Szczepienia dorosłych. W Polsce za mało je promujemy

Szczepienia dla dorosłych są ważnym elementem dbania o zdrowie własne, ale i społeczne. Nie tylko chronią przed chorobami, ale mogą też pomóc w zmniejszeniu kosztów opieki zdrowotnej i zapobieganiu groźnym epidemiom. Eksperci apelują o większą promocję szczepień dla osób pełnoletnich.

Żyjemy coraz dłużej. Jesteśmy w związku z tym narażeni na wiele czynników rozwoju chorób, które osłabiają naszą odporność. Coraz większym problemem zdrowotnym – wraz ze starzeniem się społeczeństw – staje się tzw. immunosenescencja, czyli zmniejszanie się ochronnych efektów szczepień u osób starszych, które te szczepienia przeszły w dzieciństwie. Dlatego, biorąc pod uwagę te czynniki, należy promować szczepienia osób dorosłych. Eksperci zachęcają do tego, by takiej profilaktyce poddawały się osoby dorosłe

Rozwój technologii powoduje, że każdego roku rejestrowane są nowe szczepionki, z których część mogłaby zostać włączona do programu profilaktyki i zapobiegania chorobom zakaźnym w Polsce. Wymagałoby to również zmian systemowych, takich jak: opracowanie strategii szczepień osób dorosłych jako elementu krajowego programu zdrowia publicznego, rozszerzenie programu szczepień obowiązkowych oraz podniesienie poziomu finansowania. Konieczne są także opracowanie indywidualnych protokołów szczepień dla osób dorosłych i wzmocnienie podstawowej opieki zdrowotnej, przez m.in. wprowadzenie odpowiednich mechanizmów finansowych promujących profilaktykę. Wymaga to również nakładów na edukację pracowników ochrony zdrowia i stworzenie efektywnej ścieżki refundacyjnej dla szczepionek.

W Unii Europejskiej każdy kraj opracowuje własne zalecenia dotyczące szczepień, rozbieżności są jednak znacznie mniejsze w przypadku dzieci niż w zaleceniach dla osób starszych (w odniesieniu do progów wieku szczepienia, zalecanych szczepionek, refundacji przez system zabezpieczenia społecznego itp.). Analizy farmakoekonomiczne wskazują jednoznacznie, że szczepienie, zarówno dzieci, jak i osób dorosłych, jest opłacalne dla systemu ochrony zdrowia. Prof. Marcin Czech, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego zwraca uwagę, że w wielu krajach zauważono wpływ szczepień na politykę fiskalną.

Prof. Marcin Czech zauważa, że mimo iż wielu dorosłych ma świadomość, jak ważne są szczepienia po wkroczeniu w dorosłość, to dla nich często barierą mogą być wysokie koszty szczepionki. Nie każdy jest bowiem w stanie zapłacić za nią kilkaset złotych.

Przy okazji specjalista zauważa, że Polska jest krajem, który wydaje najmniej w Europie na szczepienia. Jak podał, średni koszt nabycia szczepionek (na obywatela) wyniósł 1203 euro. Najwyższy był w Niemczech i wyniósł 3 tys. euro, w Grecji i Luksemburgu 1700 euro, w Rumunii 511 euro, a w Polsce był najniższy -  to tylko 350 euro.

W polskim systemie ochrony zdrowia brakuje jasnej i przemyślanej strategii wykorzystania szczepień, jako taniej metody profilaktyki, zwłaszcza u osób z grup podwyższonego ryzyka, m.in. po przeszczepach, w trakcie leczenia onkologicznego czy po utracie śledziony. Nie istnieje też kalendarz szczepień dla dorosłych, choć jak wskazują specjaliści, każdy z nas powinien aktualizować szczepienia przez całe życie. Analizę sytuacji w szczepieniach dorosłych, porównanie sytuacji w Polsce z innymi krajami Europy oraz rekomendacje zmian zawiera raport „Szczepienia dorosłych: potrzeby i możliwości. Raport otwarcia”, opublikowany przez Modern Healthcare Institute. Prof. Jacek Wysocki, prezes Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, w swoim rozdziale tego raportu podkreśla:

Populacja osób młodszych generalnie jest mniej podatna na ciężki przebieg zakażeń, ale współczesna medycyna w walce z groźnymi chorobami, takimi jak nowotwory czy choroby o podłożu autoimmunologicznym, stosuje coraz szerzej leki, które są bardzo skuteczne w leczeniu tych chorób, jednak ich częstym działaniem ubocznym jest upośledzenie odporności osób leczonych. Z tego powodu można wyodrębnić drugą, niemałą populację osób, dla których choroby infekcyjne stanowią bardzo poważne zagrożenie. Prof. Wysocki dodaje, że wykorzystanie szczepionek w populacji dorosłych, zwłaszcza w naszym kraju jest niewystarczające, a mają one duży potencjał w obszarze wydłużenia życia ludzkiego oraz poprawy jego jakości, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, z jednej strony – coraz bardziej starzejące się społeczeństwo, a z drugiej – rosnący udział osób przewlekle chorych, skutecznie leczonych metodami upośledzającymi odporność.

Od niedawna na szczeblu europejskim realizowana jest inicjatywa „Vaccines Europe”, wzywająca do podjęcia działań mających na celu wykorzystanie szczepień osób dorosłych do ochrony przed chorobami, którym można w ten sposób zapobiegać. Magdalena Władysiuk (HTA Consulting) zwraca uwagę, że Polska wykorzystuje szczepienia osób dorosłych w mniejszym stopniu niż m.in. pozostałe kraje Grupy Wyszehradzkiej, które „oferują szerszą gamę szczepień finansowanych z budżetu państwa, jednak kierowane są one przede wszystkim do grup zwiększonego ryzyka zachorowania lub ciężkiego przebiegu choroby. Zalicza się do nich m.in. osoby starsze, z chorobami immunologicznymi, z obniżoną odpornością, po przeszczepach, a także dorosłych przebywających w domach pomocy społecznej.”

Wszystkie państwa Unii Europejskiej, a także Wielka Brytania, w pewnym stopniu angażują się finansowo w programy szczepień ochronnych dla populacji dorosłej. Niemniej jednak, zakres oferowanych działań profilaktycznych, mechanizmy finansowania oraz regulacje dotyczące odpłatności i refundacji poszczególnych preparatów różnią się znacząco w zależności od kraju.

– Wyjątkowym przypadkiem jest unifikacja podejścia wobec szczepienia przeciwko COVID-19, które realizowane jest bezpłatnie na terenie całej Unii Europejskiej oraz Wielkiej Brytanii – podkreśla Magdalena Władysiuk.

w materiale wykorzystano także źródła: raport „Szczepienia dorosłych: potrzeby i możliwości. Raport otwarcia”, mat. pras.