Choroby płuc. „Jesteśmy na ostatniej prostej do wprowadzenia nowego świadczenia profilaktycznego”

- Od pierwszego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Płuc w lutym 2024 roku konsekwentnie rozmawialiśmy o najważniejszych problemach pulmonologii – diagnostyce, leczeniu, niedocenionej specjalizacji, niskiej wycenie świadczeń i trudnej sytuacji finansowej oddziałów pulmonologicznych. Obecne zmiany są efektem dłuższego procesu. Część zgłaszanych od lat postulatów znalazła się na etapie wdrożenia albo zaawansowanych prac.

Reklama

= Jesteśmy na ostatniej prostej do wprowadzenia nowego świadczenia profilaktycznego. Projekt rozporządzenia został już uzgodniony ze wszystkimi resortami i czeka jedynie na zakończenie ostatnich procedur legislacyjnych. Założeniem Ministra Zdrowia jest, aby od 1 października 2026 roku pacjenci mogli realnie korzystać z programu. Największym wyzwaniem po uruchomieniu będzie zapewnienie odpowiedniej zgłaszalności oraz wysokiej jakości badań. Pracujemy nad mechanizmami oceny jakości, weryfikacją wyników oraz utworzeniem centralnego repozytorium badań we współpracy z Centrum e-Zdrowia - mówiła Dominika Janiszewska-Kajka, zastępca dyrektora Departamentu Analiz i Strategii Ministerstwa Zdrowia.

Prof. Witold Rzyman, konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii klatki piersiowej mówił:

- Obecnie pięcioletnie przeżycie chorych na raka płuca wynosi około 15 proc., a ponad połowa pacjentów umiera w ciągu dwóch pierwszych lat od rozpoznania. Dzieje się tak dlatego, że u około 55 proc. chorych rozpoznawana jest już w IV stadium zaawansowania. W codziennej praktyce tylko około 26 proc. przypadków raka płuca wykrywanych jest w pierwszym i drugim stadium zaawansowania. Tymczasem w programach badań przesiewowych odsetek ten sięga 84 proc. To największy postęp, jaki możemy zanotować w leczeniu raka płuca od kilkudziesięciu lat, ale pod jednym warunkiem – program musi zostać wdrożony skutecznie.

- Skuteczny program badań przesiewowych musi opierać się na czterech filarach. Pierwszym jest udział co najmniej połowy osób z grup ryzyka, co można osiągnąć dzięki współpracy z lekarzami POZ. Drugim jest system oceny jakości badań, trzecim standaryzacja opisów radiologicznych oraz całej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej, a czwartym długofalowa, dobrze zaplanowana promocja programu.

Prof. Edyta Szurowska (konsultant krajowa w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej): „Polska jest dobrze przygotowana pod względem radiologicznym dzięki programowi pilotażowemu oraz europejskiemu projektowi SOLACE. Chodzi o to, aby radiolog potrafił właściwie zinterpretować wykryty guzek płuca i nie kierował pacjentów niepotrzebnie na kolejne badania. Program badań przesiewowych nie będzie służył wyłącznie wykrywaniu raka płuca. Podczas oceny tomografii będziemy zwracać uwagę również na rozedmę płuc, która może świadczyć o POChP, oraz na zmiany śródmiąższowe sugerujące śródmiąższowe choroby płuc. Będziemy szkolić nie tylko radiologów, ale także lekarzy POZ i pulmonologów.”

Prof. Katarzyna Górska (przewodnicząca Sekcji Chorób Śródmiąższowych PTChP): „Wiek pacjentów i narażenie na dym tytoniowy są wspólnymi czynnikami ryzyka dla raka płuca, POChP i chorób śródmiąższowych. Około 50 proc. śródmiąższowych nieprawidłowości, które początkowo uznawane są za nieistotne klinicznie, w ciągu pięciu lat rozwija się w chorobę wymagającą leczenia. Zbyt często trafiają do nas pacjenci na etapie zaawansowanego włóknienia i niewydolności oddechowej, dlatego bardzo liczymy, że program badań przesiewowych pozwoli tę sytuację zmienić.”

- Bez radiologów i wysokiej jakości diagnostyki obrazowej nie wyobrażamy sobie właściwego rozpoznawania raka płuca. Ich rola jest kluczowa także podczas badań biopsyjnych. W naszym ośrodku około 80 proc. badań endoskopowych wykonujemy ambulatoryjnie, dzięki czemu odciążamy łóżka szpitalne. Współczesna diagnostyka obejmuje również badania genetyczne, laboratoryjne oraz ocenę czynności układu oddechowego. Dzięki odpowiedniej organizacji większość tych etapów można przeprowadzić szybko i sprawnie.

Dr hab. n. med. Szczepan Cofta: 

- Ośrodki pulmonologiczne mają szczególną kompetencję w prowadzeniu pacjentów z rakiem płuca, ponieważ ci chorzy bardzo często mają także inne choroby układu oddechowego (POChP, rozedmę, zaburzenia snu). W Polsce nadal wymaga jednak rozstrzygnięcia kwestia powiązania badań histopatologicznych z badaniami genetycznymi. Wokół tego obszaru wciąż istnieją pewne napięcia organizacyjne, które wymagają refleksji, ponieważ oba elementy diagnostyki powinny być ze sobą ściśle powiązane.

- Nie boję się powiedzieć, że to pewnego rodzaju rewolucja w finansowaniu świadczeń, przede wszystkim w leczeniu szpitalnym. Łączny wzrost finansowania ma wynosić ponad 352 mln zł, czyli ok. 10 proc. więcej nakładów płatnika publicznego na ten obszar. Największe zwiększenie dotyczy leczenia zapaleń płuc, dychawicy oskrzelowej oraz POChP (wzrost o ponad 200 mln zł). Zwiększyliśmy też finansowanie ostrych infekcji dolnych dróg oddechowych o blisko 150 mln zł (o 67 proc.), a w diagnostyce POChP wzrost wyniósł ponad 52 mln zł (o 54 proc.).

Po raz pierwszy w pulmonologii wprowadzono tzw. elastyczny tryb realizacji świadczeń, czyli możliwość diagnostyki w reżimie szpitalnym do 12 godzin. Ma to usprawnić organizację opieki i skrócić ścieżkę pacjenta – zamiast kilku dni hospitalizacji procedury będzie można przeprowadzić podczas krótkich pobytów. Szacujemy, że pozwoli to objąć diagnostyką nawet o ok. 30 proc. więcej pacjentów.

- Szczególną uwagę poświęciliśmy bronchoskopii oraz diagnostyce chorób nowotworowych, ponieważ dotychczasowe rozwiązania nie odzwierciedlały właściwie rzeczywistego zakresu wykonywanych świadczeń. Zdecydowaliśmy się na stworzenie pięciu odrębnych grup diagnostycznych – od najprostszej bronchoskopii po kompleksową diagnostykę. Obecnie finansowanie będzie odpowiadało rzeczywiście wykonanym badaniom i skali prowadzonej diagnostyki. Chcemy, aby przegląd zasad finansowania poszczególnych dziedzin medycyny odbywał się regularnie – docelowo nawet co dwa lata.

 - Pandemia COVID-19 pokazała, jak ważną rolę odgrywa pulmonologia, ale jednocześnie pozostawiła po sobie ogromny dług diagnostyczny i zdrowotny. Skutki tych decyzji odczuwamy do dziś. W POChP zależy nam na optymalizacji ścieżki pacjenta, szerszym wdrożeniu opieki koordynowanej oraz większym zaangażowaniu lekarzy POZ. Jednym z najważniejszych elementów wczesnego wykrywania POChP jest wykonywanie dobrej jakości badań spirometrycznych. Nie chodzi o samo wykonanie badania, ale o jego jakość i prawidłową interpretację.”