Wybierasz się do krajów tropikalnych? Na te choroby trzeba się zaszczepić

Sezon wakacyjny to czas, gdy wiele osób wybiera się na egzotyczne wycieczki do strefy tropikalnej. Aby upewnić się, że podróż będzie bezpieczna i niezapomniana, kluczowe jest odpowiednie przygotowanie, szczególnie pod kątem zdrowia. Podpowiadamy, jak przygotować się do zdrowej podróży w tropiki.

Gdy szykujemy się do wyjazdu, często koncentrujemy się na pakowaniu takich rzeczy jak ubrania, sprzęt turystyczny czy zapasy filtrów przeciwsłonecznych i kart pamięci do aparatów. Lekarze jednak zwracają uwagę, że równie ważne jest zabezpieczenie się przed chorobami, które mogą czyhać w różnych zakątkach świata. Oto kilka wskazówek, jak przygotować się do bezpiecznej podróży w tropiki.

Przed wyjazdem do tropików konieczna jest konsultacja w przychodni medycyny podróży. Specjalista od chorób zakaźnych, medycyny tropikalnej lub medycyny podróży dostarczy informacji o zasadach przygotowania do podróży i pobytu w miejscu docelowym. Taką wizytę najlepiej zaplanować na 6-8 tygodni przed wyjazdem, co umożliwi zastosowanie zalecanej profilaktyki, w tym szczepień ochronnych czy leków przeciw malarii.

Szczepienia to kluczowy element profilaktyki zdrowotnej przed podróżą. Słabe warunki higieniczno-sanitarne, występowanie wielu różnych chorób oraz niski poziom opieki zdrowotnej w krajach będących kierunkiem egzotycznych wojaży są argumentem, by zastanowić się nad pakietem szczepień ochronnych. Choroby jak: żółta gorączka, wirusowe zapalenie wątroby typu A czy dur brzuszny stanowią poważne zagrożenie dla podróżujących. Dlatego Główny Inspektorat Sanitarny zaleca konsultację ze specjalistą medycyny podróży przed każdym wyjazdem do tropików.

W Polsce dostępni są specjaliści od medycyny podróży, którzy nie tylko przeprowadzą niezbędne szczepienia, ale również udzielą porad dotyczących profilaktyki chorób tropikalnych. Niektóre szczepienia wymagają serii dawek, więc proces immunizacji należy rozpocząć co najmniej 6 tygodni przed planowanym wyjazdem. Szczepionki dla podróżujących nie są refundowane przez NFZ. Prywatne punkty oferujące kompleksową opiekę przed podróżą mają w swojej ofercie specjalne „pakiety” szczepień przygotowanych pod konkretne rejony świata wraz z kwalifikacją lekarską do każdorazowego szczepienia.

Tu znajdziesz aktualny wykaz punktów szczepień, w których wykonywane są szczepienia przed wyjazdem za granicę.

Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualną sytuację epidemiologiczną w kraju docelowym. Informacje o zagrożeniach epidemiologicznych publikuje Główny Inspektorat Sanitarny w zakładce Bezpieczne podróżowanie, szczegółowe dane dotyczące zagrożeń znajdziemy też na amerykańskiej stronie Centers for Disease Control and Prevention.

W zależności od sytuacji w kraju docelowym, zalecane szczepienia mogą obejmować choroby takie jak:

• żółta gorączka,

• dur brzuszny,

• wirusowe zapalenie wątroby typu A,

• choroby meningokokowe,

• kleszczowe zapalenie mózgu,

• japońskie zapalenie mózgu,

• wścieklizna.

Szczepienie przeciwko żółtej gorączce jest szczepieniem wymaganym (obowiązkowym) przy wjeździe do niektórych krajów strefy tropikalnej, przede wszystkim w Afryce i Ameryce Południowej. W tych krajach Międzynarodowa Książeczka Szczepień (tzw. żółta książeczka) zgodnie z międzynarodowymi przepisami zdrowotnymi stanowi potwierdzenia posiadania wymaganych szczepień. Wykonanie pozostałych szczepień jest dokumentowane przez lekarza w Międzynarodowej Książeczce Szczepień na wniosek pacjenta. 

Wyjazd za granicę to również dobry moment na uzupełnienie rutynowych szczepień przeciwko:

• tężcowi, błonicy i krztuścowi,

• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,

• odrze, śwince i różyczce,

• poliomyelitis.

Dr n. med. Piotr Kajfasz, specjalista chorób zakaźnych, medycyny morskiej i tropikalnej, w materiale przygotowanym dla GIS wymienia najważniejsze choroby tropikalne, na które należy zwrócić uwagę podczas podróży:

Żółta gorączka

Żółta gorączka to choroba wirusowa, która może mieć śmiertelny przebieg, szczególnie w Afryce subsaharyjskiej i tropikalnych regionach Ameryki Południowej. Komary z rodzaju Aedes, Haemagogus, Sabethes są wektorami tej choroby. Choć nie istnieje leczenie przyczynowe, skuteczną metodą zapobiegania jest szczepienie. Szczepionka Stamaril podawana jest podskórnie lub domięśniowo i zapewnia wieloletnią ochronę, choć wymagane jest jej powtórzenie co 10 lat. Szczepienie to jest wymagane przez WHO przy wjazdach do niektórych krajów afrykańskich i Gujany Francuskiej.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A, znane jako żółtaczka pokarmowa, jest zagrożeniem w ciepłych i tropikalnych klimatach. Ryzyko zakażenia dla osób niezaszczepionych wynosi 3%. W Polsce dostępne są szczepionki Avaxim, Havrix Junior i Havrix Adult, podawane w dwóch dawkach w odstępie 6-12 miesięcy. Osoby niezaszczepione przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B powinny otrzymać szczepionkę Twinrix Adult, podawaną według schematu 0-1-6 miesięcy, z możliwością przyspieszonego cyklu immunizacyjnego.

Dur brzuszny

Dur brzuszny to ciężka choroba bakteryjna, przenoszona przez skażoną wodę lub pokarmy. W Polsce stosuje się szczepionkę Typhim Vi, podawaną w jednej dawce, która zapewnia ochronę od 3 do 5 lat.

Błonica, tężec i poliomyelitis

Szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi i poliomyelitis są częścią Programu Szczepień Ochronnych. Przed wyjazdem do tropików, po 8-10 latach od ostatniej immunizacji, zaleca się podanie dawki przypominającej. W Polsce dostępne są szczepionki skojarzone Dultavax i Boostrix Polio.

Wścieklizna

Wścieklizna to ostra choroba neurologiczna, która bez leczenia prowadzi do śmierci. Wyróżniamy wściekliznę leśną, z lisami, jenotami i kunami jako rezerwuarami wirusa, oraz miejską, gdzie nosicielami są psy i koty. Zagrożenie stanowią również nietoperze, szczególnie w Ameryce Łacińskiej. Większość przypadków wścieklizny notuje się w krajach subtropikalnych i tropikalnych. Szczepienia są skuteczną metodą profilaktyki. W Polsce dostępne są szczepionki Verorab i Rabipur. Podstawowa immunizacja składa się z trzech dawek, a dawka przypominająca przedłuża odporność na wiele lat. Szczepienia są zalecane przed wyjazdami do regionów z wścieklizną miejską i dla osób eksplorujących jaskinie.

Meningokoki

Zakażenie meningokokami może prowadzić do sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Nosicielstwo bakterii Neisseria meningitidis jest powszechne. Inwazyjna choroba meningokokowa może skutkować trwałymi powikłaniami, takimi jak głuchota, uszkodzenia neurologiczne czy niewydolność nerek. W Polsce zapadalność jest niska, ale w krajach azjatyckich i afrykańskich może być znacznie wyższa. Szczepienia są najlepszą formą profilaktyki. Zaleca się podanie szczepionki czterowalentnej ACWY, która zapewnia ochronę na co najmniej 5 lat. Niektóre kraje, jak Arabia Saudyjska, wymagają szczepienia przy wjeździe.

Cholera

Cholera to bakteryjna choroba zakaźna, której głównym objawem jest wodnista biegunka. Może prowadzić do odwodnienia i śmierci. W Polsce dostępna jest doustna szczepionka Dukoral. Podstawowa immunizacja wymaga dwóch dawek. Szczepionka dodatkowo chroni przed zakażeniami ETEC, częstą przyczyną biegunki u podróżnych.

Japońskie zapalenie mózgu

Japońskie zapalenie mózgu to choroba wirusowa przenoszona przez komary. Endemiczne obszary to Azja Południowo-Wschodnia i subkontynent Indyjski. Ryzyko zakażenia wzrasta na terenach wiejskich i podmokłych. Swoista immunizacja przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu polega na podaniu dwóch dawek szczepionki według schematu 0-28 dzień. W Polsce dostępna jest inaktywowana szczepionka przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu. Pełną protekcję nabywa się około 7 dnia od drugiej dawki.

Podstawą bezpieczeństwa zdrowotnego w tropikach jest higiena osobista. Mycie rąk, unikanie nieprzegotowanej wody i surowych pokarmów oraz ochrona przed owadami są kluczowe dla uniknięcia chorób. Warto mieć przy sobie preparaty do dezynfekcji rąk, szczególnie w miejscach, gdzie dostęp do bieżącej wody może być ograniczony. Podczas pobytu w tropikach należy również unikać chodzenia boso oraz kąpieli w wodach śródlądowych, takich jak jeziora i rzeki, które mogą być źródłem zakażeń. Używanie moskitier podczas snu i noszenie odzieży ochronnej, która zakrywa większość ciała, to dodatkowe środki zapobiegające ukąszeniom przez owady.

Większość chorób występujących w strefach tropikalnych charakteryzuje się gorączką lub intensywnymi biegunkami, które mogą prowadzić do groźnych dla życia stanów, takich jak odwodnienie czy zaburzenia pracy serca. Trudności w dostępie do opieki medycznej w niektórych regionach mogą zwiększać ryzyko poważnych powikłań. Dlatego też, zanim wyruszymy w podróż, warto skorzystać z dostępnych środków profilaktycznych i poznać metody zapobiegania chorobom tropikalnym, a w podróży, pamiętać o potencjalnych zagrożeniach!

Przydatne informacje dla podróżujących po świecie znajdziesz też na stronie WHO: Travel advice (who.int) oraz brytyjskiej NaTHNaC - Home (travelhealthpro.org.uk) stworzonej dla ochrony zdrowia podróżnych.

Bon voyage!