Wczesna diagnostyka onkologiczna: MZ pokazuje plan, eksperci proszą o „tryb pilny” - co padło na posiedzeniu podkomisji?

W teorii plan wczesnej diagnostyki onkologicznej wygląda dobrze: rozszerzone programy przesiewowe, koordynacja w Krajowej Sieci Onkologicznej, elektroniczna karta DILO, a w przygotowaniu: centralna e-rejestracja. Podczas dyskusji na posiedzeniu podkomisji stałej do spraw onkologii usłyszeliśmy jednak o niewykorzystanym potencjale i koniecznych zmianach. Wybrzmiał apel o domknięcie rozpoczętych już procesów: skuteczne „zapraszanie” pacjentów do programów przesiewowych, scalenie danych z całego systemu oraz realne włączenie w proces medycyny pracy.

Przedstawiając stanowisko resortu, Maciej Karaszewski, dyrektor Departamentu Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia, streścił główne filary: realizowaną Narodową Strategię Onkologiczną, uruchomioną Krajową Sieć Onkologiczną (trzy poziomy SOLO oraz koordynator pacjenta), aktualizacje programów profilaktycznych (HPV-HR i cytologia na podłożu płynnym; poszerzenie widełek wiekowych w mammografii), a także cyfryzację ścieżki pacjenta (e-karta DILO) oraz centralną e-rejestrację na badania przesiewowe. W tym kontekście podkreślił, że narzędzia muszą wejść do codziennej praktyki:

W logice resortu kolejne elementy mają się zazębiać: standardy ścieżek pacjenta w KSO mają wyrównać postępowanie między ośrodkami, e-DILO umożliwi monitorowanie terminowości i jakości, a e-rejestracja przejście z rekrutacją do badań na poziom proaktywny.

O praktyce i ograniczeniach mówiła dr n. med. Beata Janas, kierownik Poradni Medycyny Pracy Narodowego Instytutu Onkologii, PIB w Warszawie. Jej diagnoza była konkretna: przez gabinety medycyny pracy „przechodzi” ogromna część aktywnej populacji, ale brakuje integracji z systemem informacji medycznej i prostych, systemowych ścieżek kierowania na przesiew.

Wskazała na elementarne bariery: brak wglądu w to, czy i kiedy pacjent wykonał cytologię lub mammografię; brak jednego kanału wystawienia i rezerwacji terminu; konieczność odsyłania przez POZ i wędrówki do specjalisty. W jej ocenie, dopóki e-rejestracja i wymiana danych nie staną się realnie dostępne w medycynie pracy, ta brama do profilaktyki pozostanie niewykorzystana.

Głos zabrał również dr n. med. Bernard Waśko, dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, Państwowego Instytutu Badawczego. Wskazał, że kluczem do oceny i poprawy jest zebranie śladów wszystkich aktywności profilaktycznych obywatela w jednym miejscu: od szczepień i bilansów, przez przesiewy, po wyniki z realnym dostępem dla uprawnionych lekarzy i koordynatorów. 

Jego zdaniem to warunek sensownego nadzoru i egzekwowania jakości, ale też skutecznego „zapraszania” pacjentów z poziomu IKP. Zwrócił też uwagę, że dziś system nie widzi znacznej części świadczeń wykonywanych poza programami, a kompletność raportowania zdarzeń medycznych do systemu P1 pozostaje zbyt niska.

Z perspektywy populacyjnej Paweł Kuczkowski z zespołu epidemiologii i prewencji w NIO–PIB zwrócił uwagę, że przy mammografii „stoimy w miejscu”, a przy kolonoskopii startujemy z niskiego pułapu i to właśnie w tych programach „każdy punkt procentowy to realnie uratowane lata życia”. Wybrzmiała prośba o powrót do proaktywnego zapraszania i telefonicznego „domykania” rejestracji, aż do realnej wizyty. W imieniu koalicji środowisk onkologicznych Aleksandra Rudnicka, przewodnicząca prezydium All.Can Polska, zaakcentowała problem braku jednej, centralnej koordynacji profilaktyki i spójnego rejestru badań przesiewowych.

Wątek cyfrowy wracał jak refren. Resort zdrowia zadeklarował, że centralna e-rejestracja na cytologię i mammografię ma pozwolić zarówno pacjentkom, jak i POZ umawiać termin „od ręki”, a IKP wysyłać powiadomienia, gdy zbliża się czas kolejnego badania. To, w połączeniu z rolą koordynatorów KSO, ma zmniejszyć liczbę powtórzeń badań i przyspieszyć diagnostykę w ścieżce onkologicznej, którą nadzorują jednostki SOLO-3. Maciej Karaszewski przypomniał, że kwalifikacja do KSO została przeprowadzona przez NFZ w połowie 2024 r., a obowiązek stosowania ścieżek pacjenta dotyczy wszystkich poziomów. W jego słowach pobrzmiewał konkret:

Ze strony partnerów społecznych padła deklaracja wsparcia dla włączenia medycyny pracy w profilaktykę onkologiczną. Wojciech Wiśniewski z Federacji Przedsiębiorców Polskich zapowiedział, że temat trafi na Radę Dialogu Społecznego, by cyfryzację orzecznictwa i wymianę danych dopiąć regulacyjnie i wdrożeniowo, a lekarz medycyny pracy mógł wprost zarezerwować badanie przesiewowe.

Ton dyskusji był trzeźwy. Z jednej strony są realne wdrożenia po stronie MZ: poszerzone programy, KSO, e-DILO, zapowiadana e-rejestracja. Z drugiej istnieją ciągle trzy luki, które na posiedzeniu wybrzmiały najmocniej: niska zgłaszalność do bezpłatnych programów przesiewowych, niekompletne dane i niewykorzystany potencjał medycyny pracy. Jeśli te trzy sprawy nie zostaną rozwiązane równolegle, narzędzia pozostaną jedynie „listą dobrych intencji”.