Eksperci apelują: potrzebny program pilotażowy dla pacjentów dializowanych

Endowaskularna przetoka tętniczo-żylna (endoAVF) może zmniejszyć infekcje i hospitalizacje u pacjentów hemodializowanych, ale w Polsce wciąż jest poza koszykiem świadczeń. Eksperci Koalicji na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali apelują o włączenie procedury endoAVF do działań pilotażowych i rozpoczęcie dialogu ze środowiskiem nefrologicznym oraz placówkami medycznymi gotowymi do wdrożenia tej technologii, aby postępować zgodnie z zasadą „najpierw przetoka, potem cewnik”.

W Polsce ponad 4 mln osób żyje z przewlekłą chorobą nerek (PChN), a ok. 21 tys. pacjentów jest objętych dializoterapią. Z danych Polskiego Rejestru Chorych Dializowanych wynika, że w 2023 r. dializowano 20 536 chorych (+1,7% r/r), z dominacją hemodializy nad dializą otrzewnową i dużym udziałem grupy 65+. Ryzyko zakażeń i powikłań naczyniowych jest istotnie wyższe, gdy dostęp zapewnia cewnik tunelizowany, a nie przetoka tętniczo-żylna (AVF). Wzrost liczby dializowanych i starzenie się populacji oznaczają rosnące zapotrzebowanie na bezpieczne, trwałe dostępy naczyniowe, w tym większą dostępność rozwiązań takich jak endoAVF.

Dostęp naczyniowy jest podstawą hemodializy i wpływa bezpośrednio na przeżywalność oraz jakość życia pacjentów. Choć przetoka tętniczo-żylna (AVF) pozostaje złotym standardem, w praktyce duża część pacjentów dializowanych korzysta z cewników tunelizowanych, co odbiega od rekomendacji Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego (docelowo ≥80% AVF). Przełom może przynieść endowaskularne tworzenie przetok (endoAVF) z użyciem energii fal radiowych. Technologia zatwierdzona została przez FDA w 2018 r., a od 2022 r. dostępna jest w Polsce. Metoda jest mniej inwazyjna, może ograniczać powikłania i poprawiać wyniki leczenia.

Wytyczne KDOQI 2019 również akcentują podejście „patient-first” i rozwój technik przezskórnych w doborze dostępu. Europejskie dokumenty i przeglądy potwierdzają centralną rolę AVF w strategii dializacyjnej. To spójne z polskim podejściem: „Dostęp naczyniowy w leczeniu nerkozastępczym: najpierw przetoka, potem cewnik”.

Polskie rejestry pokazują stały wzrost liczby pacjentów dializowanych, co zwiększa obciążenie systemu, zwłaszcza tam, gdzie dostęp do hemodializy zapewnia cewnik tunelizowany zamiast przetoki tętniczo-żylnej (AVF), co niesie za sobą większe ryzyko zakażeń. U chorych starszych, z cukrzycą i chorobą naczyń chirurgiczne wytworzenie AVF bywa trudniejsze, dlatego endowaskularna przetoka (endoAVF) może realnie zwiększyć odsetek skutecznie wytworzonych dostępów i ograniczyć liczbę cewników. Wdrożenie w Polsce hamuje dziś luka refundacyjna, bez pilotażu i oceny AOTMiT/NFZ trudno o szeroką dostępność.

Program pilotażowy pozwoliłby zweryfikować efekty kliniczne i koszty endoAVF w naszych warunkach, przygotowując grunt pod refundację i zmianę praktyki w skali kraju. Pozwoliłby odpowiedzieć na kluczowe pytania: (1) skuteczność i profil bezpieczeństwa endoAVF u pacjentów starszych i wielochorobowych; (2) trwałość przetoki vs AVF chirurgiczna oraz wpływ na hospitalizacje z powodu zakrzepicy, zakażeń i rewizji dostępu; (3) bilans kosztowy w tym: czas zabiegu, zasoby, rehospitalizacje, antybiotykoterapia. Dane międzynarodowe są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w naszym modelu finansowania i organizacji świadczeń. Fakt, że USA rozliczają endoAVF w Medicare, ułatwia porównania ekonomiczne.

Eksperci Koalicji na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali apelują o włączenie endoAVF do programu pilotażowego i rozpoczęcie dialogu między Ministerstwem Zdrowia, konsultantami w dziedzinie nefrologii, AOTMiT oraz ośrodkami gotowymi do wdrożenia. Celem jest ocenić efekty zdrowotne i kosztowe w polskich warunkach, a następnie przy pozytywnych wynikach przygotować ścieżkę włączenia endoAVF do koszyka świadczeń gwarantowanych. To zgodne z paradygmatem „najpierw przetoka”, trendami międzynarodowymi i demografią dializoterapii w Polsce.