lekarza i zmniejszyć kolejki.

Chociaż od stycznia e-rejestracja zaczyna działać, to dopiero później (np. od czerwca–lipca 2026 r.) pojawią się surowsze obowiązki dla podmiotów medycznych.

W 2026 roku, z rocznym poślizgiem, powinien zostać przyjęty nowy Narodowy Program Zdrowia. Obecny miał wygasnąć z końcem 2025 roku, ale w trybie niemal alarmowym został przedłużony o rok, bo nowa wersja tej strategii nie została jeszcze uchwalona.

To ma się stać w ciągu najbliższego roku. Można się spodziewać, że tym razem się to uda. Nowa wersja strategii jest praktycznie gotowa, ale potrzebuje jeszcze wprowadzenia pewnych zmian. Była szansa, że uda się to zrobić w 2025 r., ale plan się nie powiódł m.in. przez personalne zmiany w Ministerstwie Zdrowia.

Pod koniec 2025 r. MZ ogłosiło, że kończy pilotaż programu „Dobry posiłek”. I rozpętała się drobna burza, bo od razu pojawiły się głosy, że resort zamyka wprowadzone przez rząd PiS rozwiązanie, które zapewniało pacjentom w szpitalach lepsze i bardziej dostosowane do ich potrzeb wyżywienie.

Nie ma się jednak czego obawiać. Pilotaż zamienia się bowiem w ogólnopolski standard, który ma obowiązywać we wszystkich placówkach, a nie wyłącznie pilotażowych.

O tych przepisach mowa jest już od lat. Osoby z niepełnosprawnościami czekają na ustawę o asystencji osobistej. Na stole leżą trzy projekty: rządowy, poselski i prezydencki. Ten pierwszy, choć także krytykowany, ma największe szanse na przyjęcie przez parlament.

Zgodnie z politycznym planem prace w Sejmie nad projektem ustawy mają zakończyć się już w styczniu, aby dokument szybko został wysłany do Senatu. Co się stanie później, trudno przewidzieć. W grę oczywiście wchodzi prezydenckie weto, ale na razie nie ma sygnałów, aby sprawy miały się tak potoczyć.

W 2026 roku NFZ uporządkuje zasady rehabilitacji leczniczej. Fundusz jednoznacznie dopuści realizację świadczeń w domu pacjenta, ograniczy możliwość rozliczania usług między województwami oraz wprowadzi nowe obowiązki sprawozdawcze. Dla części placówek będzie to oznaczać konieczność zmian w grafikach pracy oraz w wycenie wybranych świadczeń.

Jak te regulacje mogą wpłynąć na codzienne korzystanie z rehabilitacji? Pacjenci mający trudności z dojazdem zyskają wyraźniejszą podstawę do realizacji świadczeń w warunkach domowych – pod warunkiem, że dana placówka ma je ujęte w umowie z NFZ. Należy jednak pamiętać, że limit 20 proc. świadczeń domowych w umowach ambulatoryjnych może ograniczyć faktyczną liczbę takich wizyt.

Dla świadczeniodawców największym wyzwaniem będzie dostosowanie się do nowych zasad raportowania. Chodzi m.in. o precyzyjne stosowanie kodów terytorialnych, pilnowanie rozliczeń wyłącznie w obrębie województwa oraz przekazywanie pacjentom dodatkowych informacji w przypadku przerwania terapii. W połączeniu ze współczynnikiem 0,85 zmiany te mogą wymusić przegląd procedur organizacyjnych i planów finansowych.

Nowe regulacje będą wchodzić w życie etapami: część od 1 stycznia 2026 r., a pozostałe od 1 kwietnia 2026 r. To oznacza, że placówki powinny rozpocząć przygotowania odpowiednio wcześnie – zarówno w zakresie harmonogramów pracy, jak i raportowania oraz kalkulacji kosztów.

Od początku 2026 roku wszystkie zespoły ratownictwa medycznego oraz szpitale będą zobowiązane do obsługi dwóch nowych dokumentów w ramach EDM: Karty medycznych czynności ratunkowych (KMCR) oraz Karty medycznej lotniczego zespołu ratownictwa medycznego (KMLZRM). Obowiązek ten wynika wprost z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 lipca 2025 r.

Celem zmian jest usprawnienie obiegu dokumentacji wytwarzanej przez ZRM oraz zapewnienie szpitalom dostępu do danych pacjenta bez konieczności uzyskiwania dodatkowych zgód.

KMCR obejmuje dokumentację medycznych czynności ratunkowych wykonywanych przez naziemne zespoły ratownictwa medycznego. KMLZRM dotyczy analogicznej dokumentacji tworzonej przez lotnicze zespoły ratownictwa medycznego. Oba dokumenty będą wytwarzane jako elektroniczna dokumentacja medyczna, indeksowana w systemie P1, co umożliwi jej szybkie wyszukanie i pobranie przez szpital.

Od 1 stycznia 2026 r. lista refundacyjna zostanie rozszerzona o 24 nowe terapie – w tym 9 stosowanych w onkologii, 15 nieonkologicznych oraz 8 wykorzystywanych w leczeniu chorób rzadkich. Jednocześnie refundacja zostanie utrzymana dla 585 już dostępnych terapii. Nowe możliwości terapeutyczne otrzymają m.in. pacjenci z chłoniakiem grudkowym i Hodgkina, rakiem piersi, niedrobnokomórkowym rakiem płuca, rakiem przełyku oraz gruczolakorakiem żołądka lub połączenia żołądkowo-przełykowego.