Zdrowie psychiczne ratowników GOPR – jak zadbać o siebie w trudnych warunkach?

Ratownicy GOPR to w większości ochotnicy, którzy codziennie pomagają innym, a nierzadko narażają się na ekstremalne warunki, by ratować ludzkie życie. Ich odwaga i poświęcenie budzą ogromny szacunek, ale za tymi heroicznymi czynami często mogą się kryć trudne emocje i wyzwania. W oczach społeczeństwa ratownicy GOPR są symbolem siły i niezłomności, warto jednak pamiętać, że i oni czasem potrzebują wsparcia.

Codzienność ratowników GOPR często wiąże się z ogromnym wyzwaniem, jakim jest mierzenie się z zagrożeniem życia, byciem na standby-u, czy pracą pod presją czasu. W natłoku obowiązków i wielu różnych emocji łatwo zapomnieć o własnym zdrowiu psychicznym.

Z psycholożkami Agnieszką Gładysz z Centrum CBT oraz Adrianną Bernady z Ośrodka Dobrej Terapii rozmawiamy o tym, jak rozpoznać pierwsze symptomy przeciążenia psychicznego, a także o tym, jak radzić sobie z emocjami po trudnych akcjach. Przyjrzymy się także najważniejszym zagadnieniom związanym ze zdrowiem psychicznym ratowników górskich.

Wiele akcji ratunkowych to spotkanie z nieprzewidywalnością, a niestety czasem także z dramatycznymi wydarzeniami. Rozmówczynie podkreślają, że reakcje na stres mogą być bardzo różne i zależą od indywidualnych predyspozycji oraz sytuacji życiowej.

Z kolei Agnieszka Gładysz z Centrum CBT dodaje:

Nie każdy objaw stresu pojawia się natychmiast. Czasem skutki traumatycznych wydarzeń kumulują się w organizmie, dając o sobie znać dopiero po czasie.

Warto zwrócić uwagę na następujące symptomy:

• Długotrwała drażliwość – utrzymująca się ponad miesiąc po stresującym wydarzeniu.

• Trudności ze snem – bezsenność lub problemy z zasypianiem.

• Objawy somatyczne – bóle głowy, brzucha lub inne dolegliwości fizyczne.

• Powracające obrazy i wspomnienia – wywoływane przez dźwięki, zapachy czy konkretne miejsca.

• Unikanie kontaktu z traumą – np. unikanie terenów, gdzie doszło do wypadku lub rezygnacja z akcji w podobnych warunkach​.

W przypadku, gdy wyżej wymienione symptomy się pojawią i trwają kilka tygodni, warto sięgnąć po wsparcie specjalisty zdrowia psychicznego.

Ratownicy GOPR mogą mierzyć się nie tylko z fizycznymi wyzwaniami, ale również z konsekwencjami emocjonalnymi trudnych akcji. Z perspektywy psychologicznej ważne jest przepracowanie traumy w bezpiecznym otoczeniu, gdzie można otwarcie mówić o swoich przeżyciach.

Wartość tych metod wsparcia polega przede wszystkim na regulacji emocji i stworzeniu bezpiecznej przestrzeni do dzielenia się trudnymi doświadczeniami.

Niestety nie każdej osobie, która uległa wypadkowi w górach udaje się pomóc, a to może się wiązać z trudnymi emocjami, takimi jak poczucie winy czy bezradność. Dlatego też warto, aby ratownicy znali techniki radzenia sobie w takich sytuacjach. Co ważne powinny one być indywidualnie dopasowane do potrzeb ratownika.

Akceptacja emocji i świadomość własnych ograniczeń to istotny krok w procesie radzenia sobie z trudnymi sytuacjami.

W środowisku ratowników, nie tylko górskich, ale także ratowników medycznych, czy w ogóle wśród służb ratowniczych często wciąż pokutuje przekonanie o tym, że udzielający pomocy muszą być „twardzi”, odporni na trudne doświadczenia i zawsze gotowi do działania. 

Jak wskazuje Adrianna Bernady, to przekonanie może prowadzić do unikania korzystania z pomocy psychologicznej, ponieważ jest ona często błędnie utożsamiana ze słabością.

Tymczasem prawdziwa siła nie oznacza izolacji i radzenia sobie samemu, ale elastyczność w podejściu do emocji – umiejętność sięgania po wsparcie, gdy jest ono potrzebne. Tak jak w przypadku urazu fizycznego sięgamy po pomoc lekarza, tak samo w sytuacji psychicznego przeciążenia warto skorzystać z profesjonalnej pomocy psychologa.

Istnieją sposoby, które mogą pomóc ratownikom lepiej radzić sobie z obciążeniem psychicznym. Jak rekomendują ekspertki, warto m.in.:

• Dbać o równowagę – odpoczynek, regeneracja, zdrowa dieta i sen są kluczowe.

• Rozmawiać w zespole – omówienie akcji w grupie zmniejsza poczucie izolacji i pomaga przepracować trudne doświadczenia.

• Przyjmować własne emocje – pozwolenie sobie na przeżywanie trudnych emocji, zamiast ich tłumienia, ułatwia ich akceptację.

• Stosować techniki radzenia sobie ze stresem – np. techniki oddechowe, uziemiające (jak wymienianie kolorów wokół siebie) czy krótkie ćwiczenia uważności.

W sytuacjach kryzysowych, kiedy ktoś z zespołu potrzebuje wsparcia emocjonalnego, warto stosować zasadę trzech kroków pierwszej pomocy psychologicznej:

1. Popatrz – Oceń sytuację, sprawdź, czy jest bezpiecznie i zidentyfikuj potrzeby osoby w kryzysie.

2. Posłuchaj – Daj przestrzeń do wypowiedzenia się, nie przerywaj i okazuj zrozumienie.

3. Połącz – Skontaktuj osobę z dalszym wsparciem, rodziną lub specjalistą​.

Pierwszą pomoc psychologiczną powinien znać tak naprawdę każdy z nas, to uniwersalne zasady, które mogą się przydać także podczas wypadku na drodze.

Centrum CBT i Ośrodek Dobrej Terapii we współpracy z Fundacją GOPR uruchomili projekt mający na celu ułatwienie ratownikom górskim dostępu do pomocy psychologicznej. W jego ramach dostępne będą nie tylko indywidualne sesje terapeutyczne, ale także webinary, spotkania grupowe i szkolenia. Celem jest zwiększenie świadomości na temat zdrowia psychicznego wśród ratowników oraz stworzenie dla nich przestrzeni, w której mogą swobodnie mówić o swoich emocjach i doświadczeniach.

Jak podkreśla Adrianna Bernady, kluczowe jest wsparcie ratowników nie tylko w momencie kryzysu i traumatycznych doświadczeń, ale także w uczeniu się narzędzi pozwalających na utrzymanie długofalowej odporności i elastyczności psychicznej. Z kolei jak zauważa Agnieszka Gładysz ważne jest także, aby bliscy ratowników GOPR mieli możliwość skorzystania ze wsparcia.

Wyzwania, z jakimi mierzą się ratownicy GOPR, często nie pozostają bez wpływu na ich najbliższych. Rodziny również odczuwają stres związany z ryzykiem i niebezpieczeństwami zawodowymi. 

W związku z tym wsparcie psychologiczne powinno obejmować także rodzinę, aby zminimalizować konsekwencje emocjonalne w ich życiu. W ramach projektu Fundacji GOPR planowane są indywidualne sesje terapeutyczne oraz spotkania edukacyjne, aby zwiększyć świadomość i umiejętności radzenia sobie z emocjami wśród bliskich ratowników.

Więcej informacji: czytaj na CBT.PL.