Przyszła wiosna, trzymaj się alergiku!

Robi się ciepło, słońce sprawia, że młode listki zaraz się rozwiną. Życie robi się piękniejsze, ale… nie dla osoby, która cierpi z powodu uczulenia. Właśnie zaczyna się sezon na najpopularniejsze alergie, które mogą objawiać się w niespodziewany sposób.

Liczba osób cierpiących z powodu alergii stale rośnie. Gdy ktoś ma taką przypadłość od lat, wie, że kichanie, wodnisty katar i kaszel to naturalne sygnały nadwrażliwości na niektóre substancje. Ale blisko połowa uczulonych nie ma pojęcia, że wzdęcia, drętwienie języka albo wysypka po zjedzeniu popularnych warzyw, owoców albo przypraw może być oznaką tzw. alergii krzyżowej lub towarzyszącej.

Nietypowa reakcja

Uczulenie na pyłki albo sierść zwierząt może objawiać się po zjedzeniu produktu, który zawiera alergen wtórny. Wtedy oprócz kichania, wodnistej wydzieliny z nosa czy kaszlu, pojawia się np. ból brzucha, wysypka, duszności, pieczenie języka albo swędzenie podniebienia po posiłku z takim właśnie alergenem.

Alergie krzyżowe wiosną najczęściej nękają osoby uczulone na pyłki kwitnących drzew. Latem większą uwagą na to, co jedzą powinni zwracać ci, u których występuje alergia na trawy i zboża. Jesień to problematyczna pora roku dla tych, co mają nieprzyjemne objawy z powodu kwitnących chwastów. Alergie krzyżowe najczęściej towarzyszą uczuleniu na białko jajek, roztocza, lateks oraz sierści zwierząt i ptasie pióra.

Typowym przykładem może być reakcja osoby z dodatnim wynikiem testu na pyłki brzozy. Drzewo to kwitnie, zależnie od pogody, mniej więcej od marca do maja. W tym czasie uczuleni na pyłek brzozy kaszlą i kichają, mają katar, swędzą i łzawią im oczy. Wielu z nich boli też brzuch, mają wzdęcia lub biegunki, gdy zjedzą jabłko albo danie z curry. Inne przykłady: uczulonym na trawy i zboża często szkodzą także produkty mączne oraz pomidory, zaś ci z alergią na sierść kota nierzadko fatalnie czują się po zjedzeniu kotleta wieprzowego. Z reguły też oznaki „dodatkowego” uczulenia pojawiają się w 10 do 15 minut po zjedzeniu podejrzanego produktu. Dzieje się tak, gdyż wiele alergenów ma zbliżoną budowę molekularną. Alergia krzyżowa pojawia się, gdy dwa alergeny mają identyczne fragmenty aminokwasów, z których są zbudowane związki białka.

Jak sprawdzić, czy to alergia towarzysząca?

Trudno z całkowitą pewnością ustalić, czy pojawiające się nagle dolegliwości są wynikiem alergii krzyżowej, bo podobnie może objawiać się i nasilona alergia podstawowa, i inne problemy zdrowotne. Sygnały takie daje bowiem np. refluks żołądkowo-przełykowy czy zespół jelita drażliwego. Aby zdiagnozować tę przyczynę, trzeba uzbroić się w cierpliwość i obserwować organizm przez dłuższy czas. W postawieniu właściwej diagnozy pomóc może to, iż alergia krzyżowa najczęściej daje o sobie znać w tym samym czasie lub okolicznościach, w których dokucza alergia pierwotna. Zatem u osoby uczulonej na pyłek brzozy, jabłko będzie wywoływać przesadną reakcję organizmu właśnie w trakcie kwitnienia tego drzewa,  mniej więcej od marca do maja. W innych miesiącach soczysty owoc albo sok z niego nie powinny powodować żadnych problemów.

- Najlepiej założyć osobny dzienniczek lub prowadzić notatki w smartfonie. Trzeba tam zapisywać wszystkie swoje reakcje na „podejrzane” zjedzone pokarmy oraz kontakty np. z kotem, puchową poduszką, tworzywami lateksowymi. Ważne są zwłaszcza nieoczekiwane wysypki, biegunki i napady duszności. Takie notatki pomagają lekarzowi postawić właściwe rozpoznanie. Zdarza się, że pierwotne uczulenie nie powoduje przykrych dolegliwości, dopiero w kontakcie krzyżowym te objawy dają się we znaki, dlatego diagnoza wcale nie jest łatwa w niektórych przypadkach – dodaje lekarka.

Alergolog, by postawić diagnozę dobiera odpowiedni zestaw testowy. W wypadku alergii krzyżowych, przeprowadza się takie same testy jak przy każdej innej alergii. Nowością jest diagnostyka molekularna, dzięki której z dużą dokładnością można określić, co tak naprawdę nas uczula.

- Diagnostyka molekularna nie tylko identyfikuje źródło alergenu, ale wskazuje, na które konkretnie białka pacjent jest uczulony. To ułatwia ustalenie alergii krzyżowych – wyjaśnia Beata Adamczyk.

Sposoby na uczulenie

Dr Beata Adamczyk tłumaczy, że alergie krzyżowe leczy się tak samo jak te pierwotne. - Podstawową sprawą jest unikanie produktów, które prowokują objawy uczulenia. Jeśli to z jakichś ważnych powodów niemożliwe, trzeba te produkty poddawać obróbce cieplnej, czyli gotować warzywa i owoce, najlepiej na parze. Można je piec, dusić. Z jajkami i mięsem oczywiście robimy to samo. Znajdujące się w nich uczulające białka pod wpływem wysokiej temperatury tracą bowiem swoje właściwości alergizujące. Oczywiście trzeba też regularnie zażywać zapisane przez lekarza leki, a najlepiej zacząć się odczulać na pierwotną alergię. Dlatego jeśli problemy powodują pyłki brzozy oraz jabłko, to terapię odczulającą prowadzi się na ten pierwszy alergen – wyjaśnia alergolog.

Co może uczulać krzyżowo?

Najpopularniejsza wiosną jest brzoza, która w zależności od pogody kwitnie od marca do kwietnia. Nieprzyjemne objawy np. wzdęcia czy bóle brzucha są po zjedzeniu jabłka, gruszki, kiwi, czereśni, marchwi, selera, pomidora, curry. Rzadsze po zjedzeniu śliwki, banana, mango, brzoskwini, pomarańczy, soi, papryki, pieprzu, kminku, kolendry, orzechów albo migdałów. Kolejnym problematycznym drzewem jest leszczyna, która kwitnie od stycznia do kwietnia. Reakcje alergiczne mogą pojawić się po zjedzeniu orzechów. Trawy i zboża, pylące od kwietnia do października mogą wywołać reakcje po zjedzeniu kiwi, pomidora, mąki żytniej i pszennej. Rzadsze po zjedzeniu jabłka, gruszki, śliwki, brzoskwini, pomarańczy, melona, arbuza, selera, cebuli, fasoli, zielonego groszku, ryżu lub kontakcie z lateksem. Uczulenie na bylice od lipca do października może się objawiać po zjedzeniu marchwi, selera, pietruszki, szczypiorku, anyżu, curry. Rzadsze po zjedzeniu jabłka, gruszki, śliwki, brzoskwini, kiwi, banana, mango, grochu, pomidora, kopru, papryki, pieprzu, kminku, kolendry, orzechów lub kontakcie z lateksem. Kłopoty po schabowym? Dobrze sprawdzić, czy powodem nie jest alergia na kocią sierść. Kichanie lub kaszel po nocy na poduszce z pierza może oznaczać nietolerancję kurzego białka.

Alergiczna epidemia

Na różnego rodzaju uczulenia cierpi ponad 150 mln Europejczyków (w tym 13 mln Polaków). Na białka obecne w kociej ślinie, moczu i skórze kichaniem i łzawieniem oczu reaguje 8 proc. z nas. Liczba uczulonych na produkty spożywcze to ok. 17 mln. W 2025 r. alergie będą najprawdopodobniej dotykać co drugiego mieszkańca Europy. W Stanach Zjednoczonych uczulenie ma co piąty obywatel (to ok. 65 mln osób), z czego połowa na pyłki traw, 30 proc. na zwierzęta, a 10 proc. na jedzenie. To najbardziej powszechna z chorób przewlekłych. Liczba dzieci z alergiami w ostatnim dziesięcioleciu podwoiła się, a liczba wizyt w szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR) wzrosła w tej grupie siedmiokrotnie. Specjaliści prognozują, że za parę lat astma powiązana z alergiami będzie najczęstszą chorobą dziecięcą, wymagającą zwiększenia nakładów na opiekę zdrowotną.