Antykoncepcja awaryjna w aptece po 30 czerwca? Los programu pilotażowego wciąż niepewny, a potrzeby są duże

Program pilotażowy antykoncepcji awaryjnej w aptekach, który objął już ponad 1 400 placówek w całej Polsce, wygasa 30 czerwca 2026 r. Do dziś nie ma jednak oficjalnej decyzji Ministerstwa Zdrowia w sprawie jego przedłużenia lub przekształcenia w rozwiązanie systemowe. Tymczasem z programu skorzystały już dziesiątki tysięcy kobiet, a środowisko medyczne podkreśla, że skrócenie ścieżki dostępu do tzw. tabletki „dzień po” realnie zwiększa bezpieczeństwo zdrowotne pacjentek. Czy antykoncepcja awaryjna w aptece pozostanie dostępna w dotychczasowej formule? A może Polska pójdzie o krok dalej i – wzorem wielu państw UE – wprowadzi dostęp bez recepty?

Uruchomiony w maju 2024 r. pilotaż usług farmaceutycznych w zakresie zdrowia reprodukcyjnego umożliwił farmaceutom wystawianie recepty na antykoncepcję awaryjną bez konieczności wcześniejszej wizyty u lekarza. To rozwiązanie szczególnie istotne w sytuacjach nagłych, gdy czas ma kluczowe znaczenie dla skuteczności preparatu.

Z danych Centrum e-Zdrowia wynika, że w 2025 r. w Polsce wystawiono ponad 52 tys. recept na antykoncepcję awaryjną, w tym także w ramach pilotażu. Z kolei według danych Ministerstwo Zdrowia w ubiegłym roku łączna liczba recept na antykoncepcję awaryjną sięgnęła blisko 900 tys.

Te liczby pokazują jednoznacznie: dostęp do recepty farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną odpowiada na realne potrzeby kobiet.

W badaniach prowadzonych w Wielkiej Brytanii i USA od 85 do ponad 90 proc. pacjentek deklarowało satysfakcję z konsultacji farmaceutycznej w zakresie antykoncepcji awaryjnej oraz gotowość ponownego skorzystania z tej formy wsparcia.

Eksperci zwracają uwagę, że w większości państw Unii Europejskiej antykoncepcja awaryjna dostępna jest bez recepty. Takie rozwiązanie funkcjonuje m.in. we Francji, Niemczech, Hiszpanii, Włoszech czy krajach skandynawskich.

Dr hab. n. med. i n. o zdr. Piotr Merks wskazuje:

Dyskusja o przyszłości programu to więc nie tylko pytanie o jego przedłużenie, ale także o kierunek zmian legislacyjnych w Polsce. Część środowiska medycznego postuluje zmianę kategorii dostępności produktu leczniczego i pełne otwarcie dostępu bez recepty.

Na dziś brak jest oficjalnego stanowiska Ministerstwa Zdrowia w sprawie dalszych losów programu. Nie wiadomo, czy pilotaż zostanie przedłużony, wygaszony czy przekształcony w stałe świadczenie gwarantowane.

Eksperci kampanii Poranek Po apelowali również do Prezydenta RP o zmianę kategorii dostępności, wskazując na potrzebę zapewnienia kobietom stabilnych i przewidywalnych zasad dostępu do antykoncepcji awaryjnej.

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta, ginekolog położnik ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, podkreśla:

Z kolei mgr farm. Marcin Repelewicz wskazuje alternatywę systemową:

Program pilotażowy stał się także symbolicznym krokiem w kierunku rozszerzania kompetencji farmaceutów. Recepta farmaceutyczna na antykoncepcję awaryjną pokazała, że apteka może być pierwszym i szybkim punktem kontaktu z systemem ochrony zdrowia w sytuacjach nagłych.

W kontekście ograniczonej dostępności do lekarzy POZ i specjalistów, szczególnie w mniejszych miejscowościach, takie rozwiązanie znacząco skraca ścieżkę pacjentki do świadczenia.

Eksperci zwracają uwagę, że brak kontynuacji programu oznaczałby powrót do dłuższej i bardziej skomplikowanej procedury uzyskania recepty – a w przypadku antykoncepcji awaryjnej czas jest czynnikiem kluczowym dla skuteczności terapii.

W latach 2000–2020 liczba kobiet stosujących nowoczesne metody antykoncepcji na świecie wzrosła z 663 mln do 851 mln. Jednocześnie w przestrzeni publicznej wciąż funkcjonują mity dotyczące bezpieczeństwa antykoncepcji awaryjnej.

Eksperci podkreślają, że łatwy i bezpieczny dostęp do antykoncepcji w aptece zmniejsza ryzyko sięgania po nieskuteczne lub szkodliwe metody.

Wygasający 30 czerwca 2026 r. program pilotażowy antykoncepcji awaryjnej w aptekach to dziś jedno z ważniejszych pytań dotyczących polityki zdrowotnej państwa. Dane pokazują, że rozwiązanie działa, środowisko medyczne wskazuje na jego skuteczność, a pacjentki korzystają z niego na dużą skalę.

Ostateczna decyzja Ministerstwa Zdrowia przesądzi o tym, czy dostęp do antykoncepcji awaryjnej w aptece stanie się trwałym elementem systemu ochrony zdrowia w Polsce – czy pozostanie jedynie czasowym eksperymentem.