Za dużo leków, za mało kontroli. Trzeba uważać na polipragmazję

Coraz więcej pacjentów – szczególnie seniorów – codziennie przyjmuje po kilka, a nawet kilkanaście różnych leków. Choć każdy z nich bywa uzasadniony osobno, ich połączenie może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia. Polipragmazja, czyli wielolekowość, staje się jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny.

Polipragmazja to termin używany w medycynie do opisania sytuacji, w której pacjent przyjmuje wiele leków jednocześnie – najczęściej mówi się o pięciu lub więcej preparatach dziennie. Zjawisko to dotyczy głównie osób starszych, cierpiących na kilka chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie, cukrzyca, choroby serca czy schorzenia stawów.

Problem pojawia się wtedy, gdy liczba leków rośnie szybciej niż kontrola nad ich działaniem. Każdy kolejny preparat zwiększa ryzyko interakcji, działań niepożądanych i błędów w dawkowaniu. W efekcie leczenie, które miało poprawić jakość życia, może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia.

Leki mogą wzajemnie wzmacniać swoje działanie, osłabiać je albo wywoływać zupełnie nowe, nieprzewidziane efekty uboczne. Przykładowo, połączenie niektórych środków przeciwbólowych z lekami przeciwzakrzepowymi zwiększa ryzyko krwawień, a zestawienie leków uspokajających z nasennymi może prowadzić do nadmiernej senności, upadków i zaburzeń oddychania.

Co istotne, ryzyko dotyczy nie tylko leków na receptę. Suplementy diety i preparaty ziołowe również mogą wchodzić w groźne interakcje z farmaceutykami. Pacjenci często nie informują o nich lekarzy, uznając je za „nieszkodliwe”.

Organizm osoby starszej inaczej metabolizuje leki niż organizm młodego człowieka. Wątroba i nerki – kluczowe narządy odpowiedzialne za usuwanie substancji leczniczych – pracują wolniej. To sprawia, że leki dłużej pozostają w organizmie i łatwiej osiągają stężenia toksyczne.

Dodatkowo polipragmazja zwiększa ryzyko zawrotów głowy, zaburzeń równowagi i omdleń, co przekłada się na większą liczbę upadków i złamań. Niejednokrotnie to właśnie działania niepożądane leków są przyczyną hospitalizacji seniorów, a nie zaostrzenie choroby podstawowej.

Jednym z groźniejszych zjawisk związanych z polipragmazją jest tzw. kaskada przepisywania. Dochodzi do niej wtedy, gdy działanie niepożądane jednego leku zostaje błędnie uznane za objaw nowej choroby. W odpowiedzi lekarz przepisuje kolejny preparat, który z kolei może wywołać następne skutki uboczne.

W ten sposób lista leków stopniowo się wydłuża, a pierwotny problem pozostaje nierozwiązany.

Współczesny pacjent często znajduje się pod opieką kilku specjalistów jednocześnie. Kardiolog, diabetolog, neurolog czy ortopeda mogą przepisywać leki niezależnie od siebie. Bez pełnej wiedzy o całej terapii łatwo o powielanie substancji czynnych lub niebezpieczne połączenia.

Dlatego tak ważne jest, aby jeden lekarz – najczęściej lekarz rodzinny – miał pełny wgląd w listę wszystkich przyjmowanych preparatów i regularnie ją weryfikował.

Dlatego też właśnie opolski oddział NFZ wspólnie z Okręgową Izbą Aptekarską w Opolu zaprasza na bezpłatny przegląd lekowy osoby przyjmujące co najmniej pięć leków jednocześnie.

W środę 11 lutego w siedzibie opolskiego oddziału NFZ przy pomocy farmaceutów będzie można dokonać przeglądu przyjmowanych leków i skonsultować ze specjalistami ewentualne ryzyka związane z połączeniem tych leków.

Do przeglądu należy przygotować pełną listę przyjmowanych leków zawierającą leki na receptę, bez recepty, suplementy diety i produkty ziołowe wraz z dawkami oraz częstością ich stosowania. Przegląd jest bezpłatny. Wcześniej należy się zarejestrować telefonicznie pod numerem 77-549-52-13.

Eksperci podkreślają, że kluczowe znaczenie ma regularny przegląd lekowy. Polega on na analizie wszystkich przyjmowanych preparatów pod kątem ich konieczności, skuteczności i bezpieczeństwa. Czasem okazuje się, że część leków można odstawić, zmniejszyć dawkę lub zastąpić bezpieczniejszym odpowiednikiem.

Pacjenci powinni także:

• zawsze informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach,

• nie wprowadzać samodzielnie nowych preparatów,

• zgłaszać niepokojące objawy, nawet jeśli wydają się błahe.