Medycyna pracy. Jak działa w krajach Unii Europejskiej?

Medycyna pracy stanowi potężne narzędzie służące ochronie zdrowia pracowników. W wielu europejskich krajach służy jako wzmocnienie profilaktyki. Powodem - regularność wykonywanych badań, tak ważna w zapobieganiu chorób. W Polsce potencjał medycyny pracy wciąż nie jest właściwie wykorzystany - na co od lat zwracają uwagę eksperci.  

Polscy pracodawcy nie są zadowoleni z obecnego modelu medycyny pracy. Chcą wzmocnienia systemu. A jak medycyna pracy wygląda w pozostałych krajach Unii Europejskiej (UE)? Z jakich rozwiązań moglibyśmy skorzystać decydując się na reformę systemu, który tworzony był ponad dwie dekady temu?

Medycyna pracy w krajach członkowskich działa w oparciu o przepisy unijne oraz wewnętrzne akty prawne każdego z państw. Wszystkie te uregulowania mają na celu: ochronę zdrowia pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych warunków pracy, ocenę ryzyka zawodowego, przeciwdziałanie chorobom zawodowym, zapobieganie wypadkom, promowanie zdrowia oraz dobrej kondycji fizycznej i psychicznej wśród pracowników.

W ramach struktur europejskich funkcjonuje m.in. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) odpowiedzialna za gromadzenie i rozpowszechnianie wiedzy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP).

Na szereg zadań przewidzianych w ramach medycyny pracy składa się m.in. realizacja kompleksowych badań profilaktycznych, mająca na celu pomóc w zapobieganiu oraz wykrywaniu chorób zawodowych oraz czynników szkodliwych dla zdrowia pracowników.

W krajach UE pracodawcy są zobowiązani do zapewnienia pracownikom bezpiecznych warunków pracy, w tym do przeprowadzania badań lekarskich oraz szkoleń dotyczących BHP. W krajach członkowskich na ogół funkcjonują wysokie standardy bezpieczeństwa pracy, a te są ściśle nadzorowane przez powołane w tym celu organy kontrolne. 

U naszych południowych sąsiadów każdy pracownik zobligowany jest do wykonania badań lekarskich przed rozpoczęciem pracy (tzw. badań wstępnych), badań okresowych oraz końcowych. Katalog badań wykonywanych w ramach medycyny pracy oraz ich częstotliwość uzależniony jest od rodzaju pracy, wykonywanych zadań oraz ryzyka zawodowego na danym stanowisku. Istnieje jednak kilka podstawowych badań, które są wykonywane w większości przypadków.

Badania medycyny pracy w Czechach obejmują:

- badania wstępne, które wykonywane są przed rozpoczęciem pracy. Obejmują one badania ogólne, takie jak pomiar ciśnienia krwi, badanie wzroku i słuchu, badanie układu oddechowego, badanie krwi i moczu, diagnostykę dermatologiczną.

- badania okresowe, które wykonywane są na ogół co najmniej raz w roku. Ich częstotliwość zależy od rodzaju pracy i ryzyka zawodowego z nią związanego. Katalog badań okresowych jest podobny do badań wstępnych, rozszerzony dodatkowo o badanie układu kostno-stawowego oraz badanie psychologiczne.

- badania końcowe, które wykonywane jest w związku z zakończeniem zatrudnienia. Obejmują one badania podobne do badań wstępnych. W ramach badań końcowych mogą być realizowane również badania układu rozrodczego.

Czeskie ustawodawstwo przewiduje także realizację tzw. badań specjalistycznych, które zlecane są w przypadku podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej bądź jej wykrycia.

W ramach tej diagnostyki może być wykonywane m.in.: badanie EEG, EKG, badanie spirometryczne, badania biochemiczne krwi i moczu oraz badanie radiologiczne.

Niemcy, są jednym z tych krajów, w którym funkcjonuje bardzo dobrze rozwinięty system medycyny pracy. Składa się on z sieci wyspecjalizowanych ośrodków, które zapewniają usługi medyczne oraz poradnictwo w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy.

W ramach medycyny pracy w Niemczech wykonuje się następujące badania:

- badania podstawowe, które obejmują: badanie ogólnego stanu zdrowia, badanie wzroku, słuchu oraz ogólną ocenę stanu psychicznego pracownika

- badania specjalistyczne, zależą od rodzaju wykonywanej pracy i mogą obejmować badania układu: oddechowego, krążenia, mięśniowo-szkieletowego, nerwowego oraz testy skórne.

- badania laboratoryjne, które obejmują badanie krwi, moczu, kału, a także badania wykrywające narażenie na szkodliwe substancje chemiczne lub biologiczne.

- badania przesiewowe, które są wykonywane, aby odpowiednio wcześnie wykryć potencjalne schorzenie związane z pracą. Diagnostyka ta skierowana jest na następujące choroby: pylicę płuc, chorobę wibracyjną oraz inne schorzenia związane z ekspozycją na szkodliwe substancje chemiczne.

- badania okresowe, to regularnie wykonywana diagnostyka służąca monitorowaniu stanu zdrowia pracowników, wykonywana najczęściej co 1-2 lat.

- badania kontrolne, to badania, które są wykonywane po chorobie lub wypadku związanym
z pracą. Służą ocenie możliwości powrotu pracownika do pracy.

W krajach skandynawskich szczególny nacisk kładzie się na edukację pracowników w zakresie BHP. W ramach medycyny pracy wykonywane są różne badania, w tym podobnie jak w innych krajach członkowskich: badania wstępne, okresowe, kontrolne oraz przesiewowe.

W zależności od wykonywanej pracy oraz czynników ryzyka, badania okresowe są realizowane zwykle co 1-3 lat. 

Sięgając po sprawdzone w krajach UE rozwiązania, warto pamiętać, że każde państwo mierzy się z własnymi problemami czy wyzwaniami w zakresie medycyny pracy. Na sprawnie działający sektor, składają się nie tylko: system prawny czy dobrze zorganizowana infrastruktura. Równie ważna pozostaje odpowiedzialność pracodawców i pracowników w zakresie szeroko pojętego BHP. 

W Polsce, śladem krajów zachodnich, niezbędne jest wzmocnienie medycyny pracy oraz wykorzystanie jej potencjału. Oczekuje się także wprowadzenia dodatkowych badań pozwalających m.in. diagnozować choroby cywilizacyjne - o co od lat apeluje środowisko pracodawców i lekarzy.

Autor: Anna Grela-Borsa