Osteoporoza: przyczyny, objawy, leczenie oraz wpływ diety na wzmocnienie kości, statystyki i ryzyko złamań - artykuł na pacjent.gov.pl

Złamanie kości nadgarstka lub śródstopia to może być pierwszy objaw osteoporozy. Kobiety są na nią narażone bardziej, m.in z powodu zaburzeń hormonalnych. Mężczyźni rzadziej cierpią na osteoporozę, ale to nie znaczy, że ta choroba ich nie dotyka. Problem pojawia się u nich zwykle w późniejszym wieku. 20 października przypada Światowy Dzień Osteoporozy i to dobry pretekst, by zgłębić temat tego schorzenia.

Osteoporoza na świecie dotyka 22,1% kobiet oraz 6,1% mężczyzn powyżej 50. roku życia (dane za pacjent.gov.pl). Szacowana liczba osób chorych na osteoporozę w Polsce w 2022 roku, oparta na wskaźnikach epidemiologicznych, to 2,1 mln, z czego 1,7 mln to kobiety - wynika z uaktualnionego raportu NFZ zawierającego dane w zakresie epidemiologii, udzielonych świadczeń, zrealizowanych recept na leki stosowane w leczeniu osteoporozy, ciągłości farmakoterapii oraz złamań osteoporotycznych.

O kruchości kości zwykle świadczy złamanie po upadku z wysokości ciała, czyli np. upadek na ulicy po tym, jak się potknęliśmy. W takiej sytuacji ortopeda czy lekarz rodzinny zawsze powinien wysłać pacjenta ze złamaniem do poradni leczenia osteoporozy. Osteoporozy zwykle nie widać. U starszych osób, najczęściej kobiet, bo to one cierpią częściej z jej powodu niż mężczyźni, świadczy tzw. wdowi garb, czyli pochylone plecy. U młodszych – bardzo szczupła sylwetka może świadczyć o tym, że kości mają słabsze.

Po złamaniu kości udowej, potocznie określanym jako złamanie biodra, w ciągu roku umiera 20 proc. kobiet. Statystyki mówią, że takie złamanie skraca życie przeciętnie o dziewięć lat. Dodatkowo połowa pacjentów po złamaniu wymaga długotrwałej opieki i rehabilitacji, a 20 proc. stałej opieki do końca życia. Złamanie kręgu zwiększa ryzyko kolejnego aż pięciokrotnie, a szyjki kości udowej – nawet czterokrotnie.

Gorsza kondycja kości, nawet u młodych osób może być wynikiem innych chorób, np. nadczynności tarczycy, celiakii czy reumatoidalnego zapalenia stawów. Kościom szkodzą także niektóre leki, m.in. często stosowane kortykosteroidy. Jednak duży wpływ na rozwój osteoporozy ma też współczesny tryb życia. Bardziej narażone są na nią osoby, które unikają ruchu. Już trzy dni spędzone w bezruchu, np. z powodu infekcji, sprawiają, że kości tracą wapń. Jest on konieczny do procesów regeneracji. Także osoby, które palą papierosy mają coraz słabsze kości.

Ważnym okresem życia, zwiększającym ryzyko pojawienia się osteoporozy jest menopauza u kobiet. Ubytek masy kostnej tuż przed menopauzą i kilka lat po niej wynosi nawet 2 proc. Wtedy bowiem ustaje hormonalne wsparcie dla kości, co przyspiesza ich odwapnienie i zwiększa podatność na złamania. Dlatego rośnie ryzyko uszkodzenia ręki lub nogi nawet przy niewielkim urazie. Na ryzyko pojawienia się osteoporozy wpływ mają też geny. Złamanie szyjki kości udowej u matki zwiększa ryzyko choroby u córki o 30–40 proc. Dodatkowo każda dieta, w której brakuje jakiegoś składnika pokarmowego, szkodzi kościom. Zwłaszcza jeśli trwa ponad dwa tygodnie. Dlatego modne wśród kobiet diety eliminacyjne (np. bez glutenu, bez laktozy, bez węglowodanów), które mają wspomagać odchudzanie, są tak szkodliwe.

- Nasz organizm wysyca się wapniem do 25. roku życia. To jest najważniejszy czas, kiedy powinniśmy spożywać odpowiednią ilość wapnia. Jeżeli w tym czasie nie zagospodarujemy odpowiednio naszej diety w ten ważny składnik mineralny, niestety osteoporoza, osteopenia czy osteomalacja mogą nam bardzo mocno zagrozić, nie tylko w okresie menopauzalnym, ale już po 30. roku życia. Zawsze można nadrobić te zaległości – mówi dietetyczka Agnieszka Piskała-Topczewska. - Należy spożywać jak najwięcej źródeł wapnia, bo najlepiej dostarczać go sobie w diecie.

Jak mówią dietetycy, wtedy jego wchłanialność jest większa niż gdy przyjmujemy suplementy.

- Najlepszym źródłem wapnia są produkty nabiałowe, ale także sardynki, szprotki czy inne ryby, które spożywamy razem z ośćmi. Jeśli wapnia nam brakuje, wtedy konieczna jest suplementacja. Pamiętajmy też, że witamina D ułatwia wchłanianie wapnia. W okresie menopauzy mamy większy deficyt tej witaminy. Witamina D oprócz tego, że wpływa na dobrą mineralizację kości, to ma działanie antydepresyjne. Jeżeli możemy i nasz światopogląd nam na to pozwala na jedzenie produktów odzwierzęcych, to jedzmy produkty nabiałowe. Warto wiedzieć, że tyle wapnia, ile jest w szklance mleka jest w jednym plasterku żółtego sera i pięciu kilogramach białego. Wybierajmy więc te najlepsze źródła – radzi dietetyczka.

Jeśli konieczne jest przyjmowanie wapnia w postacie suplementów, wyższą biodostępność wykazują organiczne formy wapnia (cytrynian, glukonian, mleczan).

W grupie ryzyka osób narażonych na osteoporozę są głównie kobiety w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie. Wtedy warto zrobić pierwszą densytometrię. Jest to badanie, które ocenia tzw. gęstość kości, czyli parametr bezpośrednio przekładający się na ryzyko złamania. Badanie wstępne powinno dotyczyć szyjki kości udowej i kręgosłupa lędźwiowego. Później powtarzamy je w zależności od zaleceń lekarza prowadzącego. Trzeba pamiętać, że w grupie ryzyka rozwoju osteoporozy są też osoby młodsze z przewlekłymi chorobami, a także mężczyźni.

Leczenie osteoporozy to terapia długotrwała, dlatego ważne jest, żeby była dobrze tolerowana przez pacjenta. Po roku od jej wdrożenia należy zrobić kontrolną densytometrię, dzięki której można ustalić efekty kuracji. Do leczenia osteoporozy stosuje się dziś leki doustne (raz w tygodniu lub raz w miesiącu) albo zastrzyki (raz na trzy miesiące lub raz na pół roku). Dobór leku zależy od stanu zdrowia, ponieważ należy uwzględnić pewne działania niepożądane leku. Kłopoty z połykaniem tabletek, refluks czy choroba wrzodowa dwunastnicy są przeciwwskazaniem do stosowania leków doustnych.