Dezinformacja medyczna w Sejmie: „To już nie fake newsy, to zagrożenie dla zdrowia publicznego”. Co z LEX Szarlatan?

Dezinformacja medyczna, bezpieczeństwo zdrowotne i zaufanie do systemu ochrony zdrowia – to był temat posiedzenia Podkomisji stałej ds. zdrowia publicznego. Dyskusja szybko pokazała jedno: problem przestał być marginalny. Ciężko też było o dystans - silne emocje były słyszalne ze strony wszystkich przedstawicieli. Ministerstwo Zdrowia, Główny Inspektorat Sanitarny, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, eksperci, lekarze, organizacje pacjenckie i posłowie mówili jednym głosem: walka z dezinformacją jest nierówna. Pytanie brzmi – czy państwo ma dziś skuteczne narzędzia, by ją wygrać?

Jak podkreślał, to nie tylko pojedyncze fake newsy, lecz całe, profesjonalnie projektowane narracje podważające sens szczepień, leczenia onkologicznego, psychiatrycznego czy terapii przewlekłych.

Resort zdrowia porównuje skalę zjawiska do epidemii:

Koszty? Nie tylko finansowe. To także opóźnione diagnozy, porzucane terapie i pacjenci, którzy przychodzą do lekarza z gotową – często fałszywą – diagnozą z internetu.

Przedstawiciele instytucji państwowych wskazywali na rosnącą rolę mediów społecznościowych i technologii deepfake.

Filip Raciborski z Warszawskiego Instytutu Medycznego nie pozostawił złudzeń:

Problemem jest też atrakcyjność przekazu.

To właśnie tu pojawił się jeden z najmocniejszych wątków debaty.

Lekarka i psychiatra Maja Herman nie kryła emocji.

Jej apel był jednoznaczny: – Wykorzystajcie influencerów, szczególnie tych z przedrostkiem MED, których obowiązuje etyka zawodowa. Oni są rzetelni i mają zasięgi.

Herman zwracała uwagę także na hejt i groźby wobec lekarzy walczących z dezinformacją:

To już nie tylko problem komunikacji. To kwestia bezpieczeństwa.

Dorota Korycińska z Ogólnopolskiej Federacji Onkologicznej uderzyła w najczulszy punkt systemu:

Wskazała na brak konsekwencji wobec lekarzy promujących pseudomedyczne terapie oraz brak realnej odpowiedzialności karnej za szerzenie kłamstw.

To wątek, który powracał wielokrotnie: bez narzędzi prawnych państwo reaguje zbyt wolno.

W trakcie dyskusji kilkukrotnie wracał postulat wprowadzenia tzw. „lex szarlatan” – przepisów, które realnie umożliwiłyby ściganie osób zarabiających na pseudomedycznych terapiach i świadomym szerzeniu dezinformacji zdrowotnej. Uczestnicy posiedzenia wskazywali, że dziś system reaguje zbyt wolno, a odpowiedzialność karna za publiczne rozpowszechnianie niebezpiecznych kłamstw medycznych jest w praktyce iluzoryczna.

„Gdzie jest odpowiedzialność za słowa?” – pytała Dorota Korycińska, podkreślając, że bez realnych sankcji walka z dezinformacją pozostanie nierówna. Zwolennicy zmian argumentują, że „lex szarlatan” nie ograniczałoby wolności słowa, lecz wprowadzało odpowiedzialność za działania narażające zdrowie i życie pacjentów – szczególnie w sytuacjach, gdy fałszywe informacje prowadzą do rezygnacji z leczenia onkologicznego, szczepień czy terapii ratujących życie.

Instytucje publiczne podkreślały, że działają na kilku poziomach.

Główny Inspektorat Sanitarny uruchamia programy edukacyjne: „Senior w roli głównej” – skierowany do osób starszych, obejmujący m.in. rozpoznawanie manipulacji i fake newsów oraz program dla szkół ponadpodstawowych uczący młodzież krytycznego myślenia i analizy źródeł.

Podpisano też porozumienie z NASK, łączące kompetencje zdrowotne i cyfrowe.

Jednak nawet przedstawiciele państwowych instytucji przyznawali: sama strona internetowa nie wystarczy.

W debacie wybrzmiał też głos lekarzy rodzinnych.

Bożena Janicka z Porozumienia Pracodawców Ochrony Zdrowia wskazała na brak systemowych działań w POZ:

Zwróciła uwagę na inny paradoks:

Wielu uczestników wskazywało, że bez zmian legislacyjnych – w tym wzmocnienia odpowiedzialności za szerzenie niebezpiecznej dezinformacji – państwo będzie działało reaktywnie.

Padły głosy o potrzebie: zaostrzenia odpowiedzialności zawodowej lekarzy, skuteczniejszych narzędzi dla prokuratury, regulacji reklam suplementów i pseudoterapii, ograniczenia algorytmicznego promowania szkodliwych treści.

Z debaty wyłania się obraz systemu, który dopiero uczy się funkcjonować w epoce algorytmów. Państwo inwestuje w edukację zdrowotną i cyfrową, buduje współpracę międzyinstytucjonalną, tworzy programy dla seniorów i młodzieży.

Ale równolegle lekarze i pacjenci mówią o bezradności wobec: agresji w sieci, braku konsekwencji prawnych, ogromnych zasięgów pseudomedycznych treści, erozji zaufania do systemu ochrony zdrowia.

Jeśli – jak mówił przedstawiciel resortu – dezinformacja jest epidemią, to dziś pytanie brzmi nie „czy”, lecz „jak szybko” państwo zbuduje skuteczny system jej zwalczania.