Solidarność międzypokoleniowa i polityka senioralna receptą na ageizm

Ageizm – dyskryminacja ze względu na wiek – jest coraz częstszym problemem w krajach wysoko rozwiniętych, również w Polsce. Osoby starsze są dyskryminowane nie tylko w kwestii zatrudnienia, ale też usług medycznych. Receptą na ageizm jest z jednej strony solidarność międzypokoleniowa, a z drugiej – dbanie o zdrowie.

Robert Butler, amerykański geriatra, psychiatra i gerontolog, w 1969 roku zdefiniował ageizm jako „proces systematycznego tworzenia stereotypów i dyskryminowania ludzi z powodu tego, że są starzy”. Dawniej osoby starsze były szanowane za doświadczenie i wiedzę, jednak w ostatnim półwieczu zmieniło się ich postrzeganie. WHO definiuje ageizm jako formę oceniania innych na podstawie wieku, często prowadzącą do złego traktowania osób starszych.

Ageizm to zjawisko znane w USA i Europie Zachodniej od lat, a jego skala może dorównywać rasizmowi i seksizmowi. W Polsce jest to problem zauważany od niedawna. Badania wskazują, że 42% respondentów spotkało się z ageizmem, głównie na rynku pracy, gdzie osoby starsze są postrzegane jako mniej efektywne. Zjawisko to nasila się wraz ze starzeniem się społeczeństwa. Problem w Polsce może w najbliższych latach narastać ze względu na zmiany struktury demograficznej: bardzo szybko przybywa osób starszych w stosunku do osób z młodszego pokolenia, co jest z jednej strony spowodowane wydłużeniem życia, a z drugiej – dramatycznym spadkiem liczby urodzeń.

Ageizm polega na traktowaniu osób starszych jako mniej kompetentnych lub mniej wartościowych i stopniowym wykluczaniu ich z życia zawodowego, społecznego, kulturalnego. Może się też wiązać z ograniczeniem dostępu do usług medycznych. Dr hab. Marta Podhorecka z Katedry Geriatrii Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Bydgoszczy wymienia tu m.in. takie zachowania jak ignorowanie skarg pacjentów starszych (personel medyczny objawy zgłaszane przez osoby starsze traktuje często jako naturalny proces starzenia). Może to opóźniać postawienie diagnozy, co wiąże się z pogorszeniem stanu zdrowia, gorszymi rokowaniami, doprowadzeniem do zależności od innych osób, ale też z koniecznością większych nakładów na późniejszą opiekę. Ageizm może też wpływać negatywnie na emocje osoby starszej, co także ma niekorzystny wpływ na jej zdrowie

Ageizm objawia się m.in. ograniczeniem dostępu do usług medycznych i wykluczeniem społecznym. Często ignorowane są skargi zdrowotne seniorów, co prowadzi do opóźnienia diagnoz i pogorszenia ich stanu zdrowia. Dyskryminacja negatywnie wpływa również na psychikę starszych osób, co z kolei odbija się na ich zdrowiu fizycznym.

Najskuteczniejszym sposobem walki z ageizmem jest solidarność międzypokoleniowa i działania wspierające seniorów. Z badań dr hab. Marty Podhoreckiej wynika, że najlepszym sposobem przeciwdziałania ageizmowi jest solidarność międzypokoleniowa. Mniej przypadków dyskryminującego podejścia do osób starszych jest w rodzinach wielopokoleniowych, a także np. w zawodach medycznych, które pracują z osobami starszymi (jak fizjoterapeuci). Ważnym elementem przeciwdziałania są programy profilaktyczne, takie jak szczepienia i edukacja zdrowotna. Kampanie edukacyjne, np. dotyczące szczepień, pomagają seniorom lepiej zadbać o zdrowie i przeciwdziałają stereotypom dotyczącym osób starszych.

Poprawie stanu zdrowia osób starszych i jednocześnie zwalczaniu jednego z głównych ageistowskich stereotypów może się też przysłużyć mądra polityka państwa, m.in. w zakresie szczepień, np. udostępnianie bezpłatnych szczepionek tej grupie wiekowej. Obecnie bezpłatne dla osób powyżej 65. roku życia są jedynie szczepienia przeciw grypie i pneumkokokom. Osoby powyżej 65. roku życia (z wielochorobowością) mogą też korzystać z 50-procentowej refundacji szczepienia przeciw półpaścowi, choć ze względu na sytuację ekonomiczną seniorów, zdaniem wielu ekspertów, wszystkie szczepienia dla tej grupy wiekowej powinny być bezpłatne i uwzględnione na wykazie bezpłatnych leków dla seniorów powyżej 65+.

Ważna jest też edukacja w zakresie szczepień – propagowanie kalendarza szczepień dla osób starszych. Istotny element stanowią w tym zakresie kampanie edukacyjne, jak właśnie startująca kampania Nie daj się RSV. Nie ryzykuj, zapytaj lekarza o szczepienie. Szczepionka przeciw temu wirusowi jest obecnie rekomendowana już dla osób powyżej 50 r. życia, mających obniżoną odporność czy schorzenia współistniejące, takie jak POChP, astma, przewlekła niewydolność serca czy cukrzyca.

na podst. mat. pras.