Handel fentanylem: Zatrzymano dwóch podejrzanych

Fentanyl to syntetyczny opioidowy lek przeciwbólowy nawet 100 razy silniejszy od morfiny. Podobnie jak ona często sprzedawany jest również jako narkotyk. Silnie uzależnia i łatwo zabija przez przedawkowanie. Wydaje się również drastycznie oddziaływać na rozwój płodu. W USA o fentanylu, często łączonym z innymi niebezpiecznymi substancjami, mówi się w kontekście kolejnej, czwartej już fali kryzysu uzależnień. Teraz pojawia się również w Polsce.

Zarzuty uczestniczenia w handlu znaczną ilością środków odurzających w postaci plastrów zawierających fentanyl przedstawiono dwóm mieszkańcom Żuromina w wieku 34 i 35 lat, których ujęła policja. W sprawie wszczęto śledztwo - poinformował PAP prokurator Rejonowy w Mławie Marcin Bagiński. W poniedziałek rzeczniczka Komendy Wojewódzkiej Policji w Radomiu podinsp. Katarzyna Kucharska przekazała, iż tamtejsi funkcjonariusze we współpracy z funkcjonariuszami Komendy Powiatowej w Żurominie zatrzymali dwóch mieszkańców tego miasta w wieku 34 i 35 lat, podejrzanych o udział w handlu fentanylem.

Fentanyl jest pochodną opium, bardzo silnym lekiem przeciwbólowym, mocniejszym od morfiny i to aż o 100 razy. Należy do opioidów, jest więc nie tylko pomocny w łagodzeniu odczuwania bardzo mocnego bólu, lecz także silnie uzależniający. Badania pokazują, że uzależnia szybciej niż heroina. W związku z jego specyfiką zalicza się go do grupy narkotycznych leków przeciwbólowych.

Stosuje się go jako pomoc w przypadku bardzo ostrego i przewlekłego bólu wynikającego z przebiegu choroby lub występującego po urazie oraz przy zabiegach z udziałem anestezjologa. Fentanyl jest jednak również rozprowadzany nielegalnie jako narkotyk, powodujący nie tylko zniesienie odczuwania bólu, lecz także euforię.

Na oddział ratunkowy Oregon Health & Science University w USA trafił niedawno 47-letni mężczyzna. Znaleziono go nieprzytomnego w pokoju hotelowym. Po serii badań lekarze postawili diagnozę – leukoencefalopatia toksyczna. 

Za stan chorego odpowiadało wdychanie fentanylu. Substancja spowodowała w mózgu pacjenta zapalenie istoty białej, co groziło nieodwracalnymi uszkodzeniami a nawet zgonem. Leukoencefalopatię obserwowano już u osób stosujących heroinę, ale przypadek z Oregonu był pierwszym zarejestrowanym zdarzeniem tego typu związanym z zażywaniem fentanylu. 

Zdaniem specjalisty podobnych przypadków jest z pewnością więcej, jednak niekoniecznie zostały zdiagnozowane. 

W tym przypadku historia miała dobre zakończenie. Po prawie miesiącu chory wrócił do zdrowia, a samego zdarzenia nie pamięta. Nie wszyscy mają tyle szczęścia.

Podobnie jak wspomniane opiaty, również fentanyl jest wykorzystywany jako narkotyk – w postaci czystej lub jako domieszka pozwalająca uzyskać mocniejszy efekt niższym kosztem. Bywa przy tym dodawany do innych opioidów, ale też do stymulantów takich jak kokaina czy metaamfetamina. Nawet jednorazowe i niekiedy nieświadome jego przyjęcie miewa przy tym tragiczne skutki. Substancja silnie uzależnia, a do tego łatwo ją przedawkować. Czysty fentanyl o masie trzech ziarenek soli ma wystarczającą moc, by zabić dorosłego człowieka. 

Oznak przedawkowania specjaliści podają kilka – bardzo wąskie źrenice, zasypianie lub utrata przytomności, wolny, słaby oddech lub jego brak, duszenie się, dochodzące z gardła dźwięki bulgotania, bezwład ciała, zimna, wilgotna skóra, zmiana barwy skóry, paznokci czy ust. W przypadku podejrzenia zatrucia fentanylem trzeba natychmiast wezwać pogotowie, a poszkodowanego utrzymywać w stanie przytomności i oddychającego.

Jeśli brak jest oddechu, trzeba przeprowadzić resuscytację ofiary. Oddychającą należy natomiast ułożyć na boku, aby się nie zakrztusiła, i monitorować aż do przyjazdu lekarza. 

Aby ograniczyć ryzyko przedawkowania czy nieświadomego przyjęcia niebezpiecznej substancji, można wyposażyć się w niedrogie testy, które pozwalają w kilka minut wykryć jej obecność. Osoby podejrzewające u siebie uzależnienie od fentanylu lub innych opioidów powinny jak najszybciej zgłosić się po fachową pomoc terapeutyczną. 

Destrukcyjne dla organizmu skutki przyjmowania fentanylu mogą dotyczyć nie tylko samych uzależnionych. Lekarze zaczynają obserwować możliwy wpływ tej substancji na dzieci przyjmujących narkotyk matek. Pod koniec 2023 roku specjaliści z Nemours Children’s Health, Delaware Valley donieśli o niepokojącym odkryciu. W grupie dziesięciorga niemowląt zauważyli alarmujące zmiany – mniejszą głowę, niski wzrost, szczelinę w podniebieniu, deformacje narządów płciowych, stóp i dłoni. Towarzyszył temu charakterystycznie zmieniony wygląd twarzy. 

Badanie było niewielkie – przyznają naukowcy, którzy nie byli w stanie określić, w jakich ilościach ciężarne kobiety przyjmowały fentanyl. Zwracają jednak uwagę, że w swoich obserwacjach nie są odosobnieni – inni lekarze także donosili o podobnych przypadkach o różnym nasileniu wymienionych zmian. 

Według opublikowanego na łamach pisma „International Journal of Drug Policy” opracowania autorstwa ekspertów z NYU Langone Health, w latach 2017-2023 w USA liczba przypadków przechwycenia nielegalnego fentanylu wzrosła o 1700 proc., czyli 18-krotnie. Jeszcze większy wzrost odnotowała sama liczba nielegalnie dystrybuowanych tabletek z fentanylem: z niecałych 50 tys. w 2017 r. do ponad 115 mln w roku 2023. To skok aż o 2300 razy! Jednocześnie znaczna część tabletek była rozprowadzana jako leki innego rodzaju (np. oksykodon czy benzodiazepiny). 

Amerykańscy specjaliści mówią o epidemii. Jak podkreślają, wskutek rozpowszechnienia fentanylu drastycznie wzrosła liczba ofiar śmiertelnych kryzysu uzależnień. Było to podstawą do rozpoznania trzeciej fazy trwającego od ponad 20 lat kryzysu opioidowego. Sytuacja nadal się pogarsza: jeszcze większe żniwo zbiera obecna, czwarta fala kryzysu związana z coraz powszechniejszym łączeniem fentanylu ze stymulantami.

opr. mat./ zdrowie.pap.pl / Marek Matacz

Co to jest fentanyl?

Fentanyl to syntetyczny opioid, nawet 100 razy silniejszy od morfiny. Stosowany jest w medycynie jako lek przeciwbólowy przy ciężkich urazach, nowotworach i w anestezjologii, ale na czarnym rynku funkcjonuje jako narkotyk.

Czy fentanyl jest bezpieczny?

Pod ścisłą kontrolą lekarza fentanyl jest skutecznym lekiem. Jednak nadużywanie lub nielegalne stosowanie prowadzi do szybkiego uzależnienia, a nawet śmierci z powodu przedawkowania.

Jakie są objawy przedawkowania fentanylu?

• bardzo wąskie źrenice,
• utrata przytomności, senność, bezwład,
• spowolniony lub zatrzymany oddech,
• sinienie ust, skóry i paznokci,
• zimna, wilgotna skóra.

W razie podejrzenia zatrucia trzeba natychmiast wezwać pomoc i rozpocząć resuscytację, jeśli brak oddechu.

Jak fentanyl działa na organizm?

Fentanyl blokuje odczuwanie bólu i wywołuje euforię, ale jednocześnie silnie obniża aktywność ośrodka oddechowego i może prowadzić do śmierci. Uzależnia szybciej niż heroina.

Jak fentanyl wpływa na ciążę?

Lekarze odnotowali przypadki poważnych wad u dzieci matek zażywających fentanyl: małogłowie, szczeliny podniebienia, deformacje kończyn i narządów płciowych. Zjawisko to może być podobne do zespołu płodowego alkoholowego, ale wywołane opioidami.

Czy fentanyl pojawił się już w Polsce?

Tak. Policja zatrzymała w Żurominie dwóch mężczyzn podejrzanych o handel plastrami z fentanylem. To sygnał, że narkotyk zaczyna trafiać także na polski rynek.

Dlaczego fentanyl jest tak groźny w USA?

W Stanach Zjednoczonych trwa czwarta fala kryzysu opioidowego. Liczba przejętych tabletek z fentanylem wzrosła w latach 2017–2023 aż 2300 razy – do ponad 115 milionów sztuk. Wiele z nich sprzedawano jako inne leki, co zwiększało ryzyko nieświadomego przedawkowania.

Jak można zmniejszyć ryzyko przedawkowania fentanylu?

Eksperci wskazują na:

• edukację i dostęp do testów wykrywających fentanyl,
• szybkie rozpoznawanie objawów zatrucia,
• łatwiejszy dostęp do terapii uzależnień,
• stosowanie antidotum (naloksonu) w przypadku przedawkowania.