Zdrowie a finanse: jak nadciśnienie i stres obniżają dochody Polaków

Zależność między zdrowiem a zasobnością portfela jest obustronna, ale u osób po pięćdziesiątce to zdrowie częściej decyduje o kondycji finansowej niż odwrotnie. Zespół ekonomistów z Akademii Leona Koźmińskiego, analizując dane z europejskiego badania SHARE, pokazuje, że depresja najmocniej obniża dochody, a w Polsce powszechne nadciśnienie realnie uszczupla budżety gospodarstw domowych. „Finanse oddziałują na zdrowie głównie przez stres i ograniczenie możliwości prowadzenia zdrowego stylu życia” - mówi prof. Piotr Białowolski.

Badacze: prof. Piotr Białowolski, prof. Andrzej Cwynar i prof. Dorota Węziak-Białowolska przeanalizowali dane z europejskiego sondażu zdrowia, starzenia i emerytur SHARE prowadzonego co dwa lata w 29 krajach. Zastosowana metodologia pozwoliła powiązać odpowiedzi dotyczące zdrowia fizycznego i psychicznego oraz sytuacji finansowej z twardymi wskaźnikami dochodów i diagnoz medycznych. Konkluzja jest jednoznaczna: wpływ zdrowia na finanse jest wyraźniejszy niż finansów na zdrowie. Szczególnie silnym faktorem spadku dochodów okazują się epizody depresyjne, a w polskiej próbce masowość występującego nadciśnienia.

Ekonomiści przyjrzeli się pięciu chorobom najczęściej odpowiadającym za zgony w krajach OECD: zawałowi, udarowi, nowotworom, cukrzycy i nadciśnieniu. W Polsce diagnozę nadciśnienia ma ponad połowa osób 50+, cukrzycę (18%), a wśród nagłych zdarzeń zdrowotnych dominuje zawał (17,4%). Częstość występowania tych schorzeń jest u nas wyższa niż średnio w Europie, co wprost przenosi się na gospodarkę domową.

Wyniki pokazują, że subiektywne poczucie trudności finansowych bywa silniej powiązane z gorszym zdrowiem psychicznym i fizycznym niż „twarde” parametry dochodów czy oszczędności.

Po przekroczeniu 65. roku życia związek zdrowia i finansów nie znika, ale zmienia charakter. Stres o bieżące wpływy staje się mniej istotny dzięki systemowi emerytalnemu, natomiast rośnie znaczenie barier funkcjonalnych. Analiza wykazała, że ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu u seniorów obniżają zasobność portfela, a problemy z mobilnością wiążą się ze spadkiem wartości majątku. W grupie 50-65 lat zależność jest inna: bardziej widoczny jest związek zdrowia psychicznego z poziomem dochodów.

Diagnozy raka, cukrzycy, udaru czy zawału istotnie obniżają prawdopodobieństwo bycia aktywnym zawodowo u osób starszych. Po rozpoznaniu nowotworu spada ono o ponad 3 punkty procentowe, a przy cukrzycy, udarze i zawale o około 1,5 punktu. Trzeba pamiętać, że mowa o populacji, w której już przed zdarzeniem zdrowotnym zatrudnienie dotyczyło około jednej czwartej badanych.

Skuteczna profilaktyka, łatwiejszy dostęp do opieki, wsparcie psychologiczne i włączanie wskaźników finansowych do praktyki klinicznej mogą ograniczać spadki zatrudnienia oraz ryzyko utraty majątku wynikające z pogarszającego się zdrowia. Ekonomista rekomenduje, by lekarze uważniej wychwytywali sygnały stresu ekonomicznego u pacjentów, bo subiektywne obawy o budżet silnie łączą się z problemami zdrowia psychicznego. Kluczowa jest też edukacja finansowa, która wzmacnia odporność psychiczną i pomaga lepiej radzić sobie z chorobą.