Astma - nowy model diagnozowania i leczenia w Polsce

Poprawa efektywności i optymalizacji leczenia, zwiększenie wykrywalności astmy przez lekarzy rodzinnych oraz zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu zaostrzeń astmy oraz przekształcenie oddziałów alergologii w centra leczenia astmy ciężkiej - to m.in. rekomendacje ekspertów, którzy przygotowali nowy model diagnozowania i terapii tej choroby.

Główne cele nowego modelu organizacji opieki nad pacjentami z astmą zostały w tym tygodniu przedstawione w raportcie pt. „Astma oskrzelowa – nowy model zarządzania chorobą nakierowany na wzrost wartości zdrowotnej”.   Raport został opracowany przez ekspertów z Uczelni Łazarskiego i klinicystów specjalizujących się w leczeniu astmy. Rekomendacje dotyczą systemowych zmian mających na celu poprawę sytuacji pacjentów z astmą. Dążenie do ich priorytetowego uwzględnienia w systemie ochrony zdrowia stanowi cel działań Koalicji na rzecz Leczenia Astmy.     Koordynowana opieka   Rekomendowane rozwiązania w nowym modelu to: poprawa efektywności i optymalizacji leczenia oraz wzrost aktywności zawodowej pacjentów z astmą, zwiększenie wykrywalności astmy przez lekarzy rodzinnych oraz weryfikacja wstępnego rozpoznania choroby i ustalenie indywidualnego planu leczenia pacjenta przez lekarzy specjalistów w dziedzinie alergologii i pulmonologii, zmniejszenie liczby hospitalizacji pacjentów z powodu zaostrzeń astmy oraz przekształcenie oddziałów alergologii w centra leczenia astmy ciężkiej. - Dowody na skuteczne leczenie astmy oskrzelowej są dobrze udokumentowane, a wiele z narzędzi optymalizujących terapię można wdrożyć na najniższym poziomie systemu, tj. w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). To lekarz rodzinny powinien być pierwszym punktem kontaktowym dla chorych na astmę oskrzelową w systemach opieki zdrowotnej. Zapewnienie ciągłej i skoordynowanej opieki w całym cyklu życia z chorobą, zwłaszcza osobom cierpiącym na choroby przewlekłe, wymaga jednak zastosowania nowych rozwiązań, wśród nich są model zintegrowanej opieki podstawowej i ambulatoryjnej oraz jasna ścieżka dotarcia pacjenta z astmą ciężką do ośrodka prowadzącego terapie zaawansowane – przekonuje dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dziekan Centrum Kształcenia Podyplomowego Uczelni Łazarskiego.   Jak dodaje, ważnym narzędziem wspierającym może być system e-recepta. Chodzi o ewentualne poszerzenie funkcjonalności e-recepty o alerty, które sygnalizowałyby lekarzowi ryzyko nadużywania określonych leków przez pacjenta.     Problemy z diagnostyką   Astma to choroba przewlekła o wysokim wskaźniku zachorowalności (2,2 mln osób w Polsce, tj. ok. 6 proc. populacji dorosłych). Celem leczenia astmy jest uzyskanie pełnej kontroli nad jej objawami. Ważne jest również zapobieganie zaostrzeniom i niedopuszczenie do pogorszenia stanu zdrowia pacjenta.

W Polsce wiele osób z typowymi objawami astmy – takimi jak kaszel, świsty, duszności – długo nie ma ustalonego rozpoznania. Od pierwszych objawów do rozpoznania mija często nawet ponad 7 lat, a niedorozpoznanie sięga nawet 70 proc.

Autorzy raportu wskazują, że w naszym kraju nie są spełniane światowe standardy zarządzania astmą związane z jej kontrolą, tzn. nie wszyscy alergolodzy, pulmonolodzy, lekarze rodzinni potrafią prawidłowo ocenić poziom kontroli choroby zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi. Nawet 50 proc. z nich nie stosuje się do obowiązujących zaleceń.     Choroba pod kontrolą?   Chodzi o uznane przez Polskie Towarzystwo Alergologiczne międzynarodowe standardy Światowej Inicjatywy na rzecz Zwalczania Astmy (GINA). Jak alarmują eksperci, niestety, pacjenci z astmą nadużywają doraźnych leków wziewnych SABA. Badania przeprowadzone w Polsce w ramach projektu ASTMA ZERO (2019–2020) wykazały, że średnie zużycie SABA przez polskiego pacjenta wynosi 3,66 opakowania rocznie. Natomiast 6 proc. badanych chorujących na astmę i stosujących leki z tej grupy zużywa ponad 12 opakowań rocznie.

Znaczne nadużywanie SABA może prowadzić do zaostrzeń astmy wymagających podania dużych dawek glikokortykosteroidów doustnych (dGKS). Nawet niewielkie dawki tych leków znacząco zwiększają ryzyko poważnych działań niepożądanych. Mimo tego, że powinnybyć stowoane w najcieższych postaciach astmy, gdy żadne inne dostępne metody leczenia, także leki biologiczne, nie przynoszą poprawy stanu choreg, są powszechnie wykorzystywane w leczeniu pacjentów z astmą.
Eksperci szacują, że nawet 32 tys. pacjentów może cierpieć na ciężką postać astmy kwalifikującej się do zastosowania leczenia biologicznego w ramach programu lekowego. Leczenie to, mimo wysokiej skuteczności, nie jest łatwo dostępne. W Polsce do końca 2019 r. tylko 988 chorych korzystało z tej terapii.

Astma a model Value Based Healthcare
Jak przekonują autorzy raportu, aby ograniczyć negatywne skutki wywołane przez problemy związane z astmą, jej leczenie powinno być jednym z priorytetów w Polsce. Program zarządzania chorobą powinien zapewniać ciągłą, kompleksową, koordynowaną opiekę nad pacjentem na szczeblu krajowym i lokalnym.   Istotne jest monitorowanie efektywności zdrowotnej i ekonomicznej wprowadzanych programów w celu ich oceny oraz podjęcia decyzji o ich kontynuowaniu lub modyfikacji. Uwzględnione powinno być premiowanie finansowo odpowiedniego leczenia zgodnie ze standardami klinicznymi i osiągnięcie właściwej kontroli astmy.      Astma na trzech poziomach opieki

W raporcie zdefiniowano zadania dla poszczególnych poziomów systemu ochrony zdrowia. Głównym celem lekarzy rodzinnych powinno być wstępne rozpoznanie astmy, a następnie kontynuacja leczenia zaproponowana przez lekarza specjalistę w indywidualnym planie leczenia oraz monitorowanie aktualnego stanu zdrowia pacjenta.   Lekarze specjaliści alergolodzy i pulmonolodzy powinni zaś zweryfikować wstępne rozpoznanie astmy, ustalić indywidualny plan leczenia oraz przeprowadzić konsultację pacjentów przewlekłych w przypadku pogorszenia stanu zdrowia.   Jeżeli chodzi o szpitale, to eksperci postulują zmniejszenie liczby hospitalizacji pacjentów z powodu zaostrzeń astmy w oddziałach szpitalnych, a także przekształcenie oddziałów alergologii w centra leczenia ciężkiej astmy.