Jak psychofarmakologia wpływa na bezpieczeństwo drogowe? Eksperci apelują o wytyczne

Badania zespołu z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeanalizowały wpływ leków psychoaktywnych i opioidów na zdolność prowadzenia pojazdów. Wyniki wskazują, że substancje takie jak metylofenidat mogą poprawiać koncentrację w małych dawkach, ale opioidy, np. metadon, tramadol czy fentanyl, zwiększają ryzyko wypadków drogowych. Eksperci apelują o wprowadzenie wytycznych klinicznych i prawnych dla lekarzy, które pozwolą pacjentom bezpiecznie korzystać z terapii.

Prowadzenie pojazdu to jedna z najbardziej złożonych czynności, wymagająca uwagi, refleksu i szybkiego podejmowania decyzji. Badania wykazały, że coraz więcej kierowców porusza się po drogach pod wpływem substancji, które, choć legalne w leczeniu, mogą spowolnić reakcje, obniżyć koncentrację i zaburzyć koordynację ruchową.

Zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeanalizował ponad 30 badań dotyczących pochodnych 2-fenyloetyloaminy (PEA) i opioidów. Substancje takie jak metylofenidat w małych dawkach stosowane w terapii ADHD mogą poprawiać koncentrację i refleks, zwiększając bezpieczeństwo na drodze. Jednak wyższe lub niekontrolowane dawki mogą powodować impulsywność i zaburzenia koordynacji, co zwiększa ryzyko wypadków.

Opioidy, w tym metadon, tramadol i fentanyl, uśmierzają ból, ale spowalniają reakcje i pogarszają koordynację wzrokowo-ruchową. Badania pokazują, że kierowcy przyjmujący metadon lub tramadol są bardziej narażeni na wypadki. Wyjątek stanowią pacjenci leczeni małymi dawkami fentanylu w formie plastrów, którzy rozwijają tolerancję i zachowują sprawność psychomotoryczną.

Środki takie jak MDMA (ecstasy) czy metamfetamina mogą krótkotrwale zwiększać czujność, ale większość badań wskazuje na pogorszenie kontroli pojazdu, niestabilną prędkość i większą skłonność do ryzyka.

W polskim prawie za „środek odurzający” uznaje się każdą substancję wpływającą na ośrodkowy układ nerwowy, niezależnie od tego, czy jest to lek przepisany przez lekarza.

Kacper Żełabowski, przewodniczący SKN Psychofarmakologii przy Katedrze Medycyny Sądowej UMW, podkreśla:

Autorzy przeglądu naukowego apelują o opracowanie precyzyjnych wytycznych klinicznych i prawnych, które pozwolą lekarzom lepiej informować pacjentów o potencjalnym ryzyku związanym ze stosowaniem leków psychoaktywnych. Zrozumienie mechanizmów działania tych substancji może pomóc tworzyć bezpieczniejsze schematy terapii i ograniczyć liczbę wypadków drogowych spowodowanych przez kierowców „pod wpływem leków”.