Chirurg robotyczny: nowoczesne strategie kształcenia

Nowoczesne strategie kształcenia chirurgów w erze technologii robotycznych - integracja chirurgii cyfrowej i sztucznej inteligencji - o szczegółach pisze Joanna Szyman - prezeska zarządu Grupy NEO Hospital, wiceprezeska zarządu w Grupie Upper Finance oraz członkini Rady Naczelnej Polskiej Federacji Szpitali

W świecie chirurgii, gdzie dynamika zmian przyspiesza, a technologia staje się fundamentem postępu, przyglądamy się fascynującej ewolucji. Historia chirurgii to podróż przez setki lat, od ery „otwartej” po epokę „zamkniętą”. Jednak ostatnie dziesięciolecia przyniosły rewolucję, której tempo przyspieszyło z niespotykaną wcześniej dynamiką. Adaptacja do laparoskopii zajęła sto lat, a rewolucja wideolaparoskopii dodatkowe trzydzieści lat, zanim stała się złotym standardem. Wreszcie, robotyka chirurgiczna, która zdobyła status standardu w chirurgii w ciągu zaledwie dekady, otwierając nowy rozdział w medycznym dziedzictwie.

Chirurdzy, wraz z systemami robotycznymi, przenoszą się od „tkanek i instrumentów” do fascynującego świata „informacji i energii”, gdzie „bity i bajty” stają się kluczowym językiem. W tej rzeczywistości kształcenie staje się centralnym elementem, stawiając przed nami wyzwanie dostosowania programów szkoleniowych do nowej ery.

Rzeczywiste umiejętności operacyjne chirurga stanowią kluczowy predyktor bezpieczeństwa operacji. Badania potwierdzają, że odpowiedni trening w chirurgii robotycznej może znacząco obniżyć liczbę błędów wykonawczych o 60% i skrócić czas zabiegu o 15%.

Jednak to nie koniec drogi. Spoglądamy w przyszłość, gdzie integracja chirurgii cyfrowej ze sztuczną inteligencją i rozszerzoną rzeczywistością będzie kolejnym etapem rozwoju. Te nowości technologiczne będą kształtować kolejne etapy edukacji medycznej, umożliwiając zdalny mentoring i telechirurgię, gdzie eksperci z centralnych ośrodków będą dzielić się wiedzą, unikatowym doświadczeniem oraz kierować proces kształcenia na nowe tory.

Warto zgłębić nowoczesne strategie kształcenia chirurgów, analizując konkretne przypadki, takie jak program PBP (proficiency based progression) czy badania umiejętności lekarzy w chirurgii robotycznej. A także prześwietlić znaczenie wprowadzenia standardów i wskaźników efektywności, bazując na studium przypadku radykalnej prostatektomii. Celem jest zrozumienie, w jaki sposób adekwatne kształcenie lekarzy może stanowić solidny fundament dla efektywności i jakości w dynamicznie rozwijającej się dziedzinie chirurgii robotycznej.

Wraz z postępem technologicznym i wprowadzeniem systemów robotycznych do praktyki chirurgicznej, rozwinęła się również kwestia certyfikacji chirurgów pracujących z tymi zaawansowanymi narzędziami. Należy pamiętać, że certyfikacja, nadawana przez producentów systemów robotycznych, jest jedynie warunkiem koniecznym, pozwalającym na pracę z robotami chirurgicznymi, jednakże nie jest wystarczającym wyznacznikiem osiągnięcia wymaganego poziomu biegłości.

Badania prowadzone w dziedzinie chirurgii robotycznej jednoznacznie wskazują, że najbardziej miarodajnym wskaźnikiem bezpieczeństwa operacji jest poziom rzeczywistych umiejętności operacyjnych chirurga. W kontekście zaawansowanych technologii, takich jak roboty chirurgiczne, pojęcie umiejętności operacyjnych nie ogranicza się jedynie do teoretycznej wiedzy czy zdolności obsługi sprzętu. To przede wszystkim umiejętność świadomego i precyzyjnego kierowania robotem podczas zabiegu.

Wprowadzenie technologii robotycznych na blok operacyjny otwiera nowe horyzonty w zakresie kształcenia kadr medycznych. Tradycyjny model kształcenia, oparty na teorii i praktyce przy pacjencie, ulega przewartościowaniu. Dotychczas stosowana metoda nauczania wg zasady dr. Halsteda - „see one, do one, teach one", opierała się na obserwacji i naśladowaniu działań innych, w szczególności „mistrza”. Niestety, mogło to prowadzić do przyjmowania zarówno dobrych, jak i złych praktyk. Dzięki precyzyjnym narzędziom i możliwości dokładnej analizy działań, teraz można skuteczniej weryfikować i korygować błędy w trakcie nauki. Konieczne staje się rozwijanie umiejętności poza środowiskiem operacyjnym, w kontrolowanych warunkach szkoleniowych.

W ramach projektów rozwijanych w renomowanych instytucjach, takich jak ORSI Academy, we współpracy z międzynarodowymi towarzystwami naukowymi, podejmuje się badania mające na celu stworzenie optymalnych programów kształcenia dla chirurgów robotycznych. Te programy nie tylko uwzględniają aspekty techniczne obsługi robota, ale przede wszystkim skupiają się na kształtowaniu umiejętności decyzyjnych, koordynacji ruchowej i reakcji na dynamiczne sytuacje kliniczne.

Nowoczesne metody kształcenia chirurgów obejmują symulacje, scenariusze kliniczne i zaawansowane modele szkoleniowe, które pozwalają na powtarzalne, ale również zróżnicowane ćwiczenia. Bezpośrednia interakcja z robotem, nadzorowana przez doświadczonych instruktorów, umożliwia rozwijanie umiejętności operacyjnych w sposób bezpieczny i skoncentrowany na celach szkoleniowych.

W konsekwencji, nowe możliwości kształcenia chirurgów, przy wykorzystaniu technologii robotycznych, nie tylko podnoszą standardy w obszarze umiejętności operacyjnych, lecz także otwierają dyskusję na temat przyszłości szkolenia medycznego. To nie tylko kolejny etap ewolucji, ale również szansa na doskonalenie i standaryzację procesu kształcenia chirurgicznego, w dobie dynamicznego rozwoju technologicznego.

Pierwszym kluczowym krokiem w nowoczesnym szkoleniu chirurgicznym jest oderwanie od klasycznego modelu nauczania, który koncentruje się na liczbie przeprowadzonych operacji. Operowanie pacjentów nie może być jedynym fundamentem strategii szkoleniowej. W zamian za to, konieczne staje się przeniesienie akcentu na zdobywanie wiedzy na temat procedur i umiejętności technicznych poza salę operacyjną.

Narzędziem kluczowym w tym procesie jest nauczanie umiejętnego, celowanego działania, poprzez nadzorowane doświadczenie operacyjne. Takie podejście pozwala na integrację zdobytej wiedzy i technicznych umiejętności w kontekście rzeczywistym.

Bezpośrednie informacje zwrotne od wykwalifikowanych instruktorów stają się fundamentem opanowania techniki chirurgicznej. Warto podkreślić, że ćwiczenia powinny być celowe, nie ograniczając się jedynie do powtarzalnych schematów. W tym celu niezbędne jest korzystanie z zaawansowanych warunków symulacyjnych, dostępnych w dedykowanych centrach szkoleniowych.

Starannie skonstruowane programy szkoleniowe pozwalają na rozwijanie umiejętności operacyjnych w bezpiecznym środowisku, eliminując jednocześnie ryzyko związane z ingerencją w rzeczywiste przypadki kliniczne. Wartość tych programów musi być jednak mierzona za pomocą specjalnych metryk, uwzględniających uzyskanie odpowiedniego poziomu efektywności, które stanowią wymagane standardy dla umiejętności chirurgicznych.

Zanim przejdziemy do analizy rzeczywistych umiejętności lekarzy, warto zwrócić uwagę na kluczowe momenty w kształtowaniu standardów dla procedury radykalnej prostatektomii z asystą robota.

Kluczowe w tym zakresie wydarzenie miało miejsce w Marsylii 5 września 2018 r. Jego głównym celem było ustanowienie charakterystyki standardowej procedury RAPR. Panel ekspertów, posiadający ponad 10 lat doświadczenia w praktyce RAPR, zdefiniował 12 kluczowych faz zabiegu, obejmujących 81 kroków. Ponadto, podczas dyskusji zastosowano modyfikowany proces Delphi (konsensus Delphi), w którym 19 ekspertów z 10 krajów zweryfikowało kluczowe wskaźniki, błędy i błędy krytyczne. W ten sposób powstał kompleksowy zestaw mierników referencyjnych dla RAPR, określających wartości, jakie chirurg powinien osiągnąć, aby zabieg był uznany za poprawny, z uwzględnieniem korzyści dla pacjenta.

Następnym krokiem było zbadanie rzeczywistych umiejętności chirurgów poprzez zaawansowany program szkoleniowy oparty na koncepcji „PBP” (proficiency-based progression). Badanie obejmowało 24 uczestników, z których 12 to doświadczeni chirurdzy (mediana wieku 59 lat), a 12 to nowicjusze (mediana wieku 36 lat). Oba zespoły zostały dodatkowo podzielone na dwie podgrupy: chirurdzy przeszli wcześniej program PBP, a drudzy nie mieli takiego doświadczenia. Wszyscy uczestnicy byli chirurgami robotycznymi.

Rezultaty badania były zaskakujące. W kluczowych fazach zabiegu nowicjusze radzili sobie lepiej niż doświadczeni operatorzy, którzy nie przeszli programu PBP. W każdej fazie operacji doświadczeni chirurdzy, którzy przeszli program progresji opartej na biegłości, uzyskali najlepsze wyniki.

Wnioski z programu PBP

Oceniając skuteczność programu PBP, dokonano metaanalizy wyników, które potwierdziły istotne korzyści płynące z tego podejścia. W porównaniu do tradycyjnych metod szkoleniowych, uczestnicy PBP uzyskali znacząco lepsze wyniki, redukując liczbę błędów wykonawczych o 60%, skracając czas zabiegu o 15% oraz zwiększając liczbę poprawnie wykonywanych kroków w procedurze zabiegowej o 47%. Te wyniki potwierdzają, że program PBP stanowi wartościowe narzędzie w podnoszeniu umiejętności chirurgicznych, zwłaszcza w kontekście operacji z wykorzystaniem robotyki chirurgicznej.

Autorka: Joanna Szyman, prezeska zarządu Grupy NEO Hospital, wiceprezeska zarządu w Grupie Upper Finance oraz członkini Rady Naczelnej Polskiej Federacji Szpitali