Leczenie raka endometrium - wyzwania i potrzeba nowoczesnych metod terapeutycznych w Polsce

Otyłe i starsze kobiety są coraz bardziej narażone na zachorowanie na raka endometrium (rak trzonu macicy). Od sierpnia 2023 r. NFZ zaczął finansować robotyczne operacje tego nowotworu. Jaka jest korzyść dla pacjentek? Pisze dla politykazdrowotna.com Joanna Szyman - prezeska zarządu Grupy NEO Hospital, wiceprezeska zarządu w Grupie Upper Finance oraz członkini Rady Naczelnej Polskiej Federacji Szpitali.

W Polsce, jak w wielu innych krajach Europy, obserwujemy narastające wyzwania związane z leczeniem raka trzonu macicy (raka endometrium), szczególnie w kontekście potrzeby zwiększenia liczby wyspecjalizowanych ośrodków oraz dostępu do nowoczesnych metod terapeutycznych. W 2022 roku jedynie 10% placówek realizowało więcej niż 60 zabiegów rocznie, co wskazuje na pilną potrzebę rozwinięcia infrastruktury medycznej w tym obszarze. Potrzebujemy również szerszego dostępu do małoinwazyjnego leczenia z wykorzystaniem laparoskopii i robotów. W krajach, które wdrożyły robotykę w leczeniu raka endometrium, wskaźnik zabiegów małoinwazyjnych wzrósł znacząco, co przyniosło korzyści związane ze skróceniem pobytu w szpitalu i zmniejszeniem częstości powikłań.

W Polsce rak trzonu macicy stanowi coraz większe wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej, dotykając rocznie około 6 tysięcy kobiet. Co szczególnie niepokojące, obserwujemy dynamiczny wzrost zachorowań w tempie 5% rok do roku, co stawia przed nami pilną potrzebę zintensyfikowania działań prewencyjnych, diagnostycznych i terapeutycznych.

Rak endometrium rozwija się w wyniku nieprawidłowego i ciągłego wzrostu komórek nowotworowych, pochodzących ze śluzówki macicy, które wyścielają trzon macicy. Ten rodzaj nowotworu charakteryzuje się szczególnym zagrożeniem dla kobiet w wieku okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym. Zjawisko to wynika zarówno z postępującego procesu starzenia się społeczeństwa, jak i z rosnącego problemu otyłości.

W 2018 roku opublikowano wyniki metaanalizy, obejmującej 30 badań prospektywnych, dotyczących wpływu otyłości na ryzyko rozwoju raka endometrium. Wyniki jednoznacznie wskazują na liniowy wzrost ryzyka wraz ze wzrostem BMI. Nadwaga wiąże się z 1,45-krotnym wzrostem ryzyka, otyłość pierwszego stopnia z 2,52-krotnym, otyłość drugiego stopnia z niemalże dwukrotnie większym ryzykiem, a otyłość trzeciego stopnia z ogromnym, 7,14-krotnym wzrostem ryzyka.

Rak endometrium, dzięki swojej specyfice, szybko daje o sobie znać. W większości przypadków, choroba jest wykrywana na wczesnym etapie, ograniczając się wyłącznie do macicy. Pierwszym sygnałem do zaniepokojenia są często nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych, szczególnie u kobiet w wieku pomenopauzalnym. Warto podkreślić, że takie krwawienia nie zawsze oznaczają najgorszy scenariusz, jednak powinny skłonić każdą kobietę do wizyty u ginekologa. Młodsze pacjentki natomiast mogą doświadczać krwawień między miesiączkami, co również wymaga uwagi lekarza, choć nie zawsze jest to związane z rakiem endometrium.

Niestety, w ostatniej dekadzie w Polsce odnotowujemy wyraźny wzrost liczby zgonów kobiet z powodu raka trzonu macicy. Śmiertelność na ten nowotwór w Polsce przekracza 30%, podczas gdy średnia w Europie wynosi około 20%. Grupa najbardziej narażona na rozwój choroby obejmuje kobiety po menopauzie, z otyłością, zaburzeniami metabolicznymi oraz cukrzycą. Dlatego właśnie ta grupa wymaga szczególnej, zindywidualizowanej opieki.

Rak endometrium to złożony problem zdrowotny, który wymaga wieloaspektowego podejścia, od skutecznej prewencji, po nowoczesne metody leczenia. Wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań, takich jak robotyka chirurgiczna, stanowi obiecujący krok w kierunku poprawy wyników leczenia i zmniejszenia negatywnego wpływu tego nowotworu na zdrowie kobiet.

W leczeniu raka endometrium u większości pacjentek standardem jest leczenie operacyjne, które może być przeprowadzone różnymi metodami, w tym chirurgią klasyczną, laparoskopią lub przy użyciu robota chirurgicznego.

W Polsce liczba zabiegów ginekologicznych wykonanych w asyście robotów rośnie dynamicznie. Dynamika w 2023 r. wyniosła, aż 60%. Na dynamikę w 2023 r. w największym stopniu wpłynęła zmiana polityki refundacyjnej i wprowadzenie w sierpniu 2023 r. dedykowanej wyceny z NFZ dla zabiegów raka błony śluzowej macicy (raka endometrium) wykonywanych ze wsparciem robota. Jest to bardzo pozytywny kierunek zmian charakterystyczny również dla innych krajów europejskich.

Kraje, które wdrożyły robotykę w leczeniu raka endometrium, zanotowały znaczący wzrost liczby zabiegów małoinwazyjnych. To zaowocowało skróceniem czasu pobytu pacjentek w szpitalu oraz zmniejszeniem częstości występowania powikłań. W Polsce, zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej (ESGO), preferowane jest podejście małoinwazyjne w leczeniu chirurgicznym, czyli laparoskopia lub zabieg z użyciem robota chirurgicznego.

Analiza danych American College of Surgeons National Surgical Quality Improvement Program (ACS-NSQIP) wykazała, że zabiegi małoinwazyjne skracają pobyt w szpitalu o 2,4 dnia i znacznie zmniejszają ryzyko powikłań pooperacyjnych oraz ryzyko zgonu okołooperacyjnego. Badania z lat 2008-2015 w Stanach Zjednoczonych pokazują, że wprowadzenie zabiegów z użyciem robota spowodowało prawie 50-proc. wzrost liczby zabiegów małoinwazyjnych w raku endometrium. W Danii zaś wprowadzenie chirurgii robotycznej spowodowało wzrost częstości zabiegów małoinwazyjnych z 3% do aż 95%, jednocześnie zmniejszając częstość ciężkich powikłań.

W wrześniu 2023r. Grupa NEO Hospital prowadząca Szpital na Klinach w Krakowie zakończyła wdrożeniem, pierwszy projekt badawczo-rozwojowy w dziedzinie chirurgii robotycznej w ginekologii w Polsce, mający charakter badania komercyjnego. Wyniki badania zaprezentowano między innymi w Atenach podczas XV spotkania Europejskiego Towarzystwa Robotyki w Ginekologii (SERGS – Society of European Robotic Gynaecological Surgery). W trakcie badania zoperowno 113 kobiet.  Najmłodsza z pacjentek miała 24 lata, a najstarsza 86 lat.

Krwawienie śródoperacyjne było mniejsze niż zakładano, poniżej 500ml (większość poniżej 50ml). Nie stwierdzono powikłań w stopniu wyższym od II w skali Clavien-Dindo w 0.dobie.

Analiza oceny bólu w 1. dobie po operacji z użyciem skali VAS wykazała zdecydowanie mniejsze nasilenie bólu niż zakładano. 94% pacjentek zoperowanych deklarowała ocenę nasilenia bólu do 6 stopni w 10-stopniowej skali. W każdej kolejnej dobie po operacji w przypadku wszystkich uczestników badania obserwowano mniejszy stopień nasilenia bólu pooperacyjnego.

W trakcie trwania badania przeprowadzono 799 kwestionariuszy jakości życia. Formularze z opiniami pacjentek zbierane były przed leczeniem operacyjnym oraz na wizytach kontrolnych po 2 i 6 tygodniach oraz 6 miesiącach po operacji. Wykazano zmniejszenie i całkowite ustąpienie dolegliwości bólowych w kolejnych wizytach kontrolnych. Codzienna aktywność fizyczna pozostała bez zmian na przestrzeni 6 miesięcy od leczenia operacyjnego. Leczenie operacyjne nie wpłynęło na pogorszenie jakości życia pacjentek. Zaobserwowano zmniejszenie uczucia przygnębienia i smutku oraz poprawę samopoczucia u większości pacjentek po leczeniu operacyjnym. Chirurgia robotyczna nie wpływa na funkcje emocjonalne i poznawcze pacjentek po operacji i w okresie 6 miesięcy obserwacji. Ocena stanu ogólnego zdrowia w opinii pacjentek nie uległa zmianie po operacji w okresie obserwacji. Nie stwierdzono zaburzeń w zakresie aktywności seksualnej po leczeniu operacyjnym. Co więcej, ustąpienie dolegliwości bólowych oraz krwawienia z dróg rodnych pozwoliło na rozpoczęcie aktywności seksualnej u pacjentek, które ze względu na te dolegliwości musiały powstrzymać się od współżycia przed leczeniem operacyjnym.

Podsumowując operacje z wykorzystaniem robota są bezpieczne i mają szczególną wartość u chorych z chorobami współistniejącymi, zwłaszcza otyłością i cukrzycą, dla których wykorzystanie robota jest szansą na wykonanie zabiegu metodą małoinwazyjną.

Prognozy na przyszłość wskazują na rosnące zapotrzebowanie i akceptację ze strony pacjentów oraz środowiska medycznego dla tej nowoczesnej formy interwencji chirurgicznej. Raport „Rynek robotyki chirurgicznej w Polsce 2022. Prognoza na lata 2022-2027”, opublikowany przez Upper Finance i Polską Federację Szpitali, dostarcza interesujących danych na ten temat. Według raportu, operacje ginekologiczne, wykonywane z wykorzystaniem robota chirurgicznego, stanowią globalnie blisko 30% wszystkich operacji z użyciem tej nowoczesnej technologii. W Polsce jednakże, udział ten w 2023 roku wyniósł zaledwie 13%. Jest to znacząca dysproporcja, sugerująca potencjał rozwoju w zakresie wykorzystania robotyki w leczeniu chorób ginekologicznych, zwłaszcza raka endometrium.

Aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu, Polska potrzebuje większej liczby wyspecjalizowanych ośrodków leczenia raka macicy. W 2022 roku, w ramach NFZ, zabiegi z zakresu nowotworów macicy wykonywało jedynie 248 ośrodków, z czego tylko 26 (ok. 10%) przeprowadzało więcej niż 60 zabiegów rocznie. Taka sytuacja wskazuje na konieczność rozbudowy i specjalizacji placówek medycznych.

Wprowadzenie od sierpnia 2023 roku dedykowanego finansowania w ramach NFZ dla zabiegów raka trzonu macicy ze wsparciem robota chirurgicznego jest kluczowym krokiem w kierunku przezwyciężenia barier finansowych związanych z tą innowacyjną opcją leczenia w Polsce. Finansowanie to stanowi bodziec dla placówek medycznych do inwestowania w rozwój robotyki chirurgicznej, co z kolei wpływa na zwiększenie dostępności do nowoczesnych metod leczenia.

Model współpracy oparty na podwykonawstwie

Wzrost dostępności do zabiegów z wykorzystaniem robota dla pacjentek chorujących na raka endometrium wspiera także model współpracy, oparty na podwykonawstwie. Ten elastyczny model pozwala szpitalom na efektywne współdzielenie zasobów, co w warunkach ograniczeń finansowych ma kluczowe znaczenie. Dzięki temu szpitale minimalizują koszty, zarządzają efektywniej zasobami i zwiększają skalę świadczeń medycznych.

Działania Grupy NEO Hospital, która wprowadziła leczenie raka endometrium ze wsparciem robota chirurgicznego w Klinicznym Szpitalu Wojewódzkim nr 1 im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie oraz w Miejskim Szpitalu Zespolonym w Olszynie, są inspirującym przykładem postępu w tej dziedzinie. Dzięki ich zaangażowaniu pacjentki zyskują dostęp do nowoczesnych metod leczenia.

Prognozy na lata 2022-2027 sugerują dalszy wzrost wykorzystania robotyki chirurgicznej w ginekologii onkologicznej w Polsce. Model współpracy oparty na podwykonawstwie oraz dedykowane finansowanie stanowią kluczowe elementy, które mogą przyczynić się do zwiększenia dostępności do nowoczesnych metod leczenia raka endometrium. Wprowadzenie tych innowacji może przyczynić się do poprawy standardu opieki medycznej oraz efektywności całego systemu zdrowia w Polsce.

Podsumowanie

W miarę postępu technologicznego oraz zmieniających się standardów w leczeniu raka endometrium, zauważalne jest powszechne przechodzenie od tradycyjnych operacji klasycznych w stronę nowoczesnych, małoinwazyjnych procedur, wspieranych robotycznie. Ten dynamiczny rozwój ma istotne konsekwencje dla pacjentek, a także dla efektywności procesów medycznych.

Zastosowanie robota chirurgicznego w ginekologii onkologicznej nie tylko skraca czas pobytu pooperacyjnego, ale również redukuje odsetek powikłań. Wdrażanie technologii robotycznej prowadzi nas w kierunku chirurgii precyzyjnej i zaawansowanej technologicznie, co oznacza poprawę jakości leczenia. Pacjentki korzystają z nowoczesnych i skutecznych metod terapeutycznych, co wpływa pozytywnie na ich doświadczenie i wyniki zdrowotne.

Ewolucja procedur operacyjnych w leczeniu raka endometrium w kierunku metod małoinwazyjnych z użyciem robota chirurgicznego stanowi obiecującą perspektywę dla przyszłości ginekologii onkologicznej. To przede wszystkim poprawa doświadczenia pacjentek. Wdrażanie innowacji technologicznych staje się kluczowym elementem doskonalenia opieki medycznej.