"Cisza przed grypą?" Eksperci ostrzegają: sezon infekcyjny już się rozpoczął, a dane są niepokojące

Rozpoczął się nowy sezon infekcyjny, a dane z pierwszych tygodni nie napawają optymizmem. Mimo że apteki i punkty szczepień są już zaopatrzone w szczepionki przeciw grypie sezonowej, COVID-19 i RSV, przypadki zachorowań na grypę oraz hospitalizacji zaczęły pojawiać się znacznie wcześniej niż zazwyczaj. Eksperci podczas konferencji Polskiej Agencji Prasowej alarmowali: grypa już krąży w społeczeństwie, a "cisza przed burzą" może okazać się bardzo złudna.

Jak podkreśla prof. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych, przypadki grypy oraz COVID-19 były już obserwowane w sierpniu – nawet w szpitalach. To duża zmiana względem wcześniejszych lat, kiedy lipiec i sierpień były stosunkowo spokojne, jeśli chodzi o choroby zakaźne.

Sezon grypowy 2024/2025 może być równie intensywny jak poprzedni. W sezonie 2023/2024 odnotowano nawet 300 tysięcy przypadków grypy tygodniowo. Łącznie ponad 2 miliony Polaków zachorowało na grypę, a ponad 25 tysięcy trafiło do szpitali. Zmarło ponad 1000 osób, choć – jak podkreślają eksperci – to jedynie wierzchołek góry lodowej. Powikłania grypowe, szczególnie kardiologiczne i neurologiczne, bardzo często prowadzą do zgonów, które nie zawsze są jednoznacznie powiązane z infekcją grypową.

Jednym z najbardziej alarmujących wskaźników była wysoka śmiertelność szpitalna z powodu grypy – wynosiła ona kilkanaście procent.

Najcięższe przypadki grypy odnotowuje się u osób powyżej 60. roku życia – zwłaszcza tych z chorobami współistniejącymi. Dane są jednoznaczne: 65 proc. osób po 65. roku życia ma co najmniej jedną chorobę przewlekłą, co znacząco zwiększa ryzyko powikłań i zgonów. To właśnie ta grupa powinna być szczególnie zachęcana do szczepień – podobnie jak osoby 50+ oraz dzieci do 5. roku życia.

Według najnowszych danych opublikowanych przez Centrum e-Zdrowia i Główny Inspektorat Sanitarny, mimo rosnącej świadomości zdrowotnej, szczepienia przeciw grypie przyjęło niecałe 2 miliony osób. To wciąż zbyt mało, biorąc pod uwagę liczbę narażonych.

Co ważne, największą aktywność szczepieniową wykazuje grupa wiekowa 70–74 lata – to ta sama grupa, która najchętniej szczepiła się również podczas pandemii COVID-19. Niestety, nawet w tej grupie wyszczepialność nie przekracza 17%, a w pozostałych grupach jest jeszcze niższa.

Eksperci od lat podkreślają, że szczepienie przeciw grypie to nie tylko ochrona przed zachorowaniem, ale również profilaktyka powikłań. Grypa może prowadzić do:

• zapalenia płuc, oskrzeli i zatok,

• zaostrzenia chorób przewlekłych (np. cukrzycy, astmy, niewydolności serca),

• udarów mózgu i zawałów serca,

• pogorszenia funkcji poznawczych, szczególnie u osób starszych.

Coraz więcej badań wskazuje również na związek między powtarzającymi się infekcjami a rozwojem chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera.

Eksperci postulują, by wprowadzić skierowanie populacyjne na szczepienia przeciw grypie – tak, jak miało to miejsce w czasie pandemii COVID-19. Dzięki temu wszyscy obywatele – od 6. miesiąca życia do 100+ – mogliby otrzymać skierowanie automatycznie, bez potrzeby wizyty u lekarza. Kwalifikację do szczepienia mogliby przeprowadzić farmaceuci lub pielęgniarki.

Dodatkowo warto przypomnieć, że szczepienia przeciw grypie w Polsce są refundowane:

• 100 proc. refundacji: dzieci i młodzież do 18. roku życia, kobiety w ciąży, osoby 65+,

• 50 proc. refundacji: pozostała część dorosłej populacji.

Osoby powyżej 60. roku życia mogą skorzystać z tzw. szczepionek wysokodawkowych przeciw grypie, które są bardziej skuteczne w przypadku osłabionej odpowiedzi immunologicznej związanej z wiekiem. Obecnie takie szczepionki są refundowane w 50 proc., jednak eksperci zabiegają o ich pełną refundację dla seniorów.

Mimo dobrych rozwiązań legislacyjnych (możliwość szczepienia w aptekach, wystawianie recept farmaceutycznych), system wciąż zmaga się z problemami. Główny problem to niewystarczające raportowanie zakażeń i szczepień przez lekarzy, a także brak przejrzystości w zakresie finansowania szczepień w POZ-ach.

Eksperci apelują o lepsze uporządkowanie systemu i większe zaangażowanie środowisk medycznych.

Choć może to brzmieć zaskakująco, badania wskazują, że osoby regularnie szczepiące się przeciw grypie mają mniejsze ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory, w tym raka płuca. To dodatkowy argument za tym, by traktować szczepienie jako element szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej.