Sejm o mobbingu w pracy jako problemie systemowym. Czy czekają nas zmiany?

Mobbing w pracy przestaje być jedynie sporem pracownik kontra pracodawca, a coraz wyraźniej staje się tematem polityki publicznej z konsekwencjami dla zdrowia psychicznego, rynku pracy i PKB. Podczas konferencji zorganizowanej w Sejmie „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” politycy, inspektorzy pracy, prawnicy dyskutowali o tym, jak zmienić prawo, praktykę i sposób reagowania instytucji na przemoc w miejscu pracy. W centrum znalazło się pytanie nie tyle czy jest problem, ale jakie rozwiązania rzeczywiście działają?

Konferencję otworzyła Monika Wielichowska, Wicemarszałek Sejmu RP. Już na początku jasno przesunęła akcent z indywidualnych dramatów na odpowiedzialność instytucji i państwa. Zwracała uwagę na mobbing w pracy jako problem systemowy:

Wielichowska podkreśliła, że przemoc w pracy uderza w podstawowe poczucie bezpieczeństwa człowieka, a nie tylko w jego karierę zawodową czy pozycję w firmie. Jak mówiła: 

Wicemarszałek bardzo wyraźnie zdefiniowała też rolę państwa w przeciwdziałaniu mobbingowi, wskazując zarówno na legislację, jak i na działania edukacyjne i prewencyjne: 

Wielichowska zwróciła uwagę, że w dyskusji o mobbingu nie ma miejsca na bieżący spór polityczny, bo to nie jest pole do politycznych sporów, a przestrzeń wspólnej odpowiedzialności.

Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazała, że mobbing w pracy to problem także dla systemu ochrony zdrowia. Ministra przypomniała, że dobra praca to nie tylko wynagrodzenie czy formalnie poprawna umowa, lecz całość warunków również psychospołecznych: 

Dziemianowicz-Bąk przywołała niepokojące dane o skali zjawiska w Polsce: 

Odwołała się też do najnowszego raportu „Bezpieczeństwo w pracy w 2025 roku” koalicji Bezpieczni w Pracy, zwracając uwagę na deficyt wiedzy wśród pracowników o procedurach ochronnych. W obecnym roku, w porównaniu z rokiem 2019 wśród pracowników zaobserwować można spadek znajomości terminu mobbing, a co trzeci pracownik nie ma wystarczającej wiedzy co do tego, jakie są w jego firmie obowiązujące procedury, czy gdzie szukać pomocy i informacji na ten temat oraz w jaki sposób z tymi przykrymi doświadczeniami można sobie radzić.

Kluczowym elementem wystąpienia Agnieszki Dziemianowicz-Bąk były plany legislacyjne resortu. Szefowa MRPiPS wprost przyznała, że obecna definicja mobbingu w kodeksie pracy nie nadąża za realiami rynku pracy. Ministra podkreśliła, że planowana nowelizacja ma uporządkować nie tylko definicję, ale też skutki prawne i co kluczowe obowiązki prewencyjne po stronie pracodawców: 

Zapowiedziała, że nowelizacja ma wymusić systemowe działania antymobbingowe w zakładach pracy z realnym udziałem strony pracowniczej. Jednym z elementów ma być również wzmocnienie funkcji odstraszającej prawa poprzez podniesienie minimalnych kwot zadośćuczynienia: 

Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy, w swoim wystąpieniu połączył wątki zdrowotne, ekonomiczne i organizacyjne. Przypomniał, że cykl 16 regionalnych konferencji, który zakończył się sejmowym wydarzeniem, był skoncentrowany nie tylko na definicji mobbingu, ale szerzej na zagrożeniach psychospołecznych w pracy. 

Główny Inspektor zwrócił uwagę, że koszty mobbingu nie ograniczają się do cierpienia konkretnego pracownika ani nawet do strat pracodawcy, ale realnie obciążają system ochrony zdrowia i całą gospodarkę: 

Stanecki przywołał też szacunki OECD, które podaje, że zaburzenia psychiczne oznaczają spadek PKB o 4%. Stanecki mocno zaakcentował też rolę prewencji i edukacji oraz skalę działań PIP zarówno szkoleniowych, jak i doradczych. Dane o liczbie porad prawnych, szkoleń i publikacji pokazują, że popyt na rzetelną informację o mobbingu stale rośnie.

Jednym z kluczowych tematów konferencji były komisje antymobbingowe: ich rola, status i praktyka działania. Prof. dr hab. Arkadiusz Sobczyk, ekspert prawa pracy zwracał uwagę, że komisja antymobbingowa de facto wykonuje czynności bardzo zbliżone do organów władzy publicznej: zbiera dowody, ocenia zachowania, formułuje wnioski. Stąd, jak argumentował, musi działać według jednoznacznej procedury, a pracodawca nie może traktować jej istnienia jako formalności na potrzeby kontroli czy procesów sądowych, lecz jako realny organ ochrony prawnej.

Sobczyk podkreślał, że powołanie komisji wymaga jasnego uregulowania jej trybu pracy oraz gwarancji dla członków, zarówno niezależności, jak i ochrony przed odpowiedzialnością za działania podejmowane zgodnie z prawem. Zwrócił uwagę, że w praktyce brak dobrze przygotowanego regulaminu może prowadzić do odpowiedzialności pracodawcy, np. w razie naruszenia praw pracowników lub wycieku danych osobowych.

Mocną i cenną perspektywę prawną wniosła prof. dr hab. Monika Gładoch, specjalistka prawa pracy. Podkreślała, że skutki mobbingu wykraczają daleko poza konflikt w pracy: 

Prof. Gładoch zwróciła uwagę na kilka kluczowych elementów:

- w postępowaniach o mobbing nie ma spraw wyjątkowych są one traktowane jako jedne z wielu spraw w sądzie pracy, rozpatrywane według kolejności wpływu i losowego przydziału sędziego;

- ogromna odpowiedzialność spoczywa na pełnomocnikach procesowych, którzy muszą brać pod uwagę stan psychiczny klienta i to, czy jest on objęty opieką lekarza lub terapeuty, zanim rozpocznie się batalia sądowa;

- trudności dowodowe, wynikające z linii orzeczniczej Sądu Najwyższego wymagającej wykazania wszystkich przesłanek mobbingu przez pracownika.

Prof. Gładoch bardzo mocno zarekomendowała mediację jako rozwiązanie, które może ograniczyć wtórną traumatyzację osób już dotkniętych mobbingiem. Nawet najlepsze przepisy nie rozwiążą problemu, jeśli ofiary i tak nie są w stanie skutecznie dochodzić swoich praw przed sądem.

Konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” pokazała, że temat, który latami bywał spychany do kategorii konfliktów w miejscu pracy, dziś jest rozpatrywany w kilku równoległych wymiarach:

- prawnym - poprzez planowaną zmianę definicji mobbingu, uporządkowanie form przemocy w pracy, wzmocnienie roszczeń ofiar i obowiązków prewencyjnych pracodawców;

- zdrowotnym - z wyraźnym odniesieniem do zaburzeń psychicznych, absencji chorobowej, kosztów terapii i obciążenia systemu ochrony zdrowia;

- ekonomicznym - przez pryzmat spadku zaangażowania, produktywności, kosztów rotacji, rekrutacji i wycenę obniżonej wydajności w miliardach złotych;

- organizacyjnym - poprzez nacisk na realne, a nie pozorne, polityki antymobbingowe, profesjonalne i niezależne komisje oraz kulturę organizacyjną opartą na bezpieczeństwie psychicznym;

- sądowym - z mocnym akcentem na trudności dowodowe, konieczność rzetelnej procedury, sens mediacji i ryzyko wtórnej traumatyzacji ofiar w przewlekłych procesach.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapowiedziało, że projekt ustawy jest na finalnym etapie prac rządowych i ma trafić do Sejmu na początku przyszłego roku, w okolicach dnia przeciwdziałania mobbingowi. Państwowa Inspekcja Pracy zapowiada kontynuację działań informacyjno-edukacyjnych i upowszechnianie „kodeksu dobrych praktyk” wypracowanego na podstawie doświadczeń kilkudziesięciu firm.