Psychiatria sądowa bez nowego finansowania z NFZ. Rada Przejrzystości wydała negatywne stanowisko

Rada Przejrzystości AOTMiT uznała za niezasadne wprowadzenie nowego kompleksowego świadczenia ambulatoryjnego i dziennego w psychiatrii sądowej do koszyka świadczeń gwarantowanych. Główne powody to brak gwarancji skoordynowanej opieki oraz wysokie koszty dla NFZ, które w latach 2026–2028 mogłyby przekroczyć 100 mln zł. Sprawa dotyczy osób z zaburzeniami psychicznymi, wobec których sąd orzekł środek zabezpieczający na podstawie Kodeksu karnego.

W stanowisku nr 17/2026 z 3 lutego 2026 r. Rada Przejrzystości AOTMiT negatywnie oceniła zasadność wprowadzenia nowego świadczenia obejmującego diagnostykę i leczenie realizowane w ramach środka zabezpieczającego w psychiatrii sądowej.

Propozycja dotyczyła osób pełnoletnich z zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania (ICD-10: F00–F99), wobec których sąd orzekł terapię lub terapię uzależnień. Nowe świadczenie miało zostać włączone do koszyka świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

Obecnie pacjenci objęci środkiem zabezpieczającym korzystają z ogólnej psychiatrii ambulatoryjnej finansowanej ze środków publicznych. Projekt nie wprowadzał nowych procedur medycznych, lecz nowe rozwiązanie organizacyjne.

Zakładano m.in.:

• realizację świadczeń bliżej miejsca zamieszkania,
• ograniczenie izolacyjnych środków zabezpieczających do najpoważniejszych przypadków,
• skrócenie czasu oczekiwania na leczenie,
• skrócenie pobytu osób chorych psychicznie w areszcie tymczasowym,
• przesunięcie części świadczeń ze szpitali do opieki ambulatoryjnej i dziennej.

Celem było uporządkowanie i lepsza koordynacja opieki nad tą szczególną grupą pacjentów.

Rada Przejrzystości wskazała, że procedury wchodzące w skład proponowanego świadczenia już teraz są świadczeniami gwarantowanymi. Dlatego odstąpiono od pełnej analizy klinicznej skuteczności i bezpieczeństwa.

Przegląd wytycznych z lat 2006–2025 potwierdził, że leczenie sprawców przestępstw na wolności w oparciu o opiekę środowiskową i ambulatoryjną jest możliwe. Podkreślono jednak konieczność:

• ścisłej współpracy między systemem ochrony zdrowia, wymiarem sprawiedliwości i systemem penitencjarnym,
• pracy zespołów wielodyscyplinarnych,
• raportowania do sądu przebiegu terapii.

Rada zwróciła uwagę na brak szczegółowych regulacji dotyczących współpracy organizacyjnej i finansowej między NFZ a Ministerstwem Sprawiedliwości. Wskazano również, że doświadczenia z terapią zaburzeń preferencji seksualnych pokazują niską sprawozdawczość i małe zainteresowanie świadczeniodawców, mimo formalnej wyceny świadczenia.

Jednym z kluczowych argumentów była kwestia finansowa. Szacowane koszty w latach 2026–2028 wyniosłyby:

• 31,7 mln zł w pierwszym roku,
• 35,1 mln zł w drugim roku,
• 38,5 mln zł w trzecim roku.

Łącznie to ponad 100 mln zł dodatkowego obciążenia dla NFZ. Wzrost kosztów miałby wynikać z rosnącej liczby pacjentów oraz wyższych kosztów jednostkowych świadczeń w psychiatrii sądowej, która jest droższa niż psychiatria ogólna.

Rada wskazała dwa główne powody odmowy:

proponowane rozwiązanie nie gwarantuje skoordynowanej, ustrukturyzowanej opieki ambulatoryjnej i dziennej z możliwością monitorowania,

projekt wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla NFZ.

Eksperci kliniczni podkreślali brak wyodrębnionej ścieżki pacjenta i dedykowanego świadczenia, co prowadzi do opóźnień i dezorganizacji terapii. Zwrócono także uwagę na brak jednolitych, systemowo wdrożonych standardów oceny ryzyka agresji i czynników ochronnych.

Rada Przejrzystości AOTMiT zaznaczyła, że skuteczna realizacja celów środków zabezpieczających wymaga działań międzyresortowych, łączących ochronę zdrowia z pomocą społeczną i elementami resocjalizacji.

Negatywne stanowisko nie kończy dyskusji o zmianach w systemie. Oznacza jednak, że proponowany model w obecnym kształcie nie zostanie wprowadzony jako nowe świadczenie gwarantowane w psychiatrii sądowej.