EU Respiratory Day 2025: cztery filary profilaktyki przeciw grypie, COVID-19, RSV i pneumokokom

Unia Europejska stawia na spójny, oparty o dane front profilaktyki przeciw czterem najważniejszym infekcjom dróg oddechowych: grypie, COVID-19, RSV i pneumokokom. W Brukseli, podczas EU Respiratory Day 2025, przedstawiciele KE, ECDC i eksperci państw członkowskich zgodzili się, że skuteczna ochrona zdrowia publicznego wymaga jasno zdefiniowanych celów wyszczepialności, cyfryzacji danych, konsekwentnej komunikacji oraz inwestycji w szczepienia. To plan, który ma działać zarówno na poziomie indywidualnym, jak i populacyjnym jako tarcza bezpieczeństwa dla całego społeczeństwa.

Bez wspólnych celów i jednolitego raportowania nie da się zarządzać profilaktyką przeciw grypie, COVID-19, RSV i pneumokokom w skali kontynentu. Eksperci, uczestnicy EU Respiratory Day 2025 podkreślili, że ambicją UE jest przełożenie doświadczeń z grypy na cały pakiet szczepień dla dorosłych. Jak ujęła to prof. Marta Nunes z Université Claude Bernard Lyon, dyrektor Centrum Doskonałości Patogenów Układu Oddechowego (CERP):

Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych wskazuje wprost, że tylko kompleksowe podejście: łączące cele wyszczepialności, nowoczesny nadzór epidemiologiczny, zaufanie społeczne oraz finansowanie pozwoli krajom UE, w tym Polsce, nadążyć za zmieniającą się epidemiologią i w pełni wykorzystać potencjał nauki.

Państwa członkowskie powinny wyznaczać docelowe progi wyszczepialności dla dorosłych, tak jak od lat dzieje się to w przypadku grypy (75 proc.). Jasny, publicznie komunikowany cel staje się instrumentem mobilizacji: pomaga planować zakupy, ustalać priorytety kliniczne i monitorować postęp w czasie. To również narzędzie budowania odpowiedzialności. Jeżeli wiadomo, dokąd zmierzamy, łatwiej rozliczać instytucje z efektów.

Dane decydują o skuteczności polityk zdrowotnych. Tymczasem dziś zaledwie 15 z 42 krajów europejskich regularnie raportuje zasięg szczepień wśród seniorów. Taki deficyt informacji zmusza decydentów do działania w półmroku. Rozwiązaniem jest integracja rejestrów szczepień z elektroniczną dokumentacją medyczną oraz harmonizacja w ramach European Health Data Space, co umożliwi bieżące śledzenie zachorowań, wyszczepialności i skuteczności preparatów w warunkach rzeczywistych.

W Polsce pojawił się nowy „raport o chorobach zakaźnych” koordynowany przez GIS i CeZ, który wreszcie pozwala monitorować sytuację epidemiologiczną w czasie zbliżonym do rzeczywistego. To ważny krok, ale eksperci przypominają, że system wymaga doprecyzowania: brakuje m.in. kompletu informacji o pneumokokach, szczegółów dotyczących dawek, miejsca szczepienia czy statusu refundacji. Taka granulacja jest niezbędna, aby oceniać skuteczność poszczególnych programów i szybko usuwać bariery.

Dezinformacja zdrowotna osłabia odporność społeczną równie skutecznie jak wirusy. Dlatego obok naukowych dowodów potrzebny jest trwały sojusz polityków, lekarzy, naukowców, organizacji pacjentów i mediów. Komunikacja powinna być prosta, szczera i uwzględniać realne obawy, zwłaszcza pacjentów z chorobami przewlekłymi. Kluczowa jest codzienna rekomendacja szczepień przez zaufane osoby: lekarzy rodzinnych, farmaceutów i pielęgniarki. 

Szczepienia to jedna z najbardziej opłacalnych interwencji zdrowia publicznego, a dowody z wielu krajów są wymowne. Po wprowadzeniu populacyjnych szczepień przeciw HPV w Australii odnotowano spadek odsetka porodów przedwczesnych i noworodków z małą masą urodzeniową, a sam kraj ma dziś jeden z najniższych wskaźników raka szyjki macicy. W Irlandii szczepionki przeciw COVID-19 zapobiegły około 100 tysiącom hospitalizacji. Zastosowanie przeciwciała monoklonalnego przeciw RSV przyniosło ponad 80-procentowy spadek hospitalizacji niemowląt w państwach, które wdrożyły program, a program dla seniorów w Szkocji wiąże się z 62-procentowym spadkiem liczby przyjęć.

Mimo tych dowodów większość państw UE przeznacza na szczepienia mniej niż 0,5 proc. budżetu zdrowia, podczas gdy w USA to około 2,3 proc. Podczas konferencji eksperci podali wskaźnik, który dobrze podsumowuje rachunek ekonomiczny: każde zainwestowane 1 euro w szczepienia dorosłych przynosi średnio 19 euro zwrotu w postaci unikniętych kosztów leczenia i hospitalizacji.

W Polsce korzystny efekt przyniosło poszerzenie kompetencji farmaceutów i uproszczenie ścieżki pacjenta do szczepienia w aptece. To skraca czas, zmniejsza bariery i zwiększa dostępność. Widać również, że rekomendacje koadministracji, na przykład jednoczesnego szczepienia przeciw RSV i grypie, ułatwiają logistykę i podnoszą zasięg w sezonie. Do tego dochodzą mobilne punkty, ograniczanie barier administracyjnych i edukacja prowadzona tam, gdzie ludzie żyją i pracują: w szkołach, zakładach pracy i przestrzeni publicznej. Wspólnym mianownikiem pozostają cele wyszczepialności i dane tylko one pozwalają sprawiedliwie oceniać postęp i kierować wsparcie tam, gdzie jest najbardziej potrzebne.
Europa rysuje plan wieloletniej odporności na infekcje dróg oddechowych: ambitne, mierzalne cele wyszczepialności, wiarygodne dane zintegrowane w EU Health Data Space, komunikację odporną na dezinformację i inwestycje, które zwracają się wielokrotnie. To nie tylko ochrona jednostki, ale też polityka bezpieczeństwa zdrowotnego.

Polska dzięki wzmocnieniu nadzoru, wykorzystaniu kompetencji farmaceutów i konsekwentnej edukacji może być jednym z beneficjentów tego zwrotu ku profilaktyce.