Rząd podnosi akcyzę na alkohol. Branża oburzona. Prof. Balwicki: "Wysoka cena alkoholu ochrania najbardziej podatne grupy"

Szykuje się kolejny cios w kieszenie Polaków i portfele producentów alkoholu. Ministerstwo Finansów planuje znaczące podwyżki akcyzy – 15 proc. już w 2026 roku i kolejne 10 proc. w 2027. Przemysł alkoholowy bije na alarm, a eksperci nie mają złudzeń: ceny alkoholu pójdą w górę, a na rynku może dojść do poważnych przetasowań.

Jeszcze niedawno branża alkoholowa miała zagwarantowaną stabilność. Za rządów PiS obowiązywała tzw. mapa akcyzowa – kilkuletni plan przewidywalnych, stopniowych podwyżek podatku akcyzowego. Dawało to firmom możliwość planowania produkcji, cen i inwestycji. Po zmianie władzy wszystko się zmieniło.

Z informacji ujawnionych przez „Puls Biznesu” wynika, że Ministerstwo Finansów zdecydowało się na znacznie bardziej agresywną politykę fiskalną. Zamiast zapowiadanych niewielkich korekt, akcyza na alkohol ma wzrosnąć aż o 15 proc. w 2026 roku i kolejne 10 proc. w 2027 roku.

Przedstawiciele producentów alkoholu nie kryją zaskoczenia i złości. – Informacja o podwyżkach spadła na nas jak grom z jasnego nieba – mówi w rozmowie z „PB” przedstawiciel jednego z dużych krajowych producentów.

Choć oficjalnego komunikatu jeszcze nie było, informacje te trafiły już do organizacji branżowych. To wystarczyło, by w środowisku zawrzało. Zmiany są bowiem radykalne – i zupełnie niezgodne z wcześniej przyjętą linią polityki akcyzowej.

Szczególnie zaniepokojona jest branża piwna. Bartłomiej Morzycki, dyrektor generalny Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego „Browary Polskie”, zwraca uwagę, że tak wysoka skala podwyżek oznaczałaby wzrost ponad trzykrotnie większy niż ten zapisany w dotychczasowej mapie akcyzowej.

Według szacunków, łączne podwyżki w latach 2022–2027 przekroczą 60 proc.. Dla konsumentów oznacza to jedno – drastyczne podwyżki cen. Dla firm – spadki sprzedaży, problemy inwestycyjne i możliwą redukcję zatrudnienia.

W praktyce każdy procent podniesionej akcyzy to wyższe ceny półkowe alkoholu. Już teraz butelka piwa, wina czy wódki jest droższa niż kilka lat temu – w dużej mierze właśnie przez rosnącą akcyzę. Po planowanych podwyżkach w 2026 i 2027 roku, alkohol może podrożeć nawet o kilka złotych na butelce.

Wyższe ceny to również większe ryzyko rozwoju szarej strefy – zwłaszcza w segmencie mocnych alkoholi. Eksperci ostrzegają, że Polacy mogą częściej sięgać po nielegalne produkty lub alkohole sprowadzane zza granicy.

Obecna decyzja Ministerstwa Finansów wpisuje się w szerszy trend zmian w polityce podatkowej. Jeszcze w ubiegłym roku rząd zrezygnował z mapy akcyzowej dla branży tytoniowej, zapowiadając duże podwyżki od 2026 roku. Teraz to samo spotyka sektor alkoholowy.

Choć przemysł alkoholowy alarmuje o „szoku akcyzowym”, eksperci zajmujący się zdrowiem publicznym widzą w tej decyzji rządu szansę na realną poprawę sytuacji zdrowotnej w kraju.

Prof. Łukasz Balwicki, krajowy konsultant w dziedzinie zdrowia publicznego i szef Zakładu Zdrowia Publicznego GUMed, zwraca uwagę na ogromne korzyści płynące z wyższych podatków na alkohol:

Ekspert podkreśla, że akcyza nie tylko zasila budżet państwa, ale także ogranicza społeczne i ekonomiczne koszty alkoholizmu: zmniejsza liczbę hospitalizacji, interwencji policji, wypadków czy przypadków przemocy domowej. Warto dodać, że – jak wynika z danych Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom – łączne koszty społeczne spożywania alkoholu w Polsce sięgają aż 93,3 miliarda zł rocznie, podczas gdy wpływy z akcyzy pokrywają zaledwie 13,4 miliarda zł.

Prof. Balwicki postuluje także bardziej elastyczne podejście do ustalania wysokości podatku, uwzględniające inflację oraz poziom dochodów obywateli. Proponuje również rozważenie wprowadzenia minimalnej ceny za gram alkoholu, co pozwoliłoby ograniczyć najtańsze produkty – szczególnie szkodliwe dla młodzieży i osób nadużywających alkoholu.

Ekspert odnosi się również do często powtarzanego argumentu o wzroście szarej strefy:

– Badania publikowane m.in. w czasopiśmie „The Lancet” pokazują, że zwiększanie akcyzy nie musi prowadzić do wzrostu spożycia nierejestrowanego. To zależy od wielu czynników: społecznej akceptacji, dostępności nielegalnych źródeł czy skuteczności polityki antykontrabandowej – wyjaśnia.