AZS to coraz większy problem

Na Atopowe Zapalenie Skóry (AZS) cierpi już według różnych szacunków 15-30 proc. dzieci oraz 2-10 proc. dorosłych, w większości są to kobiety. Winę za to, że nasza skóra staje się nadwrażliwa, ponoszą geny, alergie i zanieczyszczone środowisko.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawracająca choroba zapalna. Ma okresy zaostrzeń i remisji. Głównie objawia się suchością skóry, swędzeniem i rumieniowymi, zapalnymi zmianami, które wyglądają jak wypryski. Ryzyko pojawienia się choroby zwiększa jej występowanie w rodzinie.

- Atopowe zapalenie skóry jest chorobą uwarunkowaną genetycznie, której sprzyja rozwój cywilizacyjny oraz to, że używamy coraz większą ilość substancji chemicznych – mówi dermatolog dr n. med. Ewa Chlebus.

Zaczyna się zwykle u dzieci

W większości przypadków pierwsze objawy AZS pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. U niektórych problem mija jeszcze przed okresem dojrzewania, u innych powraca okresowo, a choroba trwa do końca życia. Zdarza się też, że AZS daje o sobie znać nagle, np. dopiero w dojrzałym wieku, mimo, iż dotychczas nie było żadnych sygnałów, że choroba może się pojawić.

Przyczyny AZS są złożone, najczęściej powoduje je nieprawidłowa praca układu odpornościowego i wynikają głównie z defektu bariery naskórkowej. Choroba jest kojarzona z alergią, ale jej powody są dużo bardziej skomplikowane. Choćby dlatego, że tylko u części chorych stwierdza się dodatnie testy alergiczne (alergiczny typ AZS), a u pozostałych (bez wykazania alergii) ma taki sam przebieg i objawy.

Jak się objawia AZS

Atopowe Zapalenie Skóry objawia się suchością skóry połączoną ze świądem, co wynika z zaburzenia bariery naskórkowej oraz pojawienia się na ciele rozmaitych zmian o charakterze zapalnym. U dzieci, głównie u niemowląt i małych dzieci najczęściej występuje tzw. wyprysk, czyli czerwone, delikatnie łuszczące się plamy. Są ostro odgraniczone, często się sączą. Pojawiają się na twarzy, szyi, w zgięciach łokci i pod kolanami. Dochodzi do suchości skóry i pogrubienia naskórka (na nadgarstkach, dłoniach, przedramionach, powiekach, szyi). Przy wypryskach często dochodzi do nadkażeń bakteryjnych. Przy długo trwającej chorobie pozbawiony bariery ochronnej naskórek łuszczy się i pogrubia. Skóra ma skłonność do nawracających zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych skóry.

- Chorobę rozpoznajemy, gdy widzimy suchą skórę, powstające na niej zmiany, swędzące ogniska wypryskowe w zgięciach łokci i kolan. Dodatkowo bardzo silny świąd. Chorzy mówią o nim, że często jest trudny do wytrzymania. Wywołuje rozdrażnienie i niepokój niezależnie, czy pojawia się u dziecka, czy u dorosłego, częste budzenie się, a nawet bezsenność. Drugi problem to nadwrażliwość. Ona jest nasilona szczególnie u dzieci i uruchamiana np. przez różne substancje chemiczne. Te objawy może wywołać nieprawidłowe lub nadmierne mycie, złe używanie kosmetyków – wyjaśnia dr Ewa Chlebus.

U dzieci nasilenie objawów AZS łatwiej sprowokować niż u dorosłych. Skóra najmłodszych jest bowiem cieńsza, bardziej sucha i szkodzi jej wiele czynników. Podrażnia ją m.in. pot, nieodpowiednie kosmetyki oraz alergeny, na które dziecko jest wrażliwe. Silny świąd mogą nasilać dodatkowo nieodpowiednie pokarmy albo uczulenie na białko mleka, tzw. skaza białkowa. W takim wypadku trzeba wnikliwie przeanalizować dietę dziecka, stosowane preparaty i otoczenie, w którym maluch przebywa, by wykluczyć czynniki powodujące nasilenie objawów AZS.

AZS u dorosłych

Choć Atopowe Zapalenie Skóry u dojrzałych osób pojawia się rzadko i, jak mówią sami lekarze, nie tak łatwo je uaktywnić, nadal jest bardzo dużym problemem. Objawy wyglądają tak, jak u dzieci, czyli zmiany na skórze najczęściej pojawiają się w okolicach zgięć łokci i kolan, na skórze twarzy i szyi. Mogą też obejmować całe ciało. W przypadku dorosłych AZS ma jednak najczęściej formę tzw. typu prurigo, czyli są to grudki i nadżerki rozsiane na tułowiu, rękach i nogach. Czynnikiem, który może uaktywniać, a przede wszystkim utrzymywać i nasilać te objawy, jest silny stres. Zatem pojawienie się swędzących zmian w zgięciach łokci i kolan przed ważnym egzaminem, w trakcie realizacji istotnego projektu jest bardziej prawdopodobne niż w okresie relaksu.

Dr Ewa Chlebus zwraca jednak uwagę na jeszcze jeden ważny aspekt AZS u dorosłych.

- U młodych dorosłych są jeszcze zmiany AZS aktywizowane przez zakażenia skóry. W tej chorobie mówimy o ważnej roli mikrobiomu, że ma się pewną florę bakteryjną. Ta flora nie może być w żaden sposób naruszona, ponieważ jej zmiana sprzyja aktywizowaniu się AZS. Pamiętam grupę ludzi, którzy po letnich wyjazdach, gdzie trudno było utrzymać higienę, np. pod namiotem, mieli nasilenie AZS – mówi dermatolożka.

- Pacjenta trzeba tak prowadzić, by wszedł w remisję, czyli żeby skóra zapominała o chorobie. I chorzy dorośli mają często całe lata remisji, a nawet całe życie. Tę chorobę aktywizują lub podtrzymują jakieś błędy w pielęgnacji skóry, ale też błędy w okresie zaostrzenia. Jak ktoś jest w remisji, to nie jest tak łatwo uaktywnić na nowo tę chorobę u osoby dorosłej. U dzieci to się częściej zdarza – mówi dr Ewa Chlebus.

Jak leczyć AZS?

U chorych na AZS nie działa bariera naskórkowa, bo naskórek produkuje mniej naturalnie występujących tłuszczów (m.in. ceramidów, cholesterolu i nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 i 6). W rezultacie ze skóry zaczyna parować woda, więc staje się ona bardziej sucha.

- Najważniejszą rzeczą jest prawidłowa pielęgnacja skóry, czyli działanie przeciwświądowe. Jeżeli są zakażenia bakteryjne, to także trzeba zadziałać przeciwbakteryjnie. Kolejną ważną rzeczą jest walka z suchością skóry. Stosuje się wtedy odpowiednie kąpiele natłuszczające, odpowiednie emolienty. Wszystko tu odgrywa rolę: od dobrania mydła i detergentów, przez dobranie preparatów do natłuszczania skóry. Bardzo istotna jest systematyczność, bo tylko regularne wykonywanie wszystkich zaleconych działań przynosi rezultaty. Po natłuszczającej kąpieli trzeba jeszcze codziennie natłuszczać skórę. To trwa miesiącami. U dzieci robią to rodzice, dorośli muszą o to dbać sami – tłumaczy Ewa Chlebus.

Na dokuczliwe swędzenie mogą pomóc leki przeciwhistaminowe, które złagodzą objawy. To również ważne działanie, ponieważ swędzenie zmian na skórze jest często tak silne, że trudno oprzeć się drapaniu ich, co grozi nadkażeniami i dodatkowymi kłopotami ze skórą. Nawet niewielkie uszkodzenie naskórka może szybko doprowadzić do zakażenia rany. 

Codzienne życie z AZS

W okresie występowania AZS dermatolodzy radzą, by nosić przewiewne rzeczy, najlepiej w jasnych kolorach, gdyż ciemne barwniki częściej uczulają. Dobrze wybierać ubrania z bawełny i jedwabiu, a unikać wełny, bo jest szorstka i może podrażniać skórę. Lekarze zazwyczaj odradzają gorące kąpiele, bo zbyt wysoka temperatura wody może wypłukiwać ceramidy ze skóry. Do mycia zaleca się używanie łagodnych żeli i syndetów, a nie zwykłych mydeł. Z kolei po kąpieli dobrze lekko osuszać skórę, a nie wycierać jej ręcznikiem. Pocieranie sprzyja przesuszeniom naskórka. Warto przebywać w nawilżonym powietrzu, gdyż przesuszone np. z powodu włączonej klimatyzacji, pogarsza kondycję skóry. Lekarze radzą rozważyć kupienie nawilżacza powietrza.

Co to jest marsz alergiczny?

AZS może występować z innymi chorobami atopowymi, takimi jak astma oskrzelowa, alergiczny nieżyt górnych dróg oddechowych (katar sienny) i nieżyt spojówek (alergiczne zapalenie spojówek) lub alergia pokarmowa. Zjawisko to zostało nazwane marszem alergicznym. I tak u około 34 proc. chorych na AZS dochodzi do rozwoju alergicznego nieżytu nosa, u 20-35 proc. do rozwoju astmy, a u 15 proc. do wystąpienia objawów alergii pokarmowej. O tym, czy wystąpi marsz alergiczny, decydują geny.