Lex szarlatan. Kiedy projekt wyczekiwanej ustawy trafi do Sejmu?

Nikt nie jest w stanie wskazać terminu, kiedy nowelizacją prawa zajmie się parlament. Ale Ministerstwo Zdrowia i Rzecznik Praw Pacjenta jednym głosem mówią, że cały czas pracują nad lex szarlatan. To nowelizacja ustawy, która ma ukrócić praktyki pseudolekarzy i znachorów.

Na rok więzienia w zawieszeniu na trzy lata skazał sąd Tomasza Sz. To naturopata i uzdrowiciel, do którego przychodziły pacjentki, licząc, że pomoże im w bardzo trudnych przypadkach onkologicznych. Potrzebującym oferował sesje lecznicze z wykorzystaniem tzw. generatora plazmy. Przekonywał, że nowotwory to nie rak, ale pasożyty lub grzyby. Co gorsza, namawiał do rezygnacji z terapii onkologicznej. 

Jedną z pacjentek była 35-letnia Karolina G. Dała się przekonać, że guz piersi to zapchany gruczoł i zapłaciła Tomaszowi Sz. 28 tys. zł, oddając się pod jego opiekę.

66-letnią Urszulę K. z rakiem trzustki „leczył” z COVID-19 wahadełkiem i „generatorem plazmowym”. Kobieta zapłaciła około 17 tys. zł.

Obie zmarły, a wyrok na mężczyznę zapadł na początku października.

Teraz dużo mówi się o ortotropii. Jak wyjaśnia Rzecznik Praw Pacjentów, jest to:

Bartłomiej Chmielowiec, RPP, postanowił przyjrzeć się temu zagadnieniu po publikacji Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego (PTS) ze stycznia tego roku. Eksperci są zaniepokojeni popularnością metody ortotropii.

Dodaje, że jego teściowej doskwiera „wszystko” – od bólów pleców, przez kłopoty z żołądkiem, po osłabienie i problemy ze snem.

Jakaś kobieta brała od niej po kilkaset złotych za przykładanie pijawek. Po jednej z takich wizyt rany zaczęły się „gnoić”. Sytuacja była bardzo poważna, ale kiedy teściowa dzwoniła w tej sprawie do swojej znachorki, ta przestała odbierać telefon – wspomina mężczyzna.

I wtedy pomogła wizyta u prawdziwego dermatologa.

Tyle że matka mojej żony nie zrezygnowała z takich praktyk. Znalazła sobie innego znachora. Ten jej przepisuje jakieś eliksiry – dodaje mężczyzna.

Właśnie takie praktyki ma ukrócić ustawa nazwana potocznie lex szarlatan. Na te przepisy czekają nie tylko lekarze, ale także pacjenci, którzy już dali się złapać albo są na celowniku osób oferujących alternatywne metody leczenia.

Mowa głównie o znachorach z wahadełkami, zalecających różne preparaty czy poddawanie się działaniu „plazmy”. I nie jest to tak rzadkie, jak mogłoby się wydawać.

Resort tłumaczył, że celem zmiany przepisów jest wzmocnienie ochrony praw pacjenta przez usprawnienie mechanizmów nadzorczych oraz eliminację praktyk pseudomedycznych, które są szkodliwe lub niebezpieczne.

Projekt nowelizacji ustawy znajduje się od czerwca w fazie konsultacji społecznych. Jak informuje biuro prasowe MZ, teraz – we współpracy z Biurem Rzecznika Praw Pacjenta – zgłoszone uwagi są analizowane.

Biuro prasowe RPP również zaznacza, że proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony i nie może wskazać terminu przyjęcia przepisów przez Sejm.

„Obecnie projekt ustawy jest procedowany w ramach Rządowego Procesu Legislacyjnego. Etap parlamentarny rozpocznie się po przyjęciu projektu ustawy przez Radę Ministrów. Tym trudniej jest wskazać, kiedy ustawa mogłaby zostać uchwalona przez Sejm, po przeprowadzeniu całego procesu legislacyjnego (który jest kilkuetapowy) i z uwzględnieniem harmonogramu prac Sejmu. RPP nie ma wpływu na harmonogram prac Sejmu” – odpowiada biuro RPP.

Zaznacza przy tym, że rzecznik cały czas pozostaje w stałej współpracy z MZ.

Jakie kary przewiduje lex szarlatan

Zgodnie z pierwotnymi założeniami Rzecznik Praw Pacjenta (RPP) ma zyskać szersze kompetencje w zakresie ochrony praw pacjentów oraz zwalczania pseudomedycznych praktyk. Projekt zmian przewiduje wprowadzenie nowych instrumentów interwencyjnych, możliwości nakładania kar finansowych i publikowania decyzji w celu zwiększenia transparentności działań urzędu.

Nowe narzędzia w postępowaniach dotyczących zbiorowych praw pacjentów

Zmiany mają wzmocnić skuteczność postępowań prowadzonych przez RPP w sprawach naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Wśród nowych instrumentów przewidziano:

• ostrzeżenia publiczne – wydawane w sytuacjach, gdy istnieje zagrożenie zdrowia lub życia pacjentów,

• decyzje tymczasowe – nakazujące stronom wstrzymanie określonych działań do czasu zakończenia postępowania,

• zobowiązania do usunięcia skutków naruszeń – również wtedy, gdy naruszenie ustało jeszcze przed wydaniem decyzji.

Rzecznik będzie mógł także publikować swoje decyzje, co ma przyczynić się do upowszechnienia orzecznictwa i zwiększenia świadomości prawnej pacjentów.

Zmieniona zostanie również definicja strony postępowania – ma nią być wyłącznie podmiot, wobec którego toczy się postępowanie. Oznacza to, że osoby trzecie utracą prawo dostępu do akt sprawy.

Nowe kompetencje: walka z pseudomedycyną

Projekt wprowadza zupełnie nową kategorię postępowań – w sprawach praktyk pseudomedycznych. Rzecznik Praw Pacjenta zyska prawo do prowadzenia postępowań wobec osób lub podmiotów, które:

• podejmują działania zdrowotne bez odpowiednich kwalifikacji medycznych,

• stosują lub promują metody błędnie przedstawiane jako lecznicze, które mogą prowadzić do pogorszenia zdrowia,

• zaniechają stosowania metod diagnostycznych lub leczniczych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną,

• prowadzą działalność medyczną bez wpisu do rejestru podmiotów leczniczych,

• dopuszczają się medycznej dezinformacji – zwłaszcza jeśli jest połączona z czerpaniem korzyści finansowych i publicznym rozpowszechnianiem nieprawdziwych treści.

Procedura w tych sprawach będzie analogiczna do postępowań o naruszenie zbiorowych praw pacjentów, a decyzje RPP będą również publikowane w celach edukacyjnych i prewencyjnych.

Wyższe kary finansowe i nowe zasady odpowiedzialności

Rzecznik Praw Pacjenta otrzyma także rozszerzone uprawnienia do nakładania kar pieniężnych. Kary będą mogły być wymierzane już w momencie stwierdzenia naruszenia, a nie – jak dotychczas – dopiero za brak jego zaniechania po decyzji.

RPP będzie mógł również:

• karać podmioty za ponowne stosowanie zakazanych praktyk („recydywę”),

• nakładać sankcje na kierownika podmiotu, który dopuścił do naruszenia zbiorowych praw pacjentów – nawet do wysokości 20-krotności przeciętnego wynagrodzenia.

Wzrosną także limity kar finansowych:

• z 500 tys. zł do 1 mln zł (art. 68 ustawy),

• z 50 tys. zł do 100 tys. zł (art. 69) – co uzasadniono m.in. inflacją i koniecznością realnego odstraszania od łamania prawa.

Te same przepisy dotyczące sankcji będą stosowane również w postępowaniach dotyczących praktyk pseudomedycznych.