In vitro z budżetu państwa: 6 018 urodzeń i doprecyzowania zasad. Co zmienia MZ po pierwszym roku programu?

Po roku funkcjonowania rządowego programu wsparcia in vitro Ministerstwo Zdrowia przedstawia wyniki i pakiet doprecyzowań. Zmiany obejmują m.in. skrócenie przerw między cyklami do trzech miesięcy, jasne reguły łączenia ścieżki publicznej z prywatną oraz doprecyzowanie definicji cyklu. Stawką jest wyższa skuteczność populacyjna i sprawniejsze wykorzystanie środków publicznych.

Z danych prezentowanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że do 30 września 2025 r. urodziło się 6 018 dzieci w tym 3 013 dziewczynek i 3 005 chłopców. Jednocześnie resort informuje, że tylko w 2024 r. wydano ponad 410 mln zł, a do końca września 2025 r. rozdysponowano już 594 mln zł. 

Według informacji potwierdzonych przez 58 podmiotów:

• 39 149 par zakwalifikowało się do rządowego programu,  
• przeprowadzono 9 844 kriotransferów zarodków utworzonych jeszcze przed wejściem programu,
• u 39 564 par rozpoczęto procedurę zapłodnienia pozaustrojowego, 
• 1 361 osób zgłosiło zabezpieczenie płodności w ramach programu,
• 1 247 osób zamroziło gamety w ramach zabezpieczenia płodności,
• uzyskano 19 696 ciąż klinicznych.

W kryteriach włączenia doprecyzowano, że z programu mogą korzystać osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym zgodnie z ustawą z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ustalono też jednoznacznie, kiedy słaba odpowiedź jajnikowa wyłącza z programu: brak uzyskania co najmniej dwóch dojrzałych oocytów w dwóch kolejnych cyklach stymulacji. Jeżeli lekarz uzna, że dodatkowa procedura niewymieniona w katalogu świadczeń programu istotnie zwiększy szanse powodzenia, może zaproponować ją pacjentom nieodpłatnie, z obowiązkiem wyjaśnienia wskazań.

Doprecyzowano zasady wizyt psychologicznych. MZ podkreśla, że wsparcie psychologiczne ma pomagać w podejmowaniu decyzji, ale nie zastępuje długoterminowej terapii.

Dopuszczono mrożenie nadliczbowych oocytów w ramach programu lub komercyjnie; jeśli para zdecyduje się na zamrożenie nadwyżki w programie publicznym, jest zobowiązana wykorzystać te oocyty w kolejnym cyklu. Uporządkowano też zapisy dotyczące kumulowania zarodków na potrzeby diagnostyki preimplantacyjnej.

Diagnostyka preimplantacyjna pozostaje finansowana poza programem i jest wykonywana wyłącznie przy ściśle określonych wskazaniach, po konsultacji genetycznej. Sama konsultacja nie jest elementem programu i odbywa się niezależnie.

Jeśli zarodek zostanie uznany za zdolny do prawidłowego rozwoju, nie ma podstaw do rezygnacji z transferu; brak transferu oznacza zakończenie cyklu w rozumieniu programu i brak możliwości rozpoczęcia następnego cyklu w jego ramach.

Uczestnicy nie mogą oddawać zarodków utworzonych w programie do dawstwa po to, by rozpocząć nowy cykl z jego puli.

Definicję cyklu doprecyzowano tak, aby nie pozostawiała pola do sporów. Cykl, w którym nie doszło do pobrania oocytów z powodu braku odpowiedzi organizmu, uznaje się za wykorzystany. Przerwanie stymulacji z powodu braku wzrostu pęcherzyków jajnikowych również wlicza się jako zużycie jednego cyklu w scenariuszu, w którym nie udało się pobrać co najmniej dwóch dojrzałych komórek jajowych.

Zmieniono także ujęcie „cyklu” w przypadku dawstwa zarodka: obejmuje on dobór dawców, rozmrożenie i przeniesienie do organizmu kobiety zarodka zdolnego do prawidłowego rozwoju, pochodzącego z dawstwa od dobranych dawców.

Resort porządkuje harmonogramy: jeśli para z przyczyn innych niż medyczne nie przejdzie do transferu lub kolejnego cyklu w ciągu trzech miesięcy, zostanie przesunięta na koniec listy oczekujących. Gdy w danym roku wyczerpie się zarezerwowana pula środków, para zachowuje prawo do kontynuacji w następnym roku budżetowym.

Jednocześnie obowiązuje zasada jednego programu na raz: uczestnicy nie mogą równolegle brać udziału w żadnej innej procedurze medycznie wspomaganej prokreacji.

Wyjątek dotyczy par, które zgodnie z regułami kwalifikacji w programie publicznym mają wyłącznie możliwość leczenia z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni lub zarodka dawców, a tymczasowo nie są gotowe na rodzicielstwo niegenetyczne. W takim wypadku dopuszcza się realizację komercyjnej procedury z użyciem własnych oocytów po rezygnacji z udziału w programie publicznym.

Ministerstwo argumentuje, że precyzyjne reguły mają skrócić „martwe okresy”, zwiększyć przejrzystość dla par i ośrodków oraz lepiej chronić skuteczność populacyjną programu. Zmieniona organizacja list i definicji ma też ułatwić rozliczenia i planowanie budżetu, tak aby pieniądze pracowały na realne transfery i ciąże, a nie na niekończące się oczekiwanie na decyzje.

Zmiany mają zostać wdrożone na początku 2026 r.